సమదత్తిస్తతః క్రుద్ధస్తేషాం చాపాని భారత । చిచ్ఛేద సమరే రాజన్యుధ్యమానో మహారథైః
అయితే సౌమదత్తి కోపంతో, యుద్ధంలో ఆ మహారథులతో పోరాడుతూ, వారి విల్లు లను కోసిపారేశాడు, ఓ భారతా!
అథైషాం ఛిన్నధనుషాం శరైః సన్నతపర్వభిః । చిచ్ఛేద సమరే రాజఞ్శిరాంసి భరతర్షభ
తర్వాత, భారతులలో శ్రేష్ఠుడా! విల్లు విరిగిపోయిన వారిని, పదును గల బాణాలతో యుద్ధంలోనే తలలు కోసేశాడు.
తే హతా న్యపతన్రాజన్వజ్రభగ్నా ఇవ ద్రుమాః । తాన్దృష్ట్వా నిహతాన్వీరో రణే పుత్రాన్మహాబలాన్
వారు చనిపోయి, రాజా! వజ్రంతో విరిగిన చెట్లలా నేలపై పడిపోయారు. యుద్ధంలో తన బలవంతులైన కుమారులు పడిపోయిన దృశ్యాన్ని చూసి, ఆ వీరుడు—
వార్ష్ణేయో వినదరాజన్భూరిశ్రవసమభ్యయాత్। రథం రథేన సమరే పీడయిత్వా మహాబలౌ
వృష్ణివంశానికి చెందిన ఆ వీరుడు, గర్జిస్తూ, భూరిశ్రవసును ఎదుర్కొని, యుద్ధంలో తన రథాన్ని అతని రథానికి తాకిస్తూ ముందుకు వచ్చాడు. ఇద్దరూ గొప్ప బలవంతులు.
తావన్యోన్యం హి సమరే నిహత్య రథవాజినః । విరథావభివల్గన్తౌ సమేయాతాం మహారథౌ
ఆ ఇద్దరు మహారథులు, యుద్ధంలో ఒకరొకరి రథగుఱ్ఱాలను చంపి, ఇద్దరూ రథాల నుంచి దిగి, పోరాటానికి సిద్ధంగా ఎదురెదురుగా వచ్చారు.
ప్రగృహీతమహాఖఙ్గౌ తౌ చర్మవరధారిణౌ । శుశుభాతే నరవ్యాఘ్రౌ యుద్ధాయ సమవస్థితౌ
పెద్ద కత్తులు పట్టుకుని, కవచాలు ధరించి, ఆ నరసింహులు యుద్ధానికి సిద్ధంగా నిలబడి, అద్భుతంగా మెరిసిపోతున్నారు.
అసహ్యమసియుద్ధాయ భూరిశ్రవసమాహవే। మత్వా వృకోదరస్తూర్ణమభిప్లుత్య మహారథః
భూరిశ్రవసు భయంకరమైన కత్తి పోరులో ఉండడాన్ని చూసి, వృకోదరుడు, ఆ మహారథుడు, తట్టుకోలేక వెంటనే దూకాడు.
తతః సాత్యకిమభ్యేత్య నిస్త్రింశవరధారిణమ్ । భీమసేనస్త్వరన్రాజన్రథమారోపయత్తదా
తర్వాత భీమసేనుడు, రాజా! మంచి కత్తి పట్టుకున్న సాత్యకిని దగ్గరకు వచ్చి, అతన్ని తన రథంపైకి వేగంగా ఎక్కించాడు.
తవాపి తనయో రాజన్భూరిశ్రవసమాహవే। ఆరోపయద్రథం తూర్ణం పశ్యతాం సర్వధన్వినామ్
నీ కుమారుడు కూడా, రాజా! అందరు విలువీరులు చూస్తుండగా, ఆ ఘోరమైన యుద్ధంలో భూరిశ్రవసును తన రథంపైకి త్వరగా ఎక్కించాడు.
తస్మిస్తథా వర్తమానే రణే భీష్మం మహారథమ్। అయోధయన్త సంరబ్ధాః పాణ్డవా భరతర్షభ
అలా యుద్ధరంగంలో జరుగుతున్నప్పుడు, భారతులలో శ్రేష్ఠుడా! కోపంతో ఉన్న పాండవులు మహారథుడైన భీష్ముడితో యుద్ధం చేశారు.
