నిరభ్రే విద్యుతస్తీవ్రా దిశశ్చ రజసా వృతాః । ప్రాదురాసన్మహోత్కాశ్చ సనిర్ఘాతా విశాంపతే
ఆకాశంలో మేఘాలు లేకపోయినా ఉగ్రమైన మెరుపులు మెరిపించాయి. దిక్కులు ధూళితో కమ్ముకున్నాయి. భయంకరమైన శకునాలు, ఉరుములతో కలసి ప్రత్యక్షమయ్యాయి, ఓ రాజా.
ప్రాదుర్భూతో మహావాతః పాంసువర్షం పపాత చ । నభస్యన్తర్దధే సూర్యః సైన్యేన సజసా వృతః
బలమైన గాలి వీచింది. ధూళి వాన కురిసింది. ఆకాశంలో సూర్యుడు, సైన్యం, ధూళి వల్ల కనబడకుండా పోయాడు.
ప్రమోహః సర్వసత్వానామతీవ సమపద్యత। రజసా చాభిభూతానామస్త్రజాలైశ్చ తుద్యతామ్
అన్ని ప్రాణులూ గాఢమైన మబ్బులో మునిగిపోయినట్లయ్యారు. ధూళితో కమ్ముకొని, ఆయుధాల వర్షంతో తాకబడుతూ, వారు మోహమైపోయారు.
వీరబాహువిసృష్టానాం సర్వావరణభేదినామ్ । సంఘాతః శరజాలానాం తుములః సమపద్యత
వీరుల చేతుల నుంచి విడుదలైన, అన్ని రక్షణలను ఛేదించగల శరజాలాలు ఘోరమైన శబ్దంతో కూడి సముదాయంగా వచ్చాయి.
ప్రకాశం చక్రురాకాశముద్యతాని భుజోత్తమైః । నక్షత్రవిమలాభాని శస్త్రాణి భరతర్షభ
శక్తివంతమైన భుజాలతో పైకి ఎత్తిన ఆయుధాలు, నిర్మలమైన నక్షత్రాల్లా ప్రకాశిస్తూ, ఆకాశాన్ని వెలిగించాయి, ఓ భరతవంశశిరోమణీ.
ఆర్షభాణి విచిత్రాణి రుక్మజాలావృతాని చ । సంపేతుర్దిక్షు సర్వాసు చర్మాణి భరతర్షభ
బల్లులు, వింత అలంకరణలతో, బంగారు జాలాలతో అలంకరించబడి, వృషభ చిహ్నంతో కూడినవి, అన్ని దిక్కులలో ఎగిరిపోతున్నాయి, ఓ భరతవంశశిరోమణీ.
సూర్యవర్ణైశ్చ నిస్త్రింశైః పాత్యమానాని సర్వశః । దిక్షు సర్వాస్వదృశ్యన్త శరీరాణి శిరాంసి చ
సూర్యుడి వంటి కాంతి కలిగిన ఖడ్గాలతో అన్ని దిశల్లో శరీరాలు, తలలు నేలకూలిపోయినవి కనిపించాయి.
భగ్నచక్రాక్షనీడాశ్చ నిపాతితమహాధ్వజాః । హతాశ్వాః పృథివీం జగ్ముస్తత్రతత్ర మహారథాః
చక్రాలు, అక్షాలు విరిగిపోయిన రథాలు, పడిపోయిన గొప్ప జెండాలు, చనిపోయిన గుర్రాలు—ఈ విధంగా మహారథులు అక్కడక్కడా భూమిపై పడి ఉన్నారు.
పరిపేతుర్హయాశ్చాత్ర కేచిచ్ఛస్త్రకృతవ్రణాః । రథాన్విపరికర్షన్తో హతేషు రథయోధిషు
కొన్ని గుర్రాలు ఆయుధాల గాయాలతో అక్కడక్కడా తిరుగుతూ, యుద్ధంలో చనిపోయిన రథయోధులను లాగుతూ రథాలను వెంట తీసుకెళ్లాయి.
శరాహతా భిన్నదేహా బద్ధయోక్రా హయోత్తమాః । యుగాని పర్యకర్షన్త తత్రతత్ర స్మ భారత
బాణాలతో గాయపడి, శరీరాలు విరిగిపోయిన, యోగాలు ఇంకా కట్టబడి ఉన్న ఉత్తమ గుర్రాలు అక్కడక్కడా ఆ యోగాలను లాగుతూ తిరిగాయి, ఓ భారత.
