కృపదుఃశాసనాభ్యాం చ జయద్రథముఖైస్తథా । భగదత్తవికర్ణాభ్యాం ద్రౌణిసౌబలబాహ్లికైః
అదే విధంగా కృపాచార్యుడు, దుఃశాసనుడు, జయద్రథుడు, భగదత్తుడు, వికర్ణుడు, అశ్వత్థామ, శకుని, బాహ్లికులు కూడా కాపాడుతున్నారు.
గుప్తం ప్రవీరైర్లౌకైశ్చ సారవద్భిర్మహాత్మభిః । యదహన్యత సైన్యం మే దిష్టమత్ర పరాయణమ్
ప్రబలమైన, జ్ఞానవంతులైన మహాత్ములు, నైపుణ్యం కలిగిన యోధులు నా సైన్యాన్ని కాపాడినా, అదృష్టం వల్ల అది నాశనం అయింది.
నైతాదృశం సముద్యోగం దృష్టవన్తో హి మానుషాః । ఋషయో వా మహాభాగాః పురాణా భువి సఞ్జయ
ఇంతటి గొప్ప ప్రయత్నాన్ని మనుషులు గాని, పురాతన మహర్షులు గాని, భూమిపై ఎప్పుడూ చూడలేదు, సంజయ.
ఈదృశోఽపి బలౌఘస్తు సంయుక్తః శస్త్రసంపదా । వధ్యతే యత్ర సంగ్రామే కిమన్యద్భాగధేయతః
ఇంతటి బలగాన్ని, అన్ని ఆయుధాలతో కూడినదాన్ని యుద్ధంలో సంహరించగలిగితే, ఇది అదృష్టం కాక మరొకటి ఏముంటుంది?
విపరీతమిదం సర్వం ప్రతిభాతి హి సఞ్జయ । యత్రేదృశం బలం ఘోరం నావధీద్యుధి పాణ్డవాన్
సంజయా, నాకు ఇది అంతా విపరీతంగా అనిపిస్తోంది. ఇంత భయంకరమైన సైన్యం పాండవులను యుద్ధంలో సంహరించలేకపోవడం ఆశ్చర్యమే.
పాణ్డవార్థాయ నియతం దేవాస్తత్ర సమాగతాః । యుధ్యన్తే మామకం సైన్యం యథాఽవధ్యత సఞ్జయ
పాండవుల కోసం దేవతలు అక్కడ చేరి, నా సైన్యంతో యుద్ధం చేసి, దాన్ని నాశనం చేశారు, సంజయ.
ఉక్తోఽపి విదురేణాహం హితం పథ్యం చ నిత్యశః । న చ జగ్రాహ తన్మన్దః పుత్రో దుర్యోధనో మమ
విదురుడు ఎప్పుడూ నాకు మేలు చెప్పినా, నా మూర్ఖుడు కుమారుడు దుర్యోధనుడు ఆ మాటలు వినలేదు.
తథ్యాం మన్యే మతిం తస్య సర్వజ్ఞస్య మహాత్మనః । ఆసీత్తథాఽఽగతం తాత యేన దృష్టమిదం పురా
అంతా తెలిసిన, మహాత్ముడైన అతని మాటలు నిజమైనవే అని నేను భావిస్తున్నాను. ఈ విధంగా జరగబోతుందని అతడు ముందే చూశాడు.
అథవా భావ్యమేవం హి సంజయైతేన సర్వథా । పురా ధాత్రా యథా దిష్టం తత్తథా న తదన్యథా
లేదా, సంజయా, ఇది ఇలా జరగాల్సిందే. సృష్టికర్త ముందే నిర్ణయించినదే జరుగుతుంది, అది వేరేలా జరగదు.
ఆత్మదోషాత్త్వయా రాజన్ప్రాప్తం వ్యసనమీదృశమ్ । న హి దుర్యోధనస్తాని పశ్యతే భరతర్షభ
రాజా! నీ తప్పు వల్లే ఈ విపత్తు కలిగింది. భరతులలో శ్రేష్ఠుడా, దుర్యోధనుడు ఇవన్నీ గ్రహించడు.
యాని త్వం పశ్యసే రాజన్ధర్మసంకరకారణాత్। తవ దోషాత్పురా వృత్తం ద్యూతమేతద్విశాంపతే
రాజా! నీవు ధర్మసంకరానికి కారణమైందని చూస్తున్నది, నీ తప్పు వల్లనే ఈ జూదం జరిగినది, రాజాధిరాజా.
