దేవానామపి దేవం చ త్వామాహ భగవాన్భృగుః । పురాణాం చైవ పరమం విష్ణో రూపం తవేతి చ
భృగుమహర్షి నిన్ను దేవతల దేవుడిగా, పురాతనులలో పరమమైన విష్ణురూపముగా వర్ణించాడు.
వాసుదేవో వసూనాం త్వం శక్రం స్థాపయితా తథా। దేవదేవోఽసి దేవానామితి ద్వైపాయనోఽబ్రవీత్
వాసుదేవా, నీవు వసువుల్లో ఒకవాడవు, ఇంద్రుడిని స్థాపించినవాడవు. ద్వైపాయనుడు నిన్ను దేవతలలో దేవదేవుడవని అన్నాడు.
పూర్వే ప్రజానిసర్గే చ దక్షమాహుః ప్రజాపతిమ్। స్రష్టారం సర్వభూతానామఙ్గిరాస్త్వాం తథాఽబ్రవీత్
ప్రాచీన సృష్టిలో దక్షుడు ప్రజాపతిగా, సమస్త భూతాల సృష్టికర్తగా పిలవబడ్డాడు. అంగిరసుడు కూడా నిన్ను అలాగే వర్ణించాడు.
అవ్యక్తం తే శరీరోత్థం వ్యక్తం తే మనసి స్థితమ్ । దేవాస్త్వత్సంభవాశ్చైవ దేవలస్త్వసితోఽబ్రవీత్
నీ అవ్యక్తం నీ దేహం నుండి ఉద్భవిస్తుంది, వ్యక్తం నీ మనసులో స్థిరంగా ఉంటుంది. దేవతలు నీవు సృష్టించినవారు అని ఆసిత దేవలుడు అన్నాడు.
శిరసా తే దివ్యం వ్యాప్తం బాహుభ్యాం పృథివీ తథా । జఠరం తే త్రయో లోకాః పురుషోఽసి సనాతనః
నీ తల ఆకాశాన్ని వ్యాపించింది, నీ భుజాలు భూమిని చుట్టుకున్నాయి. నీ కడుపులో మూడు లోకాలు ఉన్నాయి. నీవు శాశ్వత పురుషుడవు.
ఏవం త్వామభిజానన్తి తపసా భావితా నరాః। ఆత్మదర్శనతృప్తానామృషీణాం చాసి సత్తమః
తపస్సుతో పవిత్రులైన మనుషులు నిన్ను ఈ విధంగా తెలుసుకుంటారు. ఆత్మజ్ఞానంతో తృప్తిపడిన ఋషుల్లో నీవు శ్రేష్ఠుడవు.
రాజర్షీణాముదారాణామాహవేష్వనివర్తినామ్ । సర్వధర్మప్రధానానాం త్వం గతిర్మధుసూదన
యుద్ధంలో వెనక్కి తగ్గని, ధర్మంలో ప్రథములైన రాజర్షుల్లో నీవే గమ్యం, ఓ మధుసూదన.
ఇతి నిత్యం యోగవిర్ద్భిర్భగవాన్పురుషోత్తమః। సనత్కుమారప్రముఖైః స్తూయతేఽభ్యర్చ్యతే హరిః
ఇలా, యోగంలో ప్రావీణ్యం పొందినవారు, సనత్కుమారుడు మొదలైన వారు, భగవంతుడైన హరిని ఎప్పుడూ స్తుతిస్తూ పూజిస్తారు.
ఏష తే విస్తరస్తాత సంక్షేపశ్చ ప్రకీర్తితః । కేశవస్య యథా తత్త్వం సుప్రీతో భజ కేశవమ్
ఈ సంగతులన్నీ నీకు వివరంగా చెప్పాను, సంక్షిప్తంగా కూడా వివరించాను. కేశవుని నిజమైన స్వరూపాన్ని తెలుసుకున్నావు కదా, ఆనందంగా కేశవుని భజించు.
పుణ్యం శ్రుత్వైతదాఖ్యానం మహారాజ సుతస్తవ। కేశవం బహుమేనే స పాణ్డవాంశ్చ మహారథాన్
ఈ పవిత్రమైన కథను విన్న నీ కుమారుడు, మహారాజా, కేశవునికి గౌరవం చూపాడు. అలాగే పాండవ మహారథులకూ గౌరవం చేశాడు.
