ద్రోణం కృపం వికర్ణం చ మహేష్వాసం మహాబలమ్ । రాజ్ఞశ్చాన్యాన్రణే శూరాన్బహూనార్చ్ఛద్ధనంజయః
ధనంజయుడు యుద్ధంలో ద్రోణుడు, కృపాచార్యుడు, వికర్ణుడు వంటి మహాశక్తిమంతులైన ధనుర్ధారులను, ఇంకా అనేకమంది వీర రాజులను ఎదుర్కొన్నాడు.
సైన్ధవం చ మహేష్వాసం సామాత్యం సహ బన్ధుభిః । ప్రాచ్యాంశ్చ దాక్షిణాత్యాంశ్చ భూమిపాన్భూమిపర్షభ
ఓ రాజులలో శ్రేష్ఠుడా, ధనంజయుడు మహాశక్తిమంతుడైన సైంధవుడిని, అతని మంత్రులు, బంధువులతో పాటు, తూర్పు, దక్షిణ దేశాధిపతులను కూడా ఎదుర్కొన్నాడు.
పుత్రం చ తే మహేష్వాసం దుర్యోధనమమర్షణమ్ । దుఃసహం చైవ సమరే భీమసేనోఽభ్యవర్తత
భీమసేనుడు నీ కుమారుడైన మహాశక్తిమంతుడైన దుర్యోధనుని, యుద్ధంలో వెనక్కి తగ్గని దుఃసహుడిని కూడా ఎదుర్కొన్నాడు.
సహదేవస్తు శకునిములూకం చ మహారథమ్ । పితాపుత్రౌ మహేష్వాసావభ్యవర్తత దుర్జయౌ
సహదేవుడు శకుని, ఉలూకుడు అనే మహారథులను—తండ్రి కుమారులను, ఎవ్వరూ సులభంగా ఓడించలేని వారిని—ఎదుర్కొన్నాడు.
యుధిష్ఠిరో మహారాజ గజానీకం మహారథః । సమవర్తత సంగ్రామే పుత్రేణ నికృతస్తవ
మహారాజు యుధిష్ఠిరుడు, గొప్ప యోధుడు, నీ కుమారుడు నికృతుడు ఏనుగుల సేనాధిపతిగా యుద్ధంలో ఎదురయ్యాడు.
మాద్రీపుత్రస్తు నకులః శూరసంక్రన్దనో యుధి । త్రిగర్తానాం బలైః సార్ధం సమసఞ్జత పాణ్డవః
మాద్రీ కుమారుడు నకులుడు, యుద్ధంలో గర్జించే వీరుడు, త్రిగర్తుల సైన్యంతో కలిసి పోరాడాడు.
అభ్యవర్తన్త సంక్రుద్ధాః సమరే సాల్వకేకయాన్। సాత్యకిశ్చేకితానశ్చ సౌభద్రశ్చ మహారథః
సాత్యకి, చెకితానుడు, మహారథి అభిమన్యుడు — వీరంతా కోపంతో సాల్వులు, కేకయులను యుద్ధంలో ఎదుర్కొన్నారు.
ధృష్టకేతుశ్చ సమరే రాక్షసశ్చ ఘటోత్కచః । నాకులిశ్చ శతానీకః సమరే రథపుఙ్గవః । పుత్రాణాం తే రథానీకం ప్రత్యుద్యాతాః సుదుర్జయాః
ధృష్టకేతు, రాక్షసుడు ఘటోత్కచుడు, నకులుని కుమారుడు శతానీకుడు — వీరంతా ఓడించలేని యోధులు — నీ కుమారుల రథసేనను యుద్ధంలో ఎదుర్కొన్నారు.
సేనాపతిరమేయాత్మా ధృష్టద్యుమ్నో మహాబలః । ద్రోణేన సమరే రాజన్సమియాయోగ్రకర్మణా
సేనాధిపతి, అపార బలశాలి ధృష్టద్యుమ్నుడు, రాజా! భయంకరమైన యుద్ధానికి ద్రోణుని ఎదుర్కొనడానికి ముందుకు వచ్చాడు.
ఏవమేతే మహేష్వాసాస్తావకాః పాణ్డవైః సహ । సమేత్య సమరే శూరాః సంప్రాహారం ప్రచక్రిరే
ఇలా నీవైపు ఉన్న మహాబలులు, పాండవులతో కలిసి యుద్ధరంగంలో కలసి, పరాక్రమంగా పోరాడారు.
