యాని త్వం పశ్యసే రాజన్ధర్మసంకరకారణాత్। తవ దోషాత్పురా వృత్తం ద్యూతమేతద్విశాంపతే
రాజా! నీవు ధర్మసంకరానికి కారణమైందని చూస్తున్నది, నీ తప్పు వల్లనే ఈ జూదం జరిగినది, రాజాధిరాజా.
తవ దోషేణ యుద్దం చ ప్రవృత్తం సహ పాణ్డవైః । త్వమేవాద్య ఫలం భుఙ్క్ష్వ కృత్వా కిల్బిషమాత్మనా
నీ తప్పు వల్లే పాండవులతో యుద్ధం మొదలైంది. నీవే పాపం చేసి, దాని ఫలితాన్ని అనుభవించాల్సింది నీవే.
ఆత్మనా హి కృతం కర్మ ఆత్మనైవోపభుజ్యతే। ఇహ వా ప్రేత్య వా రాజంస్త్వయా ప్రాప్తం యథాతథమ్
తానే చేసిన పని తానే అనుభవించాలి, ఈ లోకంలోనైనా, పరలోకంలోనైనా. రాజా! నీవు తగినదే పొందావు.
తస్మాద్రాజన్స్థిరో భూత్వా ప్రాప్యేదం వ్యసనం మహత్। శృణు యుద్ధం యథా వృత్తం శంసతో మే నరాధిప
కాబట్టి రాజా! ఈ మహా విపత్తును ఎదుర్కొని ధైర్యంగా ఉండు. యుద్ధం ఎలా జరిగిందో నేను చెబుతున్నాను, విను.
భీమసేనః సునిశితైర్బాణైర్భిత్త్వా మహాచమూమ్ । ఆససాద తతో వీరః సర్వాన్దుర్యోధనానుజాన్
భీమసేనుడు తన గట్టిగా పదునైన బాణాలతో పెద్ద సైన్యాన్ని చీల్చి, ధుర్యోధనుని అన్నదమ్ములందరి దగ్గరకు చేరాడు.
దుఃశాసనం దుర్విషహం దుఃసహం దుర్మదం జయమ్। జయత్సేనం వికర్ణం చ చిత్రసేనం సుదర్శనమ్
అతడు దుఃశాసనుడు, దుర్విషహుడు, దుఃసహుడు, దుర్మదుడు, జయం, జయత్సేనుడు, వికర్ణుడు, చిత్రసేనుడు, సుదర్శనుడు వీరందరినీ ఎదుర్కొన్నాడు.
చారుచిత్రం సువర్మాణం దుష్కర్ణం కర్ణమేవ చ । ఏతాంశ్చాన్యాంశ్చ సుబహూన్సమీపస్థాన్మహారథాన్
చారుచిత్రుడు, సువర్మాణుడు, దుఃకర్ణుడు, కర్ణుడు కూడా, ఇంకా దగ్గరలో ఉన్న మరెన్నో మహారథులనూ అతడు ఎదుర్కొన్నాడు.
ధార్తరాష్ట్రాన్సుసంక్రుద్ధాన్దృష్ట్వా భీమో మహారథః । భీష్మేణ సమరే గుప్తాం ప్రవివేశ మహాచమూమ్
ధృతరాష్ట్రుని కుమారులు కోపంతో ఉప్పొంగి ఉన్నారని చూసి, భీష్ముడు రక్షిస్తున్న ఆ పెద్ద సైన్యంలో భీముడు ప్రవేశించాడు.
అథాలోక్య ప్రవిష్టం తమూచుస్తే సర్వ ఏవ తు । జీవగ్రాహం నిగృహ్ణీమో వయమేనం నరాధిపాః
అప్పుడు అతడు లోపలికి వచ్చినట్టు చూసి, రాజులు అందరూ, 'మనమందరం ఇతనిని బతికించుకొని పట్టుకుందాం' అని అన్నారు.
స తైః పరివృతః పార్థో భ్రాతృభిః కృతనిశ్చయైః । ప్రజాసంహరణే సూర్యః క్రూరైరివ మహాగ్రహైః
అలా నిర్ణయంతో ఉన్న అన్నదమ్ములచేత చుట్టుముట్టబడి, పార్థుడు ప్రాణహరణ సమయంలో క్రూర గ్రహాలతో చుట్టుముట్టబడిన సూర్యుడిలా కనిపించాడు.