తమబ్రవీన్మహారాజ భీష్మః శాన్తనవః పునః । మాహాత్మ్యం తే శ్రుతం రాజన్కేశవస్య మహాత్కమనః
అప్పుడు శాంతనువు కుమారుడు భీష్ముడు మళ్ళీ నీతో ఇలా అన్నాడు: రాజా, కేశవుని గొప్పతనాన్ని నీవు విన్నావు, ఆయన కార్యాలు అద్భుతమైనవి.
నరస్య చ యథాతత్త్వం యన్మాం త్వం పృచ్ఛసే నృప। యదర్థం నృషు సంభూతౌ నరానారాయణావృషీ
రాజా, నీవు నన్ను అడిగిన మనిషి గురించి నిజమైన విషయం ఏమిటంటే, నరుడు, నారాయణుడు ఎందుకు మానవులలో మునులుగా జన్మించారు అనే కారణాన్ని చెబుతాను.
అవధ్యౌ చ యథా వీరౌ సంయుగేష్వపరాజితౌ । యథా చ పాణ్డవా రాజన్నవధ్యా యుధి కస్యచిత్
ఆ ఇద్దరు వీరులు యుద్ధంలో ఎవరికీ ఓడరాని వారు, అపరాజితులు ఎలా అయ్యారు, అలాగే పాండవులు యుద్ధంలో ఎవరికీ ఓడిపోని వారు ఎలా అయ్యారు అనే సంగతులు చెబుతాను.
ప్రీతిమాన్హి దృఢం కృష్ణః పాణ్డవేషు యశస్విషు । తస్మాద్బ్రవీమి రాజేన్ద్ర శమో భవతు పాణ్డవైః
కృష్ణుడు పాండవులపై గాఢమైన ప్రేమను కలిగి ఉన్నాడు. అందుకే రాజాధిరాజా, నేను చెప్పేది ఏమిటంటే, పాండవులతో శాంతి కలిగి ఉండాలి.
పృథివీం భుఙ్క్ష్వ సహితో భ్రాతృభిర్బలిభిర్వశీ । నరానారాయణౌ దేవావవజ్ఞాయ నశిష్యసి
నీ బలమైన అన్నదమ్ములతో కలసి భూమిని ఆనందంగా పాలించు. నరుడు, నారాయణుడు దేవతలను నిర్లక్ష్యం చేస్తే నశించిపోతావు.
ఏవముక్త్వా తవ పితా తూష్ణీమాసీద్విశాంపతే । వ్యసర్జయచ్చ రాజానం శయనం చ వివేశ హ
ఇలా చెప్పిన తరువాత, నీ తండ్రి మౌనంగా ఉన్నాడు, ప్రజల అధిపతీ, రాజును పంపించి తన పడకగదిలోకి వెళ్లాడు.
రాజా చ శిబిరం ప్రాయాత్ప్రణిపత్య మహాత్మనే । శిశ్యే చ శయనే శుభ్రే రాత్రిం తాం భరతర్షభ
రాజు ఆ మహాత్మునికి నమస్కరించి తన శిబిరానికి వెళ్లాడు. ఆ రాత్రి, భరతశ్రేష్ఠా, శుభ్రమైన మంచంపై నిద్రించాడు.
వ్యుషితాయాం తు శర్వర్యాముదితే చ దివాకరే। ఉభే సేనే మహారాజ యుద్ధాయైవ సమీయతుః
రాత్రి ముగిసి, సూర్యుడు ఉదయించినప్పుడు, రెండు సేనలు, మహారాజా, యుద్ధానికి సిద్ధమయ్యాయి.
అభ్యధావన్త సంక్రుద్ధాః పరస్పరజిగీషవః । తే సర్వే సహితా యుద్ధే సమాలోక్య పరస్పరమ్
వారు కోపంతో పరస్పరాన్ని జయించాలనే తపనతో ముందుకు దూసుకొచ్చారు. అందరూ కలసి యుద్ధంలో ప్రత్యర్థులను ఎదుర్కొన్నారు.
పాణ్డవా ధార్తరాష్ట్రాశ్చ రాజన్దర్మన్త్రితే తవ। వ్యూహౌ చ వ్యూహ్య సంరబ్ధాః సంప్రహృష్టాః ప్రహారిణః
పాండవులు, ధృతరాష్ట్రుని కుమారులు, రాజా, తమ మంత్రులతో ఆలోచించి, తమ సేనలను సిద్ధం చేసి, యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా, ఆనందంగా నిలిచారు.