తవ దోషేణ యుద్దం చ ప్రవృత్తం సహ పాణ్డవైః । త్వమేవాద్య ఫలం భుఙ్క్ష్వ కృత్వా కిల్బిషమాత్మనా
నీ తప్పు వల్లే పాండవులతో యుద్ధం మొదలైంది. నీవే పాపం చేసి, దాని ఫలితాన్ని అనుభవించాల్సింది నీవే.
ఆత్మనా హి కృతం కర్మ ఆత్మనైవోపభుజ్యతే। ఇహ వా ప్రేత్య వా రాజంస్త్వయా ప్రాప్తం యథాతథమ్
తానే చేసిన పని తానే అనుభవించాలి, ఈ లోకంలోనైనా, పరలోకంలోనైనా. రాజా! నీవు తగినదే పొందావు.
తస్మాద్రాజన్స్థిరో భూత్వా ప్రాప్యేదం వ్యసనం మహత్। శృణు యుద్ధం యథా వృత్తం శంసతో మే నరాధిప
కాబట్టి రాజా! ఈ మహా విపత్తును ఎదుర్కొని ధైర్యంగా ఉండు. యుద్ధం ఎలా జరిగిందో నేను చెబుతున్నాను, విను.
భీమసేనః సునిశితైర్బాణైర్భిత్త్వా మహాచమూమ్ । ఆససాద తతో వీరః సర్వాన్దుర్యోధనానుజాన్
భీమసేనుడు తన గట్టిగా పదునైన బాణాలతో పెద్ద సైన్యాన్ని చీల్చి, ధుర్యోధనుని అన్నదమ్ములందరి దగ్గరకు చేరాడు.
దుఃశాసనం దుర్విషహం దుఃసహం దుర్మదం జయమ్। జయత్సేనం వికర్ణం చ చిత్రసేనం సుదర్శనమ్
అతడు దుఃశాసనుడు, దుర్విషహుడు, దుఃసహుడు, దుర్మదుడు, జయం, జయత్సేనుడు, వికర్ణుడు, చిత్రసేనుడు, సుదర్శనుడు వీరందరినీ ఎదుర్కొన్నాడు.
చారుచిత్రం సువర్మాణం దుష్కర్ణం కర్ణమేవ చ । ఏతాంశ్చాన్యాంశ్చ సుబహూన్సమీపస్థాన్మహారథాన్
చారుచిత్రుడు, సువర్మాణుడు, దుఃకర్ణుడు, కర్ణుడు కూడా, ఇంకా దగ్గరలో ఉన్న మరెన్నో మహారథులనూ అతడు ఎదుర్కొన్నాడు.
ధార్తరాష్ట్రాన్సుసంక్రుద్ధాన్దృష్ట్వా భీమో మహారథః । భీష్మేణ సమరే గుప్తాం ప్రవివేశ మహాచమూమ్
ధృతరాష్ట్రుని కుమారులు కోపంతో ఉప్పొంగి ఉన్నారని చూసి, భీష్ముడు రక్షిస్తున్న ఆ పెద్ద సైన్యంలో భీముడు ప్రవేశించాడు.
అథాలోక్య ప్రవిష్టం తమూచుస్తే సర్వ ఏవ తు । జీవగ్రాహం నిగృహ్ణీమో వయమేనం నరాధిపాః
అప్పుడు అతడు లోపలికి వచ్చినట్టు చూసి, రాజులు అందరూ, 'మనమందరం ఇతనిని బతికించుకొని పట్టుకుందాం' అని అన్నారు.
స తైః పరివృతః పార్థో భ్రాతృభిః కృతనిశ్చయైః । ప్రజాసంహరణే సూర్యః క్రూరైరివ మహాగ్రహైః
అలా నిర్ణయంతో ఉన్న అన్నదమ్ములచేత చుట్టుముట్టబడి, పార్థుడు ప్రాణహరణ సమయంలో క్రూర గ్రహాలతో చుట్టుముట్టబడిన సూర్యుడిలా కనిపించాడు.
