అదృశ్యన్త ససూతాశ్చ సాశ్వాః సరథయోధినః । ఏకేన బలినా రాజన్వారణేన విమర్దితాః
ఒక బలమైన ఏనుగు చేత రథసారథులు, గుర్రాలు, రథయోధులు నుజ్జునుజ్జయ్యారు అని రాజా, అక్కడ కనిపించింది.
గన్ధహస్తిమదస్రావమాఘ్రాయ బహవో రణే। సన్నిపాతే బలౌఘానాం గజైర్మమృదిరే గజాః
యుద్ధంలో ఇతర ఏనుగుల మదాన్ని వాసన పట్టి, అనేక ఏనుగులు సైన్యాల గుంపుల్లో పరస్పరం ఘర్షణచేసి పోరాడాయి.
సతోమరైర్మహామాత్రైర్నిపతద్భిర్గతాసుభిః । బభూవాయోధనం ఛన్నం నారాచాభిహతైర్గజైః
శక్తులు, గొప్ప ఏనుగుపాకులూ, ప్రాణాలు విడిచినవారు పడిపోతుండగా, పదునైన బాణాలతో గాయపడ్డ ఏనుగులతో యుద్ధభూమి కప్పబడిపోయింది.
సన్నిపాతే బలౌఘానాం ప్రేషితైర్వరవారణైః । నిపేతుర్యుధి సంభగ్నాః సయోధాః సధ్వజా గజాః
సైన్యాల ఘర్షణలో యుద్ధానికి పంపిన గొప్ప ఏనుగులు, యోధులతో, జెండాలతో కలసి పోరులో విరిగిపడి నేలకూలిపోయాయి.
నాగరాజోపమైర్హస్తైర్నాగైరాక్షిప్య సంయుగే । వ్యదృశ్యన్త మహారాజ సంభగ్నా రథకూబరాః
రాజులకు సమానమైన గొప్ప సొంపైన తుంగాలతో ఉన్న ఏనుగులు యుద్ధంలో రథాల పెట్టెలను పగలగొట్టినట్టు, ఓ మహారాజా, అక్కడ కనిపించాయి.
విశీర్ణరథసఙ్ఘాశ్చ కేశేష్వాక్షిప్య దన్తిభిః । ద్రుమశాఖా ఇవావిధ్య నిష్పిష్టా రథినో రణే
ఏనుగులు యోధులను జుట్టుతో పట్టుకుని విసిరేసి, చెట్టు కొమ్మలు విరిగినట్టు రథాల గుంపులు చెల్లాచెదురయ్యాయి, యోధులు నుజ్జునుజ్జయ్యారు.
రథేషు చ రథాన్యుద్ధే సంసక్తాన్వరవారణాః । వికర్షన్తో దిశః సర్వాః సంపేతుః సర్వశబ్దగాః
యుద్ధంలో గొప్ప ఏనుగులు ఒకదానికొకటి చిక్కుకున్న రథాలను అన్ని దిశల్లో లాగుతూ, పెద్ద శబ్దంతో పరుగులు తీశాయి.
తేషాం తథా కర్షతాం తు గజానాం రూపమాబభౌ । సరఃసు నలినీజాలం విషక్తమివ కర్షతామ్
అలా ఆ ఏనుగులు లాగుతున్నప్పుడు, వాటి రూపం సరస్సులోని తామరపూల గుంపును లాగుతున్నట్టుగా కనిపించింది.
ఏవం సంఛాదితం తత్ర బభూవాయోధనం మహత్। సాదిభిశ్చ పదాతైశ్చ సధ్వజైశ్చ మహారథైః
అక్కడ యుద్ధభూమి, పాదసేన, జెండాలు పట్టిన యోధులు, గొప్ప రథసారథులతో పూర్తిగా కప్పబడిపోయింది.
శిఖణ్డీ సహ మత్స్యేన విరాటేన విశాంపతే। భీష్మమాశు మహేష్వాసమాససాద సుదుర్జయమ్
శిఖండీ, మత్స్య రాజు విరాటుడితో కలిసి, మహాశక్తిమంతుడైన, దుర్జయుడైన భీష్ముని వద్దకు వేగంగా చేరాడు.
