హయారోహవరాశ్చైవ తవ పుత్రేణ చోదితాః । చతుర్దశసహస్రాణి సౌబలం పర్యవారయన్
నీ కుమారుడు ప్రేరేపించగా, పద్నాలుగు వేల మంది ఉత్తమ అశ్వారోహకులు శకునిని చుట్టుముట్టారు, ఓ రాజా.
తతస్తే సహితాః సర్వే విభక్తరథవాహనాః । అర్జునం సమరే జఘ్నుస్తావకా భరతర్షభ
అంతటా వేర్వేరు రథాలు, వాహనాలతో కూడిన నీ సేనలు కలసి, ఓ భరతవంశశిరోమణీ, సమరంలో అర్జునుని మీద దాడిచేశాయి.
చేదికాశిపదాతైశ్చ రథైః పాఞ్చాలసృఞ్జయైః । పాణ్డవాః సహితాః సర్వే ధృష్టద్యుమ్నపురోగమాః। తావకాన్సమరే జఘ్నుర్ధర్మపుత్రేణ చోదితాః
చేడి, కాశి, పాంచాల, సృంజయ యోధులు, పాదాటులు, రథాలతో కూడిన పాండవులు, ధృష్టద్యుమ్నుడు ముందుండగా, ధర్మపుత్రుడు ప్రేరేపించగా, నీ సేనలపై యుద్ధానికి దూసుకొచ్చారు.
రథిభిర్వారణైరశ్వైః పాదాతైశ్చ సమీరితమ్ । ఘోరమాయోధనం చక్రే మహాభ్రసదృశం రజః
రథాలు, ఏనుగులు, గుర్రాలు, పాదాటులతో కూడిన ఘోరమైన యుద్ధం ఆరంభమైంది. ఆ సమయంలో లేచిన ధూళి పెద్ద మేఘంలా కనిపించింది, ఓ రాజా.
తోమరప్రాసనారాచగజాశ్వరథయోధినామ్ । బలేన మహతా భీష్మః సమసఞ్జత్కిరీటినా
తొమర, ప్రాస, నారాచాలు ధరించిన యోధులు, ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలపై యుద్ధం చేస్తూ, భీష్ముడు గొప్ప సేనతో కిరీటధారిని ఎదుర్కొన్నాడు.
ఆవన్త్యః కాశిరాజేన భీమసేనేన సైన్ధవః । అజాతశత్రుర్మద్రాణామృషభేణ యశశ్వినా
అవంతి రాజు కాశిరాజుని ఎదుర్కొన్నాడు. భీమసేను సింధు రాజుతో యుద్ధించాడు. శత్రువులేని పాండు కుమారుడు, ఖ్యాతిగాంచిన మద్ర రాజుని ఎదుర్కొన్నాడు.
సహపుత్రః సహామాత్యః శల్యేన సమసఞ్జత। వికర్ణః సహదేవేన చిత్రసేనః శిఖణ్డినా
తన కుమారునితో, అమాత్యులతో కలిసి శల్యుడు సహదేవుడు, వికర్ణుని ఎదుర్కొన్నాడు. చిత్రసేనుడు శిఖండిని ఎదుర్కొన్నాడు.
మత్స్యా దుర్యోధనం జగ్ముః శంకునిం న విశాంపతే। ద్రుపదశ్చేకితానశ్చ సాత్యకిశ్చక మహారథః
మత్స్యులు దుర్యోధనుని, శకునిని ఎదుర్కొన్నారు, ఓ రాజా. ద్రుపదుడు, చెకితానుడు, గొప్ప రథస్వారుడు సాత్యకియు యుద్ధంలో పాల్గొన్నారు.
ద్రోణేన సమసఞ్జన్త సపుత్రేణ మహాత్మనా । కృపశ్చ కృతవర్మా చ ధృష్టద్యుమ్నమభిద్రుతౌ
ద్రోణుడు తన పరాక్రమశాలి కుమారునితో కలిసి, కృపుడు, కృతవర్ముడు కూడా ధృష్టద్యుమ్నుని మీద దాడిచేశారు.
ఏవం ప్రవ్రజితాశ్వాని భ్రాన్తనాగరథాని చ। సైన్యాని సమసఞ్జన్త ప్రయుద్ధాని సమన్తతః
అశ్వాలు ఉల్లాసంగా పరిగెత్తుతూ, రథాలు చెలరేగిపోతూ, అన్ని వైపులా సైన్యాలు పరస్పరం యుద్ధానికి దిగాయి.