అదృశ్యన్త ససూతాశ్చ సాశ్వాః సరథయోధినః । ఏకేన బలినా రాజన్వారణేన విమర్దితాః
ఒక బలమైన ఏనుగు చేత రథసారథులు, గుర్రాలు, రథయోధులు నుజ్జునుజ్జయ్యారు అని రాజా, అక్కడ కనిపించింది.
గన్ధహస్తిమదస్రావమాఘ్రాయ బహవో రణే। సన్నిపాతే బలౌఘానాం గజైర్మమృదిరే గజాః
యుద్ధంలో ఇతర ఏనుగుల మదాన్ని వాసన పట్టి, అనేక ఏనుగులు సైన్యాల గుంపుల్లో పరస్పరం ఘర్షణచేసి పోరాడాయి.
సతోమరైర్మహామాత్రైర్నిపతద్భిర్గతాసుభిః । బభూవాయోధనం ఛన్నం నారాచాభిహతైర్గజైః
శక్తులు, గొప్ప ఏనుగుపాకులూ, ప్రాణాలు విడిచినవారు పడిపోతుండగా, పదునైన బాణాలతో గాయపడ్డ ఏనుగులతో యుద్ధభూమి కప్పబడిపోయింది.
సన్నిపాతే బలౌఘానాం ప్రేషితైర్వరవారణైః । నిపేతుర్యుధి సంభగ్నాః సయోధాః సధ్వజా గజాః
సైన్యాల ఘర్షణలో యుద్ధానికి పంపిన గొప్ప ఏనుగులు, యోధులతో, జెండాలతో కలసి పోరులో విరిగిపడి నేలకూలిపోయాయి.
నాగరాజోపమైర్హస్తైర్నాగైరాక్షిప్య సంయుగే । వ్యదృశ్యన్త మహారాజ సంభగ్నా రథకూబరాః
రాజులకు సమానమైన గొప్ప సొంపైన తుంగాలతో ఉన్న ఏనుగులు యుద్ధంలో రథాల పెట్టెలను పగలగొట్టినట్టు, ఓ మహారాజా, అక్కడ కనిపించాయి.
విశీర్ణరథసఙ్ఘాశ్చ కేశేష్వాక్షిప్య దన్తిభిః । ద్రుమశాఖా ఇవావిధ్య నిష్పిష్టా రథినో రణే
ఏనుగులు యోధులను జుట్టుతో పట్టుకుని విసిరేసి, చెట్టు కొమ్మలు విరిగినట్టు రథాల గుంపులు చెల్లాచెదురయ్యాయి, యోధులు నుజ్జునుజ్జయ్యారు.
రథేషు చ రథాన్యుద్ధే సంసక్తాన్వరవారణాః । వికర్షన్తో దిశః సర్వాః సంపేతుః సర్వశబ్దగాః
యుద్ధంలో గొప్ప ఏనుగులు ఒకదానికొకటి చిక్కుకున్న రథాలను అన్ని దిశల్లో లాగుతూ, పెద్ద శబ్దంతో పరుగులు తీశాయి.
తేషాం తథా కర్షతాం తు గజానాం రూపమాబభౌ । సరఃసు నలినీజాలం విషక్తమివ కర్షతామ్
అలా ఆ ఏనుగులు లాగుతున్నప్పుడు, వాటి రూపం సరస్సులోని తామరపూల గుంపును లాగుతున్నట్టుగా కనిపించింది.
ఏవం సంఛాదితం తత్ర బభూవాయోధనం మహత్। సాదిభిశ్చ పదాతైశ్చ సధ్వజైశ్చ మహారథైః
అక్కడ యుద్ధభూమి, పాదసేన, జెండాలు పట్టిన యోధులు, గొప్ప రథసారథులతో పూర్తిగా కప్పబడిపోయింది.
శిఖణ్డీ సహ మత్స్యేన విరాటేన విశాంపతే। భీష్మమాశు మహేష్వాసమాససాద సుదుర్జయమ్
శిఖండీ, మత్స్య రాజు విరాటుడితో కలిసి, మహాశక్తిమంతుడైన, దుర్జయుడైన భీష్ముని వద్దకు వేగంగా చేరాడు.