ద్రోణం కృపం వికర్ణం చ మహేష్వాసం మహాబలమ్ । రాజ్ఞశ్చాన్యాన్రణే శూరాన్బహూనార్చ్ఛద్ధనంజయః
ధనంజయుడు యుద్ధంలో ద్రోణుడు, కృపాచార్యుడు, వికర్ణుడు వంటి మహాశక్తిమంతులైన ధనుర్ధారులను, ఇంకా అనేకమంది వీర రాజులను ఎదుర్కొన్నాడు.
సైన్ధవం చ మహేష్వాసం సామాత్యం సహ బన్ధుభిః । ప్రాచ్యాంశ్చ దాక్షిణాత్యాంశ్చ భూమిపాన్భూమిపర్షభ
ఓ రాజులలో శ్రేష్ఠుడా, ధనంజయుడు మహాశక్తిమంతుడైన సైంధవుడిని, అతని మంత్రులు, బంధువులతో పాటు, తూర్పు, దక్షిణ దేశాధిపతులను కూడా ఎదుర్కొన్నాడు.
పుత్రం చ తే మహేష్వాసం దుర్యోధనమమర్షణమ్ । దుఃసహం చైవ సమరే భీమసేనోఽభ్యవర్తత
భీమసేనుడు నీ కుమారుడైన మహాశక్తిమంతుడైన దుర్యోధనుని, యుద్ధంలో వెనక్కి తగ్గని దుఃసహుడిని కూడా ఎదుర్కొన్నాడు.
సహదేవస్తు శకునిములూకం చ మహారథమ్ । పితాపుత్రౌ మహేష్వాసావభ్యవర్తత దుర్జయౌ
సహదేవుడు శకుని, ఉలూకుడు అనే మహారథులను—తండ్రి కుమారులను, ఎవ్వరూ సులభంగా ఓడించలేని వారిని—ఎదుర్కొన్నాడు.
యుధిష్ఠిరో మహారాజ గజానీకం మహారథః । సమవర్తత సంగ్రామే పుత్రేణ నికృతస్తవ
మహారాజు యుధిష్ఠిరుడు, గొప్ప యోధుడు, నీ కుమారుడు నికృతుడు ఏనుగుల సేనాధిపతిగా యుద్ధంలో ఎదురయ్యాడు.
మాద్రీపుత్రస్తు నకులః శూరసంక్రన్దనో యుధి । త్రిగర్తానాం బలైః సార్ధం సమసఞ్జత పాణ్డవః
మాద్రీ కుమారుడు నకులుడు, యుద్ధంలో గర్జించే వీరుడు, త్రిగర్తుల సైన్యంతో కలిసి పోరాడాడు.
అభ్యవర్తన్త సంక్రుద్ధాః సమరే సాల్వకేకయాన్। సాత్యకిశ్చేకితానశ్చ సౌభద్రశ్చ మహారథః
సాత్యకి, చెకితానుడు, మహారథి అభిమన్యుడు — వీరంతా కోపంతో సాల్వులు, కేకయులను యుద్ధంలో ఎదుర్కొన్నారు.
ధృష్టకేతుశ్చ సమరే రాక్షసశ్చ ఘటోత్కచః । నాకులిశ్చ శతానీకః సమరే రథపుఙ్గవః । పుత్రాణాం తే రథానీకం ప్రత్యుద్యాతాః సుదుర్జయాః
ధృష్టకేతు, రాక్షసుడు ఘటోత్కచుడు, నకులుని కుమారుడు శతానీకుడు — వీరంతా ఓడించలేని యోధులు — నీ కుమారుల రథసేనను యుద్ధంలో ఎదుర్కొన్నారు.
సేనాపతిరమేయాత్మా ధృష్టద్యుమ్నో మహాబలః । ద్రోణేన సమరే రాజన్సమియాయోగ్రకర్మణా
సేనాధిపతి, అపార బలశాలి ధృష్టద్యుమ్నుడు, రాజా! భయంకరమైన యుద్ధానికి ద్రోణుని ఎదుర్కొనడానికి ముందుకు వచ్చాడు.
ఏవమేతే మహేష్వాసాస్తావకాః పాణ్డవైః సహ । సమేత్య సమరే శూరాః సంప్రాహారం ప్రచక్రిరే
ఇలా నీవైపు ఉన్న మహాబలులు, పాండవులతో కలిసి యుద్ధరంగంలో కలసి, పరాక్రమంగా పోరాడారు.