నిరభ్రే విద్యుతస్తీవ్రా దిశశ్చ రజసా వృతాః । ప్రాదురాసన్మహోత్కాశ్చ సనిర్ఘాతా విశాంపతే
ఆకాశంలో మేఘాలు లేకపోయినా ఉగ్రమైన మెరుపులు మెరిపించాయి. దిక్కులు ధూళితో కమ్ముకున్నాయి. భయంకరమైన శకునాలు, ఉరుములతో కలసి ప్రత్యక్షమయ్యాయి, ఓ రాజా.
ప్రాదుర్భూతో మహావాతః పాంసువర్షం పపాత చ । నభస్యన్తర్దధే సూర్యః సైన్యేన సజసా వృతః
బలమైన గాలి వీచింది. ధూళి వాన కురిసింది. ఆకాశంలో సూర్యుడు, సైన్యం, ధూళి వల్ల కనబడకుండా పోయాడు.
ప్రమోహః సర్వసత్వానామతీవ సమపద్యత। రజసా చాభిభూతానామస్త్రజాలైశ్చ తుద్యతామ్
అన్ని ప్రాణులూ గాఢమైన మబ్బులో మునిగిపోయినట్లయ్యారు. ధూళితో కమ్ముకొని, ఆయుధాల వర్షంతో తాకబడుతూ, వారు మోహమైపోయారు.
వీరబాహువిసృష్టానాం సర్వావరణభేదినామ్ । సంఘాతః శరజాలానాం తుములః సమపద్యత
వీరుల చేతుల నుంచి విడుదలైన, అన్ని రక్షణలను ఛేదించగల శరజాలాలు ఘోరమైన శబ్దంతో కూడి సముదాయంగా వచ్చాయి.
ప్రకాశం చక్రురాకాశముద్యతాని భుజోత్తమైః । నక్షత్రవిమలాభాని శస్త్రాణి భరతర్షభ
శక్తివంతమైన భుజాలతో పైకి ఎత్తిన ఆయుధాలు, నిర్మలమైన నక్షత్రాల్లా ప్రకాశిస్తూ, ఆకాశాన్ని వెలిగించాయి, ఓ భరతవంశశిరోమణీ.
ఆర్షభాణి విచిత్రాణి రుక్మజాలావృతాని చ । సంపేతుర్దిక్షు సర్వాసు చర్మాణి భరతర్షభ
బల్లులు, వింత అలంకరణలతో, బంగారు జాలాలతో అలంకరించబడి, వృషభ చిహ్నంతో కూడినవి, అన్ని దిక్కులలో ఎగిరిపోతున్నాయి, ఓ భరతవంశశిరోమణీ.
సూర్యవర్ణైశ్చ నిస్త్రింశైః పాత్యమానాని సర్వశః । దిక్షు సర్వాస్వదృశ్యన్త శరీరాణి శిరాంసి చ
సూర్యుడి వంటి కాంతి కలిగిన ఖడ్గాలతో అన్ని దిశల్లో శరీరాలు, తలలు నేలకూలిపోయినవి కనిపించాయి.
భగ్నచక్రాక్షనీడాశ్చ నిపాతితమహాధ్వజాః । హతాశ్వాః పృథివీం జగ్ముస్తత్రతత్ర మహారథాః
చక్రాలు, అక్షాలు విరిగిపోయిన రథాలు, పడిపోయిన గొప్ప జెండాలు, చనిపోయిన గుర్రాలు—ఈ విధంగా మహారథులు అక్కడక్కడా భూమిపై పడి ఉన్నారు.
పరిపేతుర్హయాశ్చాత్ర కేచిచ్ఛస్త్రకృతవ్రణాః । రథాన్విపరికర్షన్తో హతేషు రథయోధిషు
కొన్ని గుర్రాలు ఆయుధాల గాయాలతో అక్కడక్కడా తిరుగుతూ, యుద్ధంలో చనిపోయిన రథయోధులను లాగుతూ రథాలను వెంట తీసుకెళ్లాయి.
శరాహతా భిన్నదేహా బద్ధయోక్రా హయోత్తమాః । యుగాని పర్యకర్షన్త తత్రతత్ర స్మ భారత
బాణాలతో గాయపడి, శరీరాలు విరిగిపోయిన, యోగాలు ఇంకా కట్టబడి ఉన్న ఉత్తమ గుర్రాలు అక్కడక్కడా ఆ యోగాలను లాగుతూ తిరిగాయి, ఓ భారత.