సంప్రాప్య మధ్యం సైన్యస్య న భీః పాణ్డవమావిశత్। యథా దేవాసురే యుద్ధే మహేన్ద్రం ప్రాప్య దానవాన్
ఆయన సైన్య మధ్యానికి చేరినా, పాండవునికి భయం ఏమాత్రం కలగలేదు. దేవాసుర యుద్ధంలో దానవులు ఇంద్రుని ఎదుర్కొన్నట్టు అతడు నిలిచాడు.
తతః శతసహస్రాణి రథినాం సర్వశః ప్రభో । ఉద్యతాని శరైస్తీవ్రైస్తమేకం పరివవ్రిరే
తర్వాత, ప్రభూ! లక్షలాది రథస్వారులు పదునైన బాణాలతో సిద్ధమై, ఒక్క భీముడిని చుట్టుముట్టారు.
స తేషాం ప్రవరాన్యోధాన్హస్త్యశ్వరథసాదినః । జఘాన సమరే శూరో ధార్తరాష్ట్రానచిన్తయన్
అతడు ఆ ధృతరాష్ట్రుని వంశస్థులలో ఉన్న గొప్ప యోధులను — ఏనుగులపై, గుర్రాలపై, రథాలపై యుద్ధం చేస్తున్నవారిని — ఏమాత్రం లెక్కచేయకుండా సంహరించాడు.
తేషాం వ్యవసితం జ్ఞాత్వా భీమసేనో జిఘృక్షతామ్। సమస్తానాం వధే రాజన్మతిం చక్రే మహామనాః
రాజా! వీరందరూ తనను పట్టుకోవాలనుకుంటున్నారని తెలుసుకొని, భీమసేనుడు వారందరినీ సంహరించాలనే ధృఢ సంకల్పం చేసుకున్నాడు.
తతో రథం సముత్సృజ్య గదామాదాయ పాణ్డవః । ఉవాచ సారథిం భీమం స్థీయతామితి భారత
తర్వాత పాండవుడు తన రథాన్ని వదిలి, గదను తీసుకొని, తన సారథి భీమునితో 'రథాన్ని ఇక్కడే నిలిపివేయి' అని అన్నాడు.
యావదేతాన్హనిష్యామి ధార్తరాష్ట్రాన్సహానుగాన్ । ఇత్యుక్త్వా భీమసేనస్తు ప్రవిశ్య మహతీం చమూమ్ । జఘాన ధార్తరాష్ట్రాణాం తద్బలౌఘమహార్ణవమ్
'ఈ ధృతరాష్ట్రుని కుమారులను వారి అనుచరులతో పాటు నేను సంహరిస్తాను' అని చెప్పి, భీమసేనుడు ఆ గొప్ప సైన్యంలోకి ప్రవేశించి, ఆ ధృతరాష్ట్రుని సైన్య సముద్రాన్ని తుడిచిపెట్టాడు.
గదయా భిమసేనేన తాడితా వారణోత్తమాః । భిన్నకుమ్భా మహాకాయా భిన్నపృష్ఠాస్తథైవచ
భీమసేనుడు తన గదతో కొట్టగా, పెద్ద శరీరాలున్న ఉత్తమ ఏనుగులు, పగిలిన తలలు, విరిగిన వెన్నెముకలతో నేలపై పడ్డాయి.
భిన్నగాత్రాః సహారోహైః శేరతే పర్వతా ఇవ। రథాశ్చ భగ్నాస్తిలశః సయోధాః శతశో రణే
విరిగిన అవయవాలతో, తమ పైకారులతో కలిసి ఆ ఏనుగులు కొండల్లా పడి ఉన్నాయి. వందలాది రథాలు, యోధులతో పాటు యుద్ధంలో తుక్కుతుక్కయ్యాయి.
అశ్వాశ్చ సాదినశ్చైవ పాదాతైః సహ భారత । తత్రాద్భుతమపశ్యామ భీమసేనస్య విక్రమమ్
గుర్రాలు, వారి సవారీలతో పాటు, కాలాళ్ళు కూడా అక్కడ ఉన్నారు. భీమసేనుని పరాక్రమాన్ని అక్కడ మేము ఆశ్చర్యంగా చూశాము.
యదేకః సమరే రాజన్బహుభిః సమయోధయత్ । అన్తకాలే ప్రజాః సర్వా దణ్డపాణిరివాన్తకః
రాజా! యుద్ధంలో ఒక్క భీముడు అనేక మందితో పోరాడిన తీరు, అంతకాలంలో ప్రాణులను నాశనం చేసే యమధర్మరాజు లాగా కనిపించింది.
