స్త్రియః పవిత్రమతులమేతద్దుష్యన్త ధర్మతః। మాసి మాసి రజో హ్యాసాం దురితాన్యపకర్షతి
స్త్రీలు ధర్మపరంగా అపూర్వమైన పవిత్రత కలవారు, దుష్యంతా! ప్రతి నెల వారి రజస్వలతో పాపాలు తొలగిపోతాయి.
తతః సర్వాణి భూతాని వ్యాజహ్రస్తం సమన్తతః
అప్పుడే అన్ని ప్రాణులు అన్ని దిశల నుంచీ ఒకేసారి మాట్లాడాయి.
రేతోధాః పుత్ర ఉన్నయతి నరదేవ యమక్షయాత్। త్వం చాస్య ధాతా గర్భస్య సత్యమాహ శకున్తలా
వీర్యాన్ని ఇచ్చినవాడు కుమారుడిని యమలోకంలో నుంచి పైకి తీసుకువస్తాడు, రాజా! గర్భానికి పోషకుడవు నీవే. శకుంతల నిజమే చెప్పింది.
పతిర్జాయాం ప్రవిశతి స తస్యాం జాయతే పునః। అన్యోన్యప్రకృతిర్హ్యేషా మావమంస్థాః శకున్తలామ్
భర్త భార్యలో ప్రవేశించి, ఆమెలో మళ్లీ జన్మిస్తాడు. ఇది వారి సహజ స్వభావం. శకుంతలను తక్కువగా చూడకూ.
జాయా జనయతే పుత్రమాత్మనోఽఙ్గాద్ద్విధా కృతమ్। తస్మాద్భరస్వ దుష్యన్త పుత్రం శాకున్తలం నృప
భార్య తన శరీరంలోంచి రెండు భాగాలుగా కుమారుడిని జన్మిస్తుంది. అందుచేత, దుష్యంతా, నీ కుమారుడైన శాకుంతలుని అంగీకరించు, రాజా!
సుభూతిరేషా న త్యాజ్యా జీవితం జీవయాత్మజమ్। శాకున్తలం మహాత్మానం దుష్యన్త భర పౌరవమ్
ఇది గొప్ప అదృష్టం, వదిలేయకూడదు. నీ ప్రాణంతో నీ కుమారుడిని పోషించు. దుష్యంతా, మహాత్ముడైన పౌరవుడు శాకుంతలుని ఆదరించు.
భర్తవ్యోఽయం త్వయా యస్మాదస్మాకం వచనాదపి। తస్మాద్భవత్వయం నామ్నా భరతో నామ తే సుతః
నీవు ఈ బిడ్డను మన మాటకన్నా ఎక్కువగా సంరక్షించాల్సినదే కనుక, నీ కుమారుడికి 'భరతుడు' అనే పేరు పెట్టాలి.
భరతాద్భారతీ కీర్తిర్యేనేదం భారతం కులమ్। అపరే యే చ పూర్వే చ భారతా ఇతి తేఽభవన్
భరతుని వల్లే ఈ వంశానికి 'భారత వంశం' అనే గొప్ప పేరు వచ్చింది. ముందు, తరువాత వచ్చినవాళ్లందరికీ 'భారతులు' అనే పేరు కలిగింది.
ఏవముక్త్వా తతో దేవా ఋషయశ్చ తపోధనాః। పతివ్రతేతి సంహృష్టాః పుష్పవృష్టిం వవర్షిరే
అలా చెప్పిన తరువాత, దేవతలు, తపస్సుతో ఉన్న మహర్షులు ఆనందంతో 'పతివ్రత' అని పిలిచి, పుష్పవృష్టిని కురిపించారు.
తచ్ఛ్రుత్వా పౌరవో వాక్యం వ్యాహృతం వే దివౌకసామ్। `సింహాసనాత్సముత్థాయ ప్రణమ్య చ దివౌకసః
దేవతలు చెప్పిన మాటలు విని, పురువంశజుడు తన సింహాసనంనుండి లేచి, దేవతలకు నమస్కరించాడు.
