స పీడ్యమానస్తైర్నాగైర్వేదనార్తః శరాహతః। అనదత్సుమహానాదమిన్ద్రాశనిసమస్వనమ్
ఆ ఏనుగు, ఇతర ఏనుగుల చేత బాధపడుతూ, బాణాలతో గాయపడి, నొప్పితో విలవిలలాడుతూ, ఇంద్రుడి వజ్రంలా భయంకరమైన గర్జనతో అరవసాగింది.
వ్యవర్తత మహాఘోషో భైమసేనిశరార్దితః । మృదిత్వా సర్వసైన్యాని తవ పుత్రస్య భారత
భీమసేనుడు వేసిన బాణాలతో బాధపడిన ఆ గొప్ప శబ్దం చేసే ఏనుగు, నీ కుమారుడి సైన్యాన్ని నాశనం చేసి, వెనక్కు తిరిగింది, ఓ భారతా!
తస్య తం నదతో నాదం సుఘోరం భీమనిఃశ్వనమ్ । శ్రుత్వా భీష్మోఽబ్రవీద్ద్రోణం రాజానం చ సుయోధనమ్
ఆ ఏనుగు భయంకరంగా అరవడం విని, భీష్ముడు ద్రోణునికీ, రాజు సుయోధనునికీ ఇలా చెప్పాడు.
ఏష యుధ్యతి సంగ్రామే హైడిమ్బేన దురాత్మనా। భగదత్తో మహేష్వాసః కృచ్ఛ్రే చ పరివర్తతే
ఈ మహాశక్తివంతుడు అయిన భగదత్తుడు, దుష్టుడు అయిన హిడింబుడి కుమారునితో యుద్ధం చేస్తూ, ఇప్పుడు పెద్ద కష్టంలో ఉన్నాడు.
రాక్షసశ్చ మహామాయః స చ రాజాఽతికోపనః । ఏతౌ సమేతౌ సమరే కాలమృత్యుసమావుభౌ
అతడు మహామాయలు కలిగిన రాక్షసుడు, ఈ రాజు కూడా చాలా కోపంగా ఉన్నాడు. వీరిద్దరూ యుద్ధంలో కలిసినప్పుడు, కాలమృతువుల్లా భయంకరంగా మారతారు.
శ్రీయతే చైవ హృష్టానాం పాణ్డవానాం మహాస్వనః । హస్తినశ్చైవ సుమహాన్భీతస్య రుదితధ్వనిః
పాండవులు ఆనందంతో చేసిన గొప్ప అరుపులు, భయంతో వణికిపోతున్న ఏనుగు ఏడుపు శబ్దం, రెండూ వినిపిస్తున్నాయి.
తత్ర గచ్ఛామ భద్రం వో రాజానం పరిరక్షితుమ్ । అరక్ష్యమాణః సమరే క్షిప్రం ప్రాణాన్విమోక్ష్యతి
మనందరికీ మంగళం కలగాలి. మనం అక్కడికి వెళ్లి రాజును రక్షిద్దాం. యుద్ధంలో అతడిని కాపాడకపోతే, అతడు త్వరగా ప్రాణాలు కోల్పోతాడు.
తే త్వరధ్వం మహావీర్యాః కిం చిరేణ ప్రయామహే । మహాన్హి వర్తతే రౌద్రః సంగ్రామో రోమహర్షణః
మహా పరాక్రములు అయిన మీరు త్వరగా వెళ్లండి. ఎందుకు ఆలస్యం? అక్కడ భయంకరమైన, రోమాలు నిక్కబొడిచే యుద్ధం జరుగుతోంది.
భక్తశ్చ కులపుత్రశ్చ శూరశ్చ పృతనాపతిః। యుక