ద్రోణం కృపం వికర్ణం చ మహేష్వాసం మహాబలమ్ । రాజ్ఞశ్చాన్యాన్రణే శూరాన్బహూనార్చ్ఛద్ధనంజయః
ధనంజయుడు యుద్ధంలో ద్రోణుడు, కృపాచార్యుడు, వికర్ణుడు వంటి మహాశక్తిమంతులైన ధనుర్ధారులను, ఇంకా అనేకమంది వీర రాజులను ఎదుర్కొన్నాడు.
సైన్ధవం చ మహేష్వాసం సామాత్యం సహ బన్ధుభిః । ప్రాచ్యాంశ్చ దాక్షిణాత్యాంశ్చ భూమిపాన్భూమిపర్షభ
ఓ రాజులలో శ్రేష్ఠుడా, ధనంజయుడు మహాశక్తిమంతుడైన సైంధవుడిని, అతని మంత్రులు, బంధువులతో పాటు, తూర్పు, దక్షిణ దేశాధిపతులను కూడా ఎదుర్కొన్నాడు.
పుత్రం చ తే మహేష్వాసం దుర్యోధనమమర్షణమ్ । దుఃసహం చైవ సమరే భీమసేనోఽభ్యవర్తత
భీమసేనుడు నీ కుమారుడైన మహాశక్తిమంతుడైన దుర్యోధనుని, యుద్ధంలో వెనక్కి తగ్గని దుఃసహుడిని కూడా ఎదుర్కొన్నాడు.
సహదేవస్తు శకునిములూకం చ మహారథమ్ । పితాపుత్రౌ మహేష్వాసావభ్యవర్తత దుర్జయౌ
సహదేవుడు శకుని, ఉలూకుడు అనే మహారథులను—తండ్రి కుమారులను, ఎవ్వరూ సులభంగా ఓడించలేని వారిని—ఎదుర్కొన్నాడు.
యుధిష్ఠిరో మహారాజ గజానీకం మహారథః । సమవర్తత సంగ్రామే పుత్రేణ నికృతస్తవ
మహారాజు యుధిష్ఠిరుడు, గొప్ప యోధుడు, నీ కుమారుడు నికృతుడు ఏనుగుల సేనాధిపతిగా యుద్ధంలో ఎదురయ్యాడు.
మాద్రీపుత్రస్తు నకులః శూరసంక్రన్దనో యుధి । త్రిగర్తానాం బలైః సార్ధం సమసఞ్జత పాణ్డవః
మాద్రీ కుమారుడు నకులుడు, యుద్ధంలో గర్జించే వీరుడు, త్రిగర్తుల సైన్యంతో కలిసి పోరాడాడు.
అభ్యవర్తన్త సంక్రుద్ధాః సమరే సాల్వకేకయాన్। సాత్యకిశ్చేకితానశ్చ సౌభద్రశ్చ మహారథః
సాత్యకి, చెకితానుడు, మహారథి అభిమన్యుడు — వీరంతా కోపంతో సాల్వులు, కేకయులను యుద్ధంలో ఎదుర్కొన్నారు.
ధృష్టకేతుశ్చ సమరే రాక్షసశ్చ ఘటోత్కచః । నాకులిశ్చ శతానీకః సమరే రథపుఙ్గవః । పుత్రాణాం తే రథానీకం ప్రత్యుద్యాతాః సుదుర్జయాః
ధృష్టకేతు, రాక్షసుడు ఘటోత్కచుడు, నకులుని కుమారుడు శతానీకుడు — వీరంతా ఓడించలేని యోధులు — నీ కుమారుల రథసేనను యుద్ధంలో ఎదుర్కొన్నారు.
సేనాపతిరమేయాత్మా ధృష్టద్యుమ్నో మహాబలః । ద్రోణేన సమరే రాజన్సమియాయోగ్రకర్మణా
సేనాధిపతి, అపార బలశాలి ధృష్టద్యుమ్నుడు, రాజా! భయంకరమైన యుద్ధానికి ద్రోణుని ఎదుర్కొనడానికి ముందుకు వచ్చాడు.
ఏవమేతే మహేష్వాసాస్తావకాః పాణ్డవైః సహ । సమేత్య సమరే శూరాః సంప్రాహారం ప్రచక్రిరే
ఇలా నీవైపు ఉన్న మహాబలులు, పాండవులతో కలిసి యుద్ధరంగంలో కలసి, పరాక్రమంగా పోరాడారు.