భీమసేనే ప్రవిష్టే తు ధృష్టద్యుమ్నోఽపి పార్షతః । ద్రోణముత్సృజ్య తరసా యయౌ యత్ర వృకోదరః
భీమసేనుడు లోపలికి వెళ్లిన తర్వాత, పృశతుని కుమారుడు ధృష్టద్యుమ్నుడు, ద్రోణుని వదిలిపెట్టి వేగంగా వృకోదరుడు ఉన్న చోటికి వెళ్లాడు.
విదార్య మహతీం సేనాం తావకానాం నరర్షభః । ఆససాద రథం శూన్యం భీమసేనస్య సంయుగే
నరశ్రేష్ఠా! నీ గొప్ప సైన్యాన్ని చీల్చుకుంటూ, అతడు యుద్ధభూమిలో భీమసేనుని ఖాళీగా ఉన్న రథం దగ్గరకు చేరాడు.
దృష్ట్వా విశోకం సమరే భీమసేనస్య సారథిమ్ । ధృష్టద్యుమ్నో మహారాజ దుర్మనా గతచేతనః
యుద్ధంలో భీమసేనుని రథసారధి విశోకుడు నిర్భయంగా ఉన్నాడని చూసి, రాజా ధృష్టద్యుమ్నుడు మనసు మళ్లిపోయి, బాధతో నిండిపోయాడు.
అపృచ్ఛద్బాష్పసంరుద్ధో నిఃశ్వసన్వాచమీరయన్ । మమ ప్రాణైః ప్రియతమః క్వ భీమ ఇతి దుఃఖితః
కన్నీళ్లతో గొంతు ఆగిపోతూ, ఊపిరి పీల్చుకుంటూ, మాటలు సరిగ్గా రాక, అతడు దుఃఖంతో ఇలా అడిగాడు: "నా ప్రాణాలకు ప్రియమైన భీముడు ఎక్కడ ఉన్నాడు?"
విశోకస్తమువాచేదం ధృష్టద్యుమ్నం కృతాఞ్జలిః । సంస్థాప్య మామిహ బలీ పాణ్డవేయః పరాక్రమీ
ఆ విశోకుడు చేతులు జోడించి ధృష్టద్యుమ్నుని ఇలా అన్నాడు: "పాండవుని వీరుడు భీముడు నన్ను ఇక్కడే నిలిపి వెళ్ళాడు."
ప్రవిష్టో ధార్తరాష్ట్రాణామేతద్బలమహార్ణవమ్ । మాముక్త్వా పురుషవ్యాఘ్రః ప్రీతియుక్తమిదం వచః
"పురుషశార్దూలా! ధృతరాష్ట్రుని సేన అనే ఈ మహాసముద్రంలోకి ప్రవేశించడానికి ముందు, ప్రేమతో ఇలా అన్నాడు."
ప్రతిపాలయ మాం సూత నియమ్యాశ్వాన్ముహూర్తకమ్। యావదేవాన్నిహన్మ్యద్య య ఇమే మద్వధోద్యతాః । అభ్యధావద్గదాపాణిస్తద్బలం స మహాబలః
"ఓ సారధీ! కొంతసేపు గుర్రాలను ఆపి నన్ను ఎదురుచూడు. నన్ను చంపాలని ఉద్దేశించిన వారిని నేను ఇప్పుడే సంహరిస్తాను." అని చెప్పి, ఆ మహాబలుడు తన గదా చేత పట్టుకుని ఆ సైన్యంపై దూకాడు.
తతో దృష్ట్వా ప్రధావన్తం గదాహస్తం మహాబలమ్ । సర్వేషామేవ సైన్యానాం సంహర్షః సమజాయత
తర్వాత, ఆ గదా పట్టిన మహాబలుడు పరుగెత్తుతూ వస్తున్నాడని చూసి, అన్ని సేనల్లో ఆనందం పుట్టింది.
తస్మిన్సుతుములే యుద్ధే వర్తమానే భయానకే । భిత్త్వా రాజన్మహావ్యూహం ప్రవివేశ సఖా తవ
ఆ భయంకరమైన ఘోర యుద్ధంలో, రాజా! నీ స్నేహితుడు మహా వ్యూహాన్ని ఛేదించి లోపలికి ప్రవేశించాడు.
విశోకస్య వచః శ్రుత్వా ధృష్టద్యుమ్నోఽథ పార్షతః । ప్రత్యువాచ తతః సూతం రణమధ్యే మహాబలః
విశోకుని మాటలు విని, పృశతుని కుమారుడు ధృష్టద్యుమ్నుడు, యుద్ధ మధ్యలో ఆ సారధిని ఇలా ఉద్దేశించి పలికాడు.