మధ్యందినగతే సూర్యే నభస్యాకులతాం గతే । కురవః పాణ్డవేయాశ్చ నిజఘ్నురితరేతరమ్
మధ్యాహ్నం అయ్యాక, ఆకాశం కలవరంగా మారినప్పుడు, కౌరవులు, పాండవులు పరస్పరం ఉగ్రంగా కొట్టుకున్నారు.
ధ్వజినో హేమచిత్రాఙ్గా విచరన్తో రణాజిరే । సపతాకా రథా రేజుర్వైయాఘ్రపరివారణాః
బంగారు ధ్వజాలతో అలంకరించిన రథాలు, యుద్ధరంగంలో తిరుగుతూ, పులి జెండాల యోధులతో చుట్టుముట్టబడి ప్రకాశించాయి.
సమేతానాం చ సమరే జిగీషూణాం పరస్పరమ్ । బభూవ తుములః శబ్దః సింహానామివ నర్దతామ్
విజయం కోసం ఉత్సాహంగా యుద్ధానికి వచ్చిన వారు ఒకరినొకరు ఎదుర్కొనగా, సింహాలు గర్జించినట్లు ఘోరమైన శబ్దం ఎగిసిపడింది.
తత్రాద్భుతమపశ్యాస సంప్రహారం సుదారుణమ్। యదకుర్వన్రణే శూరాః సృఞ్జయాః కురుభిః సహ
అక్కడ, రాజా! నేను ఒక అద్భుతమైన, భయంకరమైన యుద్ధాన్ని చూశాను. శ్రీంజయులు కౌరవులతో పోరాడారు.
నైవ ఖం న దిశో రాజన్న సూర్యం శత్రుతాపన। విదిశో వాపి పశ్యామః శరైర్ముక్తైః సమన్తతః
రాజా! నాలా, దిక్కులు, సూర్యుడు, మధ్యదిక్కులు — ఏదీ కనిపించలేదు. చుట్టూ విసిరిన బాణాలతో అన్నీ కమ్ముకున్నాయి.
శక్తీనాం విమలాగ్రాణాం తోమరాణాం తథాస్యతామ్ । నిస్త్రింశానాం చ పీతానాం నీలోత్పలనిభాః ప్రభాః
పొడవైన కత్తులు, నీలం కమలంలా మెరిసే కాంతితో, నిప్పులాంటి కాంతి ఉన్న జావళులు, కాంతివంతమైన శక్తులు యుద్ధరంగాన్ని ప్రకాశింపజేశాయి.
కవచానాం విచిత్రాణాం భూషణానాం ప్రభాస్తథా । ఖం దిశః ప్రదిశశ్చైవ భాసయామాసురోజసా
వివిధ రకాల కవచాలు, అలంకరణల కాంతి, ఆకాశాన్ని, దిక్కులను, మధ్యదిక్కులను వెలిగించాయి.
వపుర్భిశ్చ నరేన్ద్రాణాం చన్ద్రసూర్యసమప్రభైః । విరరాజ తదా రాజంస్తత్రతత్ర రణాఙ్గణమ్
చంద్రుడు, సూర్యుడిలా ప్రకాశించే రాజుల రూపాలతో యుద్ధరంగం ప్రతి చోట వెలుగుతో మెరిసింది, రాజా!
రథసఙ్ఘా నరవ్యాఘ్రాః సమాయాన్తశ్చ సంయుగే। విరేజుః సమరే రాజన్గ్రహా ఇవ నభస్తలే
రథసేనలతో వచ్చిన పులిలా ధైర్యశాలి యోధులు, యుద్ధంలో ఆకాశంలో తిరిగే గ్రహాల్లా మెరిశారు, రాజా!
భీష్మస్తు రథినాం శ్రేష్ఠో భీమసేనం మహాబలమ్ । అవారయత సంక్రుద్ధః సర్వసైన్యస్య పశ్యతః
అప్పుడు రథాలలో శ్రేష్ఠుడు అయిన భీష్ముడు, అందరి సైనికుల ముందు, కోపంతో భీమసేనుడిని అడ్డగించాడు.
