ముష్టిభిర్జానుభిశ్చైవ తలైశ్చైవ విశాంపతే । అన్యోన్యం జఘ్రిరే వీరాస్తావకాః పాణ్డవైః సహ
ఓ రాజా, మీ యోధులు మరియు పాండవులు ఒకరినొకరు ముష్టులతో, మోకాళ్లతో, చేతిపాదాలతో బలంగా కొట్టుకున్నారు.
పతితైః పాత్యమానైశ్చ విచేష్టద్భిశ్చ భూతలే। ఘోరమాయోధనం జజ్ఞే తత్రతత్ర జనేశ్వర
పడి పోయినవారు, పడిపోతున్నవారు, నేలపై తిప్పుకుంటున్నవారు అక్కడక్కడా కనిపించగా, భయంకరమైన యుద్ధం అక్కడ ఉద్భవించింది, ఓ జనాధిపతి.
విరథా రథినశ్చాత్ర నిస్త్రింశవరధారిణఃక । అన్యోన్యమభిధావన్తః పరస్పరవధైషిణః
రథాలు కోల్పోయిన యోధులు, ఖడ్గాలు మరియు కవచాలు ధరించినవారు పరస్పరం ఎదురెదురుగా పరిగెత్తి, ఒకరినొకరు సంహరించేందుకు ఉత్సాహంగా యుద్ధం చేశారు.
తతో దుర్యోధనో రాజా కలిఙ్గైర్బహుభిర్వృతః। పురస్కృత్య రణే భీష్మం పాణ్డవానభ్యవర్తత
ఆ తర్వాత దుర్యోధనుడు అనేక కలింగ యోధులతో చుట్టుముట్టబడి, భీష్ముడిని ముందుంచి, యుద్ధంలో పాండవుల మీదకు ముందుకు వచ్చాడు.
తథైవ పాణ్డవాః సర్వే పరివార్య వృకోదరమ్। భీష్మమభ్యద్రవన్క్రుద్ధాస్తతో యుద్ధమవర్తత
అలాగే, పాండవులందరూ భీముడిని చుట్టుముట్టి, కోపంతో భీష్ముని మీద దాడి చేశారు. అప్పుడు యుద్ధం ప్రారంభమైంది.
దృష్ట్వా భీష్మేణ సంసక్తాన్భ్రాతౄనన్యాంశ్చ పార్థివాన్ । సమభ్యధావద్గాంఙ్గేయముద్యతాస్త్రో ధనఞ్జయః
తన సోదరులు, ఇతర రాజులు భీష్మునితో యుద్ధంలో నిమగ్నమై ఉన్నారని చూసి, ధనంజయుడు ఆయుధాలు ఎత్తుకొని గంగా కుమారుడి మీద పరిగెత్తాడు.
పాఞ్చజన్యస్య నిర్ఘోషం ధనుషో గాణ్డివస్య చ। ధ్వజం చ దృష్ట్వా పార్థస్య సర్వాన్నో భయమావిశత్
పాంచజన్య శంఖం గర్జన, గాండీవ ధనుస్సు మ్రోగుడు, అర్జునుడి పతాకాన్ని చూసి, మనందరిలో భయం కలిగింది.
సింహలాఙ్గూలమాకాశే జ్వలన్తమివ పర్వతమ్। అసఞ్జమానం వృక్షేషు ధూమకేతుమివోత్థితమ్
ఆ పతాకం సింహపు తోకతో, ఆకాశంలో మెరిసిపోతూ, కొండలా ప్రకాశిస్తూ, చెట్ల మధ్య ఊగిపోతూ, పొగతో కూడిన ధూమకేతువులా పైకి ఎగసింది.
బహువర్ణం విచిత్రం చ దివ్యం వానరలక్షణమ్ । అపశ్యామ మహారాజ ధ్వజం గాణ్డీవధన్వనః
ఓ మహారాజా, గాండీవాన్ని ధరించినవాడి పతాకం అనేక రంగులతో, అద్భుతంగా, దివ్యంగా, వానర చిహ్నంతో అలంకరించబడి ఉందని చూశాము.
సువర్ణపృష్ఠం గాణ్డీవం రణే ద్రక్ష్యామి భారత। విద్యుతం మేఘమధ్యస్థాం భ్రాజమానామివామ్బరే । దదృశుర్గాణ్డివం యోధా రుక్మపృష్ఠం మహామృధే
యోధులు గాండీవాన్ని బంగారు వెనుక భాగంతో, మేఘాల మధ్య మెరుపులా యుద్ధంలో ప్రకాశిస్తూ, ఆకాశంలో మెరిసిపోతూ చూశారు.