అదృశ్యన్త ససూతాశ్చ సాశ్వాః సరథయోధినః । ఏకేన బలినా రాజన్వారణేన విమర్దితాః
ఒక బలమైన ఏనుగు చేత రథసారథులు, గుర్రాలు, రథయోధులు నుజ్జునుజ్జయ్యారు అని రాజా, అక్కడ కనిపించింది.
గన్ధహస్తిమదస్రావమాఘ్రాయ బహవో రణే। సన్నిపాతే బలౌఘానాం గజైర్మమృదిరే గజాః
యుద్ధంలో ఇతర ఏనుగుల మదాన్ని వాసన పట్టి, అనేక ఏనుగులు సైన్యాల గుంపుల్లో పరస్పరం ఘర్షణచేసి పోరాడాయి.
సతోమరైర్మహామాత్రైర్నిపతద్భిర్గతాసుభిః । బభూవాయోధనం ఛన్నం నారాచాభిహతైర్గజైః
శక్తులు, గొప్ప ఏనుగుపాకులూ, ప్రాణాలు విడిచినవారు పడిపోతుండగా, పదునైన బాణాలతో గాయపడ్డ ఏనుగులతో యుద్ధభూమి కప్పబడిపోయింది.
సన్నిపాతే బలౌఘానాం ప్రేషితైర్వరవారణైః । నిపేతుర్యుధి సంభగ్నాః సయోధాః సధ్వజా గజాః
సైన్యాల ఘర్షణలో యుద్ధానికి పంపిన గొప్ప ఏనుగులు, యోధులతో, జెండాలతో కలసి పోరులో విరిగిపడి నేలకూలిపోయాయి.
నాగరాజోపమైర్హస్తైర్నాగైరాక్షిప్య సంయుగే । వ్యదృశ్యన్త మహారాజ సంభగ్నా రథకూబరాః
రాజులకు సమానమైన గొప్ప సొంపైన తుంగాలతో ఉన్న ఏనుగులు యుద్ధంలో రథాల పెట్టెలను పగలగొట్టినట్టు, ఓ మహారాజా, అక్కడ కనిపించాయి.
విశీర్ణరథసఙ్ఘాశ్చ కేశేష్వాక్షిప్య దన్తిభిః । ద్రుమశాఖా ఇవావిధ్య నిష్పిష్టా రథినో రణే
ఏనుగులు యోధులను జుట్టుతో పట్టుకుని విసిరేసి, చెట్టు కొమ్మలు విరిగినట్టు రథాల గుంపులు చెల్లాచెదురయ్యాయి, యోధులు నుజ్జునుజ్జయ్యారు.
రథేషు చ రథాన్యుద్ధే సంసక్తాన్వరవారణాః । వికర్షన్తో దిశః సర్వాః సంపేతుః సర్వశబ్దగాః
యుద్ధంలో గొప్ప ఏనుగులు ఒకదానికొకటి చిక్కుకున్న రథాలను అన్ని దిశల్లో లాగుతూ, పెద్ద శబ్దంతో పరుగులు తీశాయి.
తేషాం తథా కర్షతాం తు గజానాం రూపమాబభౌ । సరఃసు నలినీజాలం విషక్తమివ కర్షతామ్
అలా ఆ ఏనుగులు లాగుతున్నప్పుడు, వాటి రూపం సరస్సులోని తామరపూల గుంపును లాగుతున్నట్టుగా కనిపించింది.
ఏవం సంఛాదితం తత్ర బభూవాయోధనం మహత్। సాదిభిశ్చ పదాతైశ్చ సధ్వజైశ్చ మహారథైః
అక్కడ యుద్ధభూమి, పాదసేన, జెండాలు పట్టిన యోధులు, గొప్ప రథసారథులతో పూర్తిగా కప్పబడిపోయింది.
శిఖణ్డీ సహ మత్స్యేన విరాటేన విశాంపతే। భీష్మమాశు మహేష్వాసమాససాద సుదుర్జయమ్
శిఖండీ, మత్స్య రాజు విరాటుడితో కలిసి, మహాశక్తిమంతుడైన, దుర్జయుడైన భీష్ముని వద్దకు వేగంగా చేరాడు.