సంప్రాప్య మధ్యం సైన్యస్య న భీః పాణ్డవమావిశత్। యథా దేవాసురే యుద్ధే మహేన్ద్రం ప్రాప్య దానవాన్
ఆయన సైన్య మధ్యానికి చేరినా, పాండవునికి భయం ఏమాత్రం కలగలేదు. దేవాసుర యుద్ధంలో దానవులు ఇంద్రుని ఎదుర్కొన్నట్టు అతడు నిలిచాడు.
తతః శతసహస్రాణి రథినాం సర్వశః ప్రభో । ఉద్యతాని శరైస్తీవ్రైస్తమేకం పరివవ్రిరే
తర్వాత, ప్రభూ! లక్షలాది రథస్వారులు పదునైన బాణాలతో సిద్ధమై, ఒక్క భీముడిని చుట్టుముట్టారు.
స తేషాం ప్రవరాన్యోధాన్హస్త్యశ్వరథసాదినః । జఘాన సమరే శూరో ధార్తరాష్ట్రానచిన్తయన్
అతడు ఆ ధృతరాష్ట్రుని వంశస్థులలో ఉన్న గొప్ప యోధులను — ఏనుగులపై, గుర్రాలపై, రథాలపై యుద్ధం చేస్తున్నవారిని — ఏమాత్రం లెక్కచేయకుండా సంహరించాడు.
తేషాం వ్యవసితం జ్ఞాత్వా భీమసేనో జిఘృక్షతామ్। సమస్తానాం వధే రాజన్మతిం చక్రే మహామనాః
రాజా! వీరందరూ తనను పట్టుకోవాలనుకుంటున్నారని తెలుసుకొని, భీమసేనుడు వారందరినీ సంహరించాలనే ధృఢ సంకల్పం చేసుకున్నాడు.
తతో రథం సముత్సృజ్య గదామాదాయ పాణ్డవః । ఉవాచ సారథిం భీమం స్థీయతామితి భారత
తర్వాత పాండవుడు తన రథాన్ని వదిలి, గదను తీసుకొని, తన సారథి భీమునితో 'రథాన్ని ఇక్కడే నిలిపివేయి' అని అన్నాడు.
యావదేతాన్హనిష్యామి ధార్తరాష్ట్రాన్సహానుగాన్ । ఇత్యుక్త్వా భీమసేనస్తు ప్రవిశ్య మహతీం చమూమ్ । జఘాన ధార్తరాష్ట్రాణాం తద్బలౌఘమహార్ణవమ్
'ఈ ధృతరాష్ట్రుని కుమారులను వారి అనుచరులతో పాటు నేను సంహరిస్తాను' అని చెప్పి, భీమసేనుడు ఆ గొప్ప సైన్యంలోకి ప్రవేశించి, ఆ ధృతరాష్ట్రుని సైన్య సముద్రాన్ని తుడిచిపెట్టాడు.
గదయా భిమసేనేన తాడితా వారణోత్తమాః । భిన్నకుమ్భా మహాకాయా భిన్నపృష్ఠాస్తథైవచ
భీమసేనుడు తన గదతో కొట్టగా, పెద్ద శరీరాలున్న ఉత్తమ ఏనుగులు, పగిలిన తలలు, విరిగిన వెన్నెముకలతో నేలపై పడ్డాయి.
భిన్నగాత్రాః సహారోహైః శేరతే పర్వతా ఇవ। రథాశ్చ భగ్నాస్తిలశః సయోధాః శతశో రణే
విరిగిన అవయవాలతో, తమ పైకారులతో కలిసి ఆ ఏనుగులు కొండల్లా పడి ఉన్నాయి. వందలాది రథాలు, యోధులతో పాటు యుద్ధంలో తుక్కుతుక్కయ్యాయి.
అశ్వాశ్చ సాదినశ్చైవ పాదాతైః సహ భారత । తత్రాద్భుతమపశ్యామ భీమసేనస్య విక్రమమ్
గుర్రాలు, వారి సవారీలతో పాటు, కాలాళ్ళు కూడా అక్కడ ఉన్నారు. భీమసేనుని పరాక్రమాన్ని అక్కడ మేము ఆశ్చర్యంగా చూశాము.
యదేకః సమరే రాజన్బహుభిః సమయోధయత్ । అన్తకాలే ప్రజాః సర్వా దణ్డపాణిరివాన్తకః
రాజా! యుద్ధంలో ఒక్క భీముడు అనేక మందితో పోరాడిన తీరు, అంతకాలంలో ప్రాణులను నాశనం చేసే యమధర్మరాజు లాగా కనిపించింది.