అరక్షన్మకరవ్యూహం భీష్మో రాజన్సమన్తతః । తథైవ పాణ్డవా రాజన్నరక్షన్వ్యూహమాత్మనః
భీష్ముడు, రాజా, మకరవ్యూహాన్ని అన్ని వైపులా కాపాడాడు. అలాగే, పాండవులు తమ వ్యూహాన్ని రక్షించారు, రాజా.
అజాతశత్రుః శత్రూణాం మనాంసి సమకమ్పయత్।' శ్యేనవద్వ్యూహ్య తం వ్యూహం ధౌమ్యస్య వచనాత్స్వయమ్
అజాతశత్రువు తన శత్రువుల మనస్సులను కంపించేశాడు. ధౌమ్యుని మాటల ప్రకారం, తానే స్వయంగా ఆ వ్యూహాన్ని గద్దపక్షిలా ఏర్పరిచాడు.
స హి తస్య సువిజ్ఞాత అగ్నిచిత్యేషు భారత। మకరస్తు మహావ్యూహస్తవ పుత్రస్య ధీమతః
అతడు ఆ వ్యూహ నిర్మాణాన్ని, అగ్ని స్థానం ఎక్కడో బాగా తెలుసు, భరతా. మకరవ్యూహం నీ తెలివైన కుమారుని గొప్ప వ్యూహం.
స్వయం సర్వేణ సైన్యేన ద్రోణేనానుమతస్తదా । యథావ్యూహం శాన్తనవః సోఽన్వవర్తత తత్పునః
అప్పుడు మొత్తం సేనతో, ద్రోణుని అనుమతితో, శాంతనువు కుమారుడు భీష్ముడు ఆ వ్యూహాన్ని యథాతథంగా అనుసరించాడు.
స నిర్యయౌ మహారాజ పితా దేవవ్రతస్తవ । మహతా రథవంశేన సంవృతో రథినాం వరః
అప్పుడు నీ తండ్రి దేవవ్రతుడు, మహారాజా, గొప్ప రథాల వరుసతో చుట్టుముట్టబడి, రథసారథుల్లో శ్రేష్ఠుడిగా బయలుదేరాడు.
ఇతరేతరమన్వీయుర్యథాభాగమవస్థితాః । రథినః పత్తయశ్చైవ దన్తినః సాదినస్తథా
ప్రతి ఒక్కరు తమ స్థానంలో నిలబడి, ఒకరినొకరు అనుసరించారు. రథసారథులు, కాలాళ్లు, ఏనుగులు, కుదిరాళ్లు అందరూ తమ తమ స్థలాల్లో ఉన్నారు.
తాన్దృష్ట్వాఽభ్యుద్యతాన్సఙ్ఖ్యే పాణ్డవా హి యశస్వినః । శ్యేనవ్యూహేన సంవ్యూహ్య సమనహ్యన్త సంయుగే
పాండవులు యుద్ధంలో ముందుకు వస్తున్నారని చూసి, వారు అందరూ శ్యేనవ్యూహంగా ఏర్పడి యుద్ధానికి సిద్ధమయ్యారు.
అశోభత ముఖే తస్య భీమసేనో మహాబలః । నేత్రే శిఖణ్డీ దుర్ధర్షో ధృష్టద్యుమ్నశ్చ పార్షతః
ఆ వ్యూహానికి ముందుభాగంలో మహాబలుడు భీమసేను నిలిచాడు. రెండు కన్నుల స్థానంలో దుర్జేయుడు శిఖండి, పార్థుడు ధృష్టద్యుమ్నుడు ఉన్నారు.
శీర్షే తస్యాభవద్వీరః సాత్యకిః సత్యవిక్రమః । విధున్వన్గాణ్డివం పార్థో గ్రీవాయామభవత్తదా
ఆ వ్యూహపు తలపై ధైర్యవంతుడు సత్యకి ఉండగా, మెడ వద్ద గాండీవాన్ని ఊపుతున్న అర్జునుడు నిలిచాడు.
అక్షౌహిణ్యా సమం తత్ర వామపక్షోఽభవత్తదా । మహాత్మా ద్రుపదః శ్రీమాన్సహ పుత్రేణ సంయుగే
ఆ పెద్ద సేనకు ఎడమ వైపున మహాత్ముడు, కీర్తిశాలి ద్రుపదుడు తన కుమారుడితో కలిసి యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్నాడు.