ఆశుశ్రుమ భృశం చాస్య శక్రస్యేవాభిగర్జతః। సుఘోరం తలయోః శబ్దం నిఘ్నతస్తవ వాహినీమ్
ఆయన చేతుల గర్జన, ఇంద్రుడు గర్జించినట్టు భయంకరంగా వినిపించింది. ఆయన మీ సైన్యాన్ని కొట్టినప్పుడు ఆ శబ్దం మిక్కిలి భయానకంగా ఉండింది.
చణ్డవాతో యథా మేఘః సవిద్యుత్స్తనయిత్నుమాన్ । దిశః సంప్లావయన్సర్వాః శరవర్షైః సమన్తతః
ఒక బలమైన గాలి మేఘాన్ని మెరుపులతో, మిడిపాటి మోగులతో నడిపినట్టు, ఆయన బాణవర్షాలతో అన్ని దిశల్నీ ముంచెత్తాడు.
సమభ్యధావద్గాఙ్గేయం భైరవాస్త్రో ధనఞ్జయః । దిశం ప్రాచీం ప్రతీచీం చ న జానీమోఽస్త్రమోహితాః
ధనంజయుడు భయంకరమైన ఆయుధాలతో భీష్ముని మీద పరిగెత్తాడు. ఆయన ఆయుధాల మాయలో మేము తూర్పు, పడమర ఏదో కూడా గుర్తించలేకపోయాము.
కాన్దిగ్భూతా శ్రాన్తపత్రా హతాశ్వా హతచేతసః। అన్యోన్యమభిసంశ్లిష్య యోధాస్తే భరతర్షభ
బాణాలు విరిగిపోయి, గుర్రాలు చనిపోయి, మనసు నిస్సత్తువై, అలసిపోయిన యోధులు, ఓ భారతవంశ శ్రేష్ఠా, ఒకరినొకరు ఆలింగనం చేసుకున్నారు.
భీష్మమేవాభ్యలీయన్త సహ సర్వైస్తవాత్మజైః । తేషామార్తాయనమభూద్భీష్మః శాన్తనవో రణే
మీ కుమారులతో కలిసి అందరూ భీష్ముని వద్ద ఆశ్రయం పొందారు. వారికందరికీ యుద్ధంలో శాంతనువు కుమారుడు భీష్ముడు రక్షకుడయ్యాడు.
సముత్పతన్తి విత్రస్తా రథేభ్యో రథినస్తథా । సాదినశ్చాశ్వపృష్ఠేభ్యో భూమౌ చాపి పదాతయః
భయంతో రథస్వారులు తమ రథాల నుంచి, గుర్రపు పైకారులు గుర్రాలపై నుంచి, కాలపు సైనికులు నేలపైకి దూకారు.
శ్రుత్వా గాణ్డీవనిర్ఘోషం విస్ఫూర్జితమివాశనేః । సర్వసైన్యాని భీతాని వ్యవాలీయన్త భారత
గాండీవ ధనుస్సు మ్రోగుడు, మిడిపాటి మోగులా వినిపించగా, భయంతో అన్ని సైన్యాలు చెల్లాచెదురయ్యాయి, ఓ భారత.
అథ కామ్భోజైజరశ్వైర్మహద్భిః శీఘ్రగామిభిః । గోపానాం బహుసాహస్త్రైర్బాలైర్గాపాయనైర్వృతః
అప్పుడతడు అనేక వేల మంది యువ గోప బాలులతో, వేగంగా పరుగెత్తే గొప్ప కాంభోజ గుర్రాలపై చుట్టుముట్టబడ్డాడు.
మద్రసౌవీరగాన్ధారైస్త్రైగర్తైశ్చ విశాంపతే । సర్వకాలిఙ్గముఖ్యైశ్చ కలిఙ్గాధిపతిర్వృతః
కలింగాధిపతి, మద్ర, సౌవీర, గాంధార, త్రైగర్త దేశాల యోధులతో పాటు, అన్ని కలింగ దేశములలోని అగ్రగణ్యులైన యోధులతో చుట్టుముట్టబడ్డాడు, ఓ రాజా.
నానానరగణౌఘైశ్చ దుఃశాసనపురఃసరః । జయద్రథశ్చ నృపతిః సహితః సర్వరాజభిః
వివిధ రకాల సేనలతో, దుఃశాసనుడు ముందుండగా, జయద్రథుడు ఇతర రాజులతో కలిసి యుద్ధానికి చేరాడు.