మధ్యందినగతే సూర్యే నభస్యాకులతాం గతే । కురవః పాణ్డవేయాశ్చ నిజఘ్నురితరేతరమ్
మధ్యాహ్నం అయ్యాక, ఆకాశం కలవరంగా మారినప్పుడు, కౌరవులు, పాండవులు పరస్పరం ఉగ్రంగా కొట్టుకున్నారు.
ధ్వజినో హేమచిత్రాఙ్గా విచరన్తో రణాజిరే । సపతాకా రథా రేజుర్వైయాఘ్రపరివారణాః
బంగారు ధ్వజాలతో అలంకరించిన రథాలు, యుద్ధరంగంలో తిరుగుతూ, పులి జెండాల యోధులతో చుట్టుముట్టబడి ప్రకాశించాయి.
సమేతానాం చ సమరే జిగీషూణాం పరస్పరమ్ । బభూవ తుములః శబ్దః సింహానామివ నర్దతామ్
విజయం కోసం ఉత్సాహంగా యుద్ధానికి వచ్చిన వారు ఒకరినొకరు ఎదుర్కొనగా, సింహాలు గర్జించినట్లు ఘోరమైన శబ్దం ఎగిసిపడింది.
తత్రాద్భుతమపశ్యాస సంప్రహారం సుదారుణమ్। యదకుర్వన్రణే శూరాః సృఞ్జయాః కురుభిః సహ
అక్కడ, రాజా! నేను ఒక అద్భుతమైన, భయంకరమైన యుద్ధాన్ని చూశాను. శ్రీంజయులు కౌరవులతో పోరాడారు.
నైవ ఖం న దిశో రాజన్న సూర్యం శత్రుతాపన। విదిశో వాపి పశ్యామః శరైర్ముక్తైః సమన్తతః
రాజా! నాలా, దిక్కులు, సూర్యుడు, మధ్యదిక్కులు — ఏదీ కనిపించలేదు. చుట్టూ విసిరిన బాణాలతో అన్నీ కమ్ముకున్నాయి.
శక్తీనాం విమలాగ్రాణాం తోమరాణాం తథాస్యతామ్ । నిస్త్రింశానాం చ పీతానాం నీలోత్పలనిభాః ప్రభాః
పొడవైన కత్తులు, నీలం కమలంలా మెరిసే కాంతితో, నిప్పులాంటి కాంతి ఉన్న జావళులు, కాంతివంతమైన శక్తులు యుద్ధరంగాన్ని ప్రకాశింపజేశాయి.
కవచానాం విచిత్రాణాం భూషణానాం ప్రభాస్తథా । ఖం దిశః ప్రదిశశ్చైవ భాసయామాసురోజసా
వివిధ రకాల కవచాలు, అలంకరణల కాంతి, ఆకాశాన్ని, దిక్కులను, మధ్యదిక్కులను వెలిగించాయి.
వపుర్భిశ్చ నరేన్ద్రాణాం చన్ద్రసూర్యసమప్రభైః । విరరాజ తదా రాజంస్తత్రతత్ర రణాఙ్గణమ్
చంద్రుడు, సూర్యుడిలా ప్రకాశించే రాజుల రూపాలతో యుద్ధరంగం ప్రతి చోట వెలుగుతో మెరిసింది, రాజా!
రథసఙ్ఘా నరవ్యాఘ్రాః సమాయాన్తశ్చ సంయుగే। విరేజుః సమరే రాజన్గ్రహా ఇవ నభస్తలే
రథసేనలతో వచ్చిన పులిలా ధైర్యశాలి యోధులు, యుద్ధంలో ఆకాశంలో తిరిగే గ్రహాల్లా మెరిశారు, రాజా!
భీష్మస్తు రథినాం శ్రేష్ఠో భీమసేనం మహాబలమ్ । అవారయత సంక్రుద్ధః సర్వసైన్యస్య పశ్యతః
అప్పుడు రథాలలో శ్రేష్ఠుడు అయిన భీష్ముడు, అందరి సైనికుల ముందు, కోపంతో భీమసేనుడిని అడ్డగించాడు.