పురోహితమమాత్యాంశ్చ సంప్రహృష్టోఽబ్రవీదిదమ్। శృణ్వన్త్వేతద్భవన్తోఽపి దేవదూతస్య భాషితమ్
ఆనందంతో, రాజు తన పురోహితుడు, మంత్రులతో ఇలా అన్నాడు: 'మీరు అందరూ కూడా దేవదూత చెప్పిన మాటలు వినండి.'
శృణ్వన్తు దేవతానాం చ మహర్షీణాం చ భాషితమ్'। అహమప్యేవమేవైనం జానామి సుతమాత్మజమ్
'దేవతలు, మహర్షులు చెప్పిన మాటలు కూడా వినండి. నేనూ ఈ కుమారుణ్ని నిజంగా నా సంతానంగా భావిస్తున్నాను.'
యద్యహం వచనాదస్యా గృహ్ణీయామిమమాత్మజమ్। భవేద్ధి శఙ్కా లోకస్య నైవం శుద్ధో భవేదయమ్
నేను ఈ బిడ్డను ఆమె మాట మీదే నా సంతానంగా అంగీకరిస్తే, ప్రజలకు సందేహం కలుగుతుంది. అప్పుడు ఇతడు పవిత్రుడని ఎవరూ నమ్మరు.
తాం విశోధ్య తదా రాజా దేవైః సహ మహర్షిభిః। హృష్టః ప్రముదితశ్చాపి ప్రతిజగ్రాహ తం సుతమ్
అందుకే, దేవతలు, మహర్షులతో కలిసి ఆ విషయం స్పష్టంగా తెలుసుకుని, రాజు ఆనందంతో ఆ కుమారుణ్ని అంగీకరించాడు.
తతస్తస్య తదా రాజా పితృకర్మాణి సర్వశః। కారయామాస ముదితః ప్రీతిమానాత్మజస్య హ। మూర్ధ్ని చైనం సమాఘ్రాయ సస్నేహం పరిషస్వజే
తర్వాత రాజు తన కుమారునిపై ప్రేమతో, ఆనందంతో, అన్ని పితృకర్మలు చేయించాడు. కుమారుణ్ని తలపై ముద్దాడి, హృదయంగా ఆలింగనం చేశాడు.
సభాజ్యమానో విప్రైశ్చ స్తూయమానశ్చ బన్దిభిః। ముదం స పరమాం లేభే పుత్రస్పర్శనజాం నృపః
బ్రాహ్మణులు గౌరవించి, బందులు స్తుతిస్తూ ఉండగా, రాజు తన కుమారుణ్ని తాకిన ఆనందంతో పరమ సంతోషాన్ని పొందాడు.
స్వాం చైవ భార్యాం ధర్మజ్ఞః పూజయామాస ధర్మతః। అబ్రవీచ్చైవ తాం రాజా సాన్త్వపూర్వమిదం వచః
ధర్మాన్ని తెలిసిన రాజు తన భార్యను కూడా ధర్మబద్ధంగా గౌరవించి, మృదువుగా, సాంత్వనతో ఇలా అన్నాడు.
లోకస్యాయం పరోక్షస్తు సంబన్ధో నౌ పురాఽభవత్। కృతో లోకసమక్షోఽద్య సంబన్ధో వై పునః కృతః
'మన బంధం ఇంతవరకు లోకానికి తెలియకుండా ఉండేది. ఇప్పుడు అందరి ముందే మన బంధం మళ్లీ బలపడింది.'
తస్మాదేతన్మయా తస్య తన్నిమిత్తం ప్రభాషితమ్
అందుకే, ఆ కారణంగా నేనే అతని గురించి అలా మాట్లాడాను.
శఙ్కేత వాఽయం లోకోఽథ స్త్రీభావాన్మయి సంగతమ్। తస్మాదేతన్మయా చాపి తచ్ఛుద్ధ్యర్థం విచారితమ్
నీ స్త్రీత్వం వల్ల ప్రజలు నాపై ఏదైనా అపవాదం అనుమానించవచ్చు. అందుకే నీ పవిత్రత కోసం నేనూ ఆ విషయాన్ని పరిశీలించాను.
బ్రాహ్మణాః క్షత్రియా వైశ్యాః శూద్రాశ్చైవ పృథగ్విధాః। త్వాం దేవి వూజయిష్యన్తి నిర్విశఙ్కాం పతివ్రతామ్
బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు, శూద్రులు — అందరూ నిన్ను, ఓ రాణీ, నిష్కళంకమైన పతివ్రతగా గౌరవిస్తారు.