లోహితాయతి చాదిత్యే త్వరమాణో ధనఞ్జయః । పఞ్చవింశతిసాహస్రాన్నిజఘాన మహారథాన్
ఆ సమయంలో, సూర్యుడు ఎర్రగా మెరుస్తుండగా, ధనంజయుడు యుద్ధానికి ఉత్సాహంతో, ఇరవై ఐదు వేల మంది మహారథులను సంహరించాడు.
తే హి దుర్యోధనాదిష్టాస్తదా పార్థనిబర్హణే । సంప్రాప్యైవ గతా నాశం శలభా ఇవ పావకమ్
వారు దుర్యోధనుడు ఆజ్ఞతో పార్థుడిని అడ్డుకోవడానికి వచ్చారు. కానీ, అగ్నిలో పతంగాలు ఎలా కాలిపోతాయో, వారు దగ్గరికి రాగానే నశించిపోయారు.
తతో మత్స్యాః కేకయాశ్చ ధనుర్వేదవిశారదాః । పరివవ్రుస్తదా పార్థం సహపుత్రం మహారథమ్
ఆ సమయంలో మత్స్యులు, కేకయులు, విలుదానం లో నిపుణులు, మహారథుడైన అర్జునుడు మరియు అతని కుమారుడిని చుట్టుముట్టారు.
ఏవస్మిన్నేవ కాలే తు సూర్యేఽస్తముపగచ్ఛతి। సర్వేషాం చైవ సైన్యానాం ప్రమోహః సమజాయత
అదే సమయంలో సూర్యుడు అస్తమించేటప్పుడు, రెండు పక్షాల సైన్యాల్లో గందరగోళం ఏర్పడింది.
అవహారం తతశ్చక్రే పితా దేవవ్రతస్తవ । సంధ్యాకాలే మహారాజ సైన్యానాం శ్రాన్తవాహనః
అప్పుడే నీ తండ్రి దేవవ్రతుడు, రాజా, సాయంత్రం సమయమై సైన్యాల రథాలు అలసిపోయినప్పుడు, ఉపసంహరణం చేయమని ఆజ్ఞాపించాడు.
పాణ్డవానాం కురూణాం చ పరస్పరసమాగమే। తే సేనే భృశసంవిగ్నే యయతుః స్వం నివేశనమ్
పాండవులు, కౌరవులు పరస్పరం ఎదురయ్యాక, ఆ రెండు సైన్యాలు భయంతో తాము తాము తమ శిబిరాలకు తిరిగి వెళ్లాయి.
తతః స్వశిబిరం గత్వా న్యవిశంస్తత్ర భారత। పాణ్డవాః సృఞ్జయైః సార్ధం కురవశ్చ యథావిధిః
తరువాత పాండవులు శ్రీంజయులతో కలిసి, కౌరవులు కూడా తాము తాము తమ తమ శిబిరాలలోకి వెళ్లి, విధిగా అక్కడ నివసించారు, ఓ భారతా.
విహృత్య తు తతో రాజన్సహితాః కురుపాణ్డవాః । వ్యతీతాయాం తు శర్వర్యాం పునర్యుద్ధాయ నిర్యయుః
రాజా, అప్పుడు కురు, పాండవులు విశ్రాంతి తీసుకుని, రాత్రి గడిచిన తరువాత మళ్లీ యుద్ధానికి బయలుదేరారు.
తతః శబ్దో మహానాసీత్తవ తేషాం చ భారత । యుజ్యతాం రథముఖ్యానాం కల్ప్యతాం చైవ దన్తినామ్
అప్పుడు నీవైపు, వారివైపు కూడా గొప్ప శబ్దం వినిపించింది, ఎందుకంటే రథాలు జోడించబడి, ఏనుగులు సిద్ధం చేయబడ్డాయి.
సంనహ్యతాం పదాతీనాం హయానాం చైవ భారత। శఙ్ఖదున్దుభినాదశ్చ తుములః సర్వతోఽభవత్
పాదాట సైనికులు, గుర్రాలు కూడా సిద్ధంగా నిలబడ్డారు, ఓ భారతా. అంతటా శంఖాలు, డుండుభి మేళాలు గట్టిగా మోగాయి.
తతో యుధిష్ఠిరో రాజా ధృష్టద్యుమ్నమభాషత। వ్యూహం వ్యూహస్వ పాఞ్చాల మకరం శత్రునాశనమ్
అప్పుడు యుధిష్ఠిరుడు రాజు ధృష్టద్యుమ్నునితో ఇలా అన్నాడు: 'ఓ పాంచాల, శత్రువులను నాశనం చేసే మకర వ్యూహాన్ని ఏర్పాటు చేయు.'