తతో భీష్మవినిర్ముక్తా రుక్మపుఙ్ఖాః శిలాశితాః। అభ్యఙ్గన్తమరే భీమం తైలఘౌతాః సుతేజనాః
ఆ తర్వాత భీష్ముడు విడిచిన బంగారు రెక్కలతో, రాయి అంచులతో, నూనె పూసిన, బలమైన బాణాలు యుద్ధంలో భీముడిని దూసుకొచ్చాయి.
తస్య శక్తిం మహావేగం భీమసేనో మహాబలః । క్రుద్ధాశీవిషసంకాశం ప్రేషయామాస భారత
అప్పుడే భీమసేనుడు, మహా బలంతో, కోపంగా, పాములా ఉగ్రంగా ఉన్న శక్తిని భీష్ముని మీద విసిరాడు, ఓ భారత!
తామాపతన్తీం సహసా రుక్మదణ్డం దురాసదామ్। చిచ్ఛేద సమరే భీష్మః శరైః సన్నతపర్వభిః
ఆపదుతున్న ఆ బంగారు దండంతో కూడిన భయంకరమైన ఆయుధాన్ని, భీష్ముడు యుద్ధంలో తన వంకరపరువులతో కూడిన బాణాలతో వెంటనే చీల్చేశాడు.
తతోఽపరేణ భల్లేన పీతేన నిశితేన చ। కార్ముకం భీమసేనస్య ద్విధా చిచ్ఛేద భారత
ఆ తర్వాత, భరత వంశీయా, మరో పదునైన మెరుస్తున్న భల్లంతో భీష్ముడు భీమసేనుని విల్లు రెండుగా కోసేశాడు.
అపాస్య తు ధనుశ్ఛిన్నం భీమసేనో మహాబలః । శరైర్బహుభిరానర్చ్ఛద్భీష్మం శాన్తనవం యుధి
అప్పుడా మహాబలుడు భీమసేనుడు తన విరిగిన విల్లును పారేసి, యుద్ధంలో శాంతనువు కుమారుడైన భీష్ముని మీద అనేక బాణాలు వర్షించెను.
సాత్యకిస్తు తతస్తూర్ణం భీష్మమాసాద్య సంయుగే । ఆకర్ణప్రహితైస్త్రీక్ష్ణైర్నిశితైస్తిగ్మతేజనైః
తర్వాత సత్యకి, యుద్ధంలో వేగంగా భీష్ముని దగ్గరకు వెళ్లి, చెవి వరకు లాగిన పదునైన, ఘోరమైన బాణాలతో అతనిని గౌరవించాడు.
శరైర్బహుభిరానర్చ్ఛత్పితరం తే జనేశ్వర । తతః సంధాయ వై తీక్ష్ణం శరం పరమదారుణమ్
అతడు నీ తండ్రిని అనేక బాణాలతో గౌరవించాడు, ఓ జనాధిపతీ! ఆ తర్వాత అత్యంత పదునైన, భయంకరమైన బాణాన్ని సిద్ధం చేశాడు.
వార్ష్ణేయస్య రథాద్భీష్మః పాతయామాస సారథిమ్। తస్యాశ్వాః ప్రద్రుతా రాజన్నిహతే రథసారథౌ
వృష్ణికులవారిలో ఒకరైన సత్యకికి చెందిన రథం మీద ఉన్న సారథిని భీష్ముడు పడగొట్టాడు. రాజా! ఆ సారథి చనిపోవడంతో, ఆ గుర్రాలు పరుగెత్తాయి.
తేన తేనైవ ధావన్తి మనోమారుతరంహసః। తతః సర్వస్య సైన్యస్య నిఃస్వనస్తుములోఽభవత్
ఆ గుర్రాలు మనస్సు, గాలి వేగంతో ఇక్కడ అక్కడ పరుగెత్తాయి. దాంతో మొత్తం సైన్యంలో గొప్ప శబ్దం మోగింది.
హాహాకారశ్చ సంజజ్ఞే పాణ్డవానాం మహాత్మనామ్ । అభ్యద్రవత గృహ్ణీత హయాన్యచ్ఛత ధావత
పాండవ మహాత్ముల మధ్య 'అయ్యో! గుర్రాలను పట్టుకోండి! ఆపండి! పరుగెత్తే ముందు పట్టుకోండి!' అని ఆర్తనాదం వినిపించింది.