పుత్రశ్చాయం వృతో రాజ్యే త్వమగ్రమహిషీ భవ
ఈ కుమారుడు రాజ్యానికి ఎంపికయ్యాడు. నువ్వు ప్రధాన రాణిగా ఉండు.
యచ్చ కోపనయాత్యర్థం త్వయోక్తోఽస్మ్యప్రియం ప్రియే। ప్రణయిన్యా విశాలాక్షితత్క్షాన్తం తే మయా శుభే
ప్రియమైనవాడా, నీవు కోపంతో నాకు ఏదైనా కఠినంగా, నచ్చని మాటలు అన్నా, విశాలాక్షి, వాటిని నేను మన్నించాను.
అనృతం వాప్యనిష్టం వా దురుక్తం వాతిదుష్కృతమ్। త్వయాప్యేవం విశాలాక్షి క్షన్తవ్యం మమ దుర్వచః। క్షాన్త్యా పతికృతే నార్యః పాతివ్రత్యం వ్రజన్తి తాః
నిజం కాని, అనుచితమైన, కఠినమైన, ఎంతటి తప్పైన మాటలు అయినా, విశాలాక్షి, నీవు కూడా నా మాటలను మన్నించాలి. భర్త కోసం సహనం చూపే స్త్రీలు పతివ్రతలుగా పరిగణించబడతారు.
ఏవముక్త్వా తు రాజర్షిస్తామనిన్దితగామినీమ్। అన్తఃపురం ప్రవేశ్యాథ దుష్యన్తో మహిషీం ప్రియామ్
ఇలా చెప్పిన రాజర్షి, అపవాదం లేని నడవడిక కలిగిన ఆమెను అంతఃపురంలోకి తీసుకెళ్లి, తన ప్రియమైన మహిషిగా చేసుకున్నాడు.
వాసోభిరన్నపానైశ్చ పూజయిత్వా తు భారత। `స మాతరముపస్థాయ రథన్తర్యామభాషత
ఆమెకు వస్త్రాలు, అన్నపానాలు ఇచ్చి ఘనంగా సత్కరించిన తరువాత, భరత వంశజా! రాజు తన తల్లిని దర్శించి రథంతరీతో మాటలాడాడు.
మమ పుత్రో వనే జాతస్తవ శోకప్రణశనః। ఋణాదద్య విముక్తోఽహం తవ పౌత్రేణ శోభనే
అమ్మా! నాకు అడవిలో పుట్టిన కొడుకు ఉన్నాడు. అతడు నీ బాధను తొలగిస్తాడు. నీ మనవడితో నేడు నేను ఋణం నుండి విముక్తుడయ్యాను, సుభాగే!
విశ్వామిత్రసుతా చేయం కణ్వేన చ వివర్ధితా। స్నుషా తవ మహాభాగే ప్రసీదస్వ శకున్తలామ్
ఇది విశ్వామిత్రుని కుమార్తె, కన్వుడు పెంచినది. మహాభాగ్యవంతురాలా! ఇది నీ కోడలు శకుంతల, దయచేసి ఆమెను ఆదరించు.
పుత్రస్య వచనం శ్రుత్వా పౌత్రం సా పరిషస్వజే। పాదయోః పతితాం తత్ర రథన్తర్యా శకున్తలామ్
తన కుమారుని మాటలు విని, తల్లి మనవడిని ఆలింగనం చేసుకుంది. అక్కడే, తన పాదాల వద్ద పడిన శకుంతలను రథంతరీ హృదయంగా కౌగిలించుకుంది.
పరిష్వజ్య చ బాహుభ్యాం హర్షాదశ్రుణ్యవర్తయత్। ఉవాచ వచనం సత్యం లక్షయే లక్షణాని చ
రథంతరీ రెండు చేతులతో ఆమెను ఆలింగనం చేసి, ఆనందబాష్పాలు కార్చింది. ఆ తర్వాత నిజమైన మాటలు చెప్పింది—నేను ఈ లక్షణాలను స్పష్టంగా చూస్తున్నాను.