హయారోహవరాశ్చైవ తవ పుత్రేణ చోదితాః । చతుర్దశసహస్రాణి సౌబలం పర్యవారయన్
నీ కుమారుడు ప్రేరేపించగా, పద్నాలుగు వేల మంది ఉత్తమ అశ్వారోహకులు శకునిని చుట్టుముట్టారు, ఓ రాజా.
తతస్తే సహితాః సర్వే విభక్తరథవాహనాః । అర్జునం సమరే జఘ్నుస్తావకా భరతర్షభ
అంతటా వేర్వేరు రథాలు, వాహనాలతో కూడిన నీ సేనలు కలసి, ఓ భరతవంశశిరోమణీ, సమరంలో అర్జునుని మీద దాడిచేశాయి.
చేదికాశిపదాతైశ్చ రథైః పాఞ్చాలసృఞ్జయైః । పాణ్డవాః సహితాః సర్వే ధృష్టద్యుమ్నపురోగమాః। తావకాన్సమరే జఘ్నుర్ధర్మపుత్రేణ చోదితాః
చేడి, కాశి, పాంచాల, సృంజయ యోధులు, పాదాటులు, రథాలతో కూడిన పాండవులు, ధృష్టద్యుమ్నుడు ముందుండగా, ధర్మపుత్రుడు ప్రేరేపించగా, నీ సేనలపై యుద్ధానికి దూసుకొచ్చారు.
రథిభిర్వారణైరశ్వైః పాదాతైశ్చ సమీరితమ్ । ఘోరమాయోధనం చక్రే మహాభ్రసదృశం రజః
రథాలు, ఏనుగులు, గుర్రాలు, పాదాటులతో కూడిన ఘోరమైన యుద్ధం ఆరంభమైంది. ఆ సమయంలో లేచిన ధూళి పెద్ద మేఘంలా కనిపించింది, ఓ రాజా.
తోమరప్రాసనారాచగజాశ్వరథయోధినామ్ । బలేన మహతా భీష్మః సమసఞ్జత్కిరీటినా
తొమర, ప్రాస, నారాచాలు ధరించిన యోధులు, ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలపై యుద్ధం చేస్తూ, భీష్ముడు గొప్ప సేనతో కిరీటధారిని ఎదుర్కొన్నాడు.
ఆవన్త్యః కాశిరాజేన భీమసేనేన సైన్ధవః । అజాతశత్రుర్మద్రాణామృషభేణ యశశ్వినా
అవంతి రాజు కాశిరాజుని ఎదుర్కొన్నాడు. భీమసేను సింధు రాజుతో యుద్ధించాడు. శత్రువులేని పాండు కుమారుడు, ఖ్యాతిగాంచిన మద్ర రాజుని ఎదుర్కొన్నాడు.
సహపుత్రః సహామాత్యః శల్యేన సమసఞ్జత। వికర్ణః సహదేవేన చిత్రసేనః శిఖణ్డినా
తన కుమారునితో, అమాత్యులతో కలిసి శల్యుడు సహదేవుడు, వికర్ణుని ఎదుర్కొన్నాడు. చిత్రసేనుడు శిఖండిని ఎదుర్కొన్నాడు.
మత్స్యా దుర్యోధనం జగ్ముః శంకునిం న విశాంపతే। ద్రుపదశ్చేకితానశ్చ సాత్యకిశ్చక మహారథః
మత్స్యులు దుర్యోధనుని, శకునిని ఎదుర్కొన్నారు, ఓ రాజా. ద్రుపదుడు, చెకితానుడు, గొప్ప రథస్వారుడు సాత్యకియు యుద్ధంలో పాల్గొన్నారు.
ద్రోణేన సమసఞ్జన్త సపుత్రేణ మహాత్మనా । కృపశ్చ కృతవర్మా చ ధృష్టద్యుమ్నమభిద్రుతౌ
ద్రోణుడు తన పరాక్రమశాలి కుమారునితో కలిసి, కృపుడు, కృతవర్ముడు కూడా ధృష్టద్యుమ్నుని మీద దాడిచేశారు.
ఏవం ప్రవ్రజితాశ్వాని భ్రాన్తనాగరథాని చ। సైన్యాని సమసఞ్జన్త ప్రయుద్ధాని సమన్తతః
అశ్వాలు ఉల్లాసంగా పరిగెత్తుతూ, రథాలు చెలరేగిపోతూ, అన్ని వైపులా సైన్యాలు పరస్పరం యుద్ధానికి దిగాయి.