ఏవముక్తస్తు పార్థేన ధృష్టద్యుమ్నో మహారథః। వ్యాదిదేశ యథాన్యాయం రథినో రథినాం వరః
అర్జునుడు ఇలా చెప్పిన వెంటనే, మహారథుడైన ధృష్టద్యుమ్నుడు, రథసారధుల్లో శ్రేష్ఠుడు, యుద్ధ నియమానికి అనుగుణంగా యోధులను కేటాయించాడు.
శిరోఽభూద్ద్రుపదస్తస్య పాణ్డవశ్చ ధనఞ్జయః। చక్షుషీ సహదేవశ్చ నకులశ్చ మహారథః
ఆ వ్యూహానికి తలగా ద్రుపదుడు, పాండవుడు అర్జునుడు నిలిచారు. కళ్లుగా సహదేవుడు, మహారథుడైన నకులుడు ఉన్నారు.
తుణ్డమాసీన్మహారాజ భీమసేనో మహాబలః । సౌభద్రో ద్రౌపదేయాశ్చ రాక్షసశ్చ ఘటోత్కచః
తుంటుగా, ఓ రాజా, భీమసేనుడు మహాబలుడు నిలిచాడు. అతనితో పాటు అభిమన్యుడు, ద్రౌపదేయులు, రాక్షసుడు ఘటోత్కచుడు కూడా ఉన్నారు.
సాత్యకిర్ధర్మరాజశ్చ వ్యూహగ్రీవాం సమాస్థితాః । పృష్ఠమాసీన్మహారాజ విరాటో వాహినీపతిః ।। ృష్టద్యుమ్నో మహారాజ మహత్యా సేనయా వృతః । కేకయా భ్రాతరః పఞ్చ వామపార్శ్వం సమాశ్రితాః
సాత్యకి, ధర్మరాజు వ్యూహపు మెడ వద్ద ఉన్నారు. వెనుక భాగంలో సేనాధిపతి విరాటుడు ఉన్నాడు. ధృష్టద్యుమ్నుడు గొప్ప సేనతో, ఐదుగురు కేకయ బ్రదర్స్ ఎడమ వైపున ఉన్నారు.
ధృష్టకేతుర్నరవ్యాఘ్రశ్చేకితానశ్చ వీర్యవాన్। దక్షిణం పక్షమాశ్రిత్య స్థితౌ వ్యూహస్య రక్షణే
ధృష్టకేతుడు, మానవసింహుడు, శక్తివంతుడైన చెకితానుడు కుడి వైపు నిలబడి వ్యూహాన్ని కాపాడారు.
పాదయోస్తు మహారాజ స్థితః శ్రీమాన్మహారథః। కున్తిభోజః శతానీకో మహత్యా సేనయా వృతః
పాదాల దగ్గర, ఓ రాజా, మహారథుడు కుంతిభోజుడు, శతానికుడు గొప్ప సేనతో కలిసి నిలిచారు.
శిఖణ్డీ తు మహేష్వాసః సోమకైః సంవృతో బలీ । ఇరావాంశ్చ తతః పుచ్ఛే మకరస్య వ్యవస్థితౌ
శిఖండీ మహాబాణధారి, సోమకులతో కలిసి, ఇరవాన్ కూడా మకర వ్యూహపు తోక వద్ద ఉన్నారు.
ఏవమేతం మహావ్యూహం వ్యూహ్య భారత పాణ్డవాః । సూర్యోదయే మహారాజ పునర్యుద్ధాయ దంశితాఃక
ఇలా, ఓ భారతా, పాండవులు ఈ గొప్ప వ్యూహాన్ని ఏర్పాటు చేసి, సూర్యోదయానికి మళ్లీ యుద్ధానికి సిద్ధంగా నిలిచారు.
కౌరవానభ్యయుస్తూర్ణం హస్త్యశ్వరథపత్తిభిః । సముచ్ఛ్రితైర్ధ్వజైశ్ఛత్రైః శస్త్రైశ్చ విమలైః శితైః
కౌరవులు ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలు, పాదాట సైనికులతో వేగంగా ముందుకు వచ్చారు. వారి జెండాలు, ఛత్రాలు, మెరిసే ఆయుధాలు ఎత్తుగా మెరుస్తూ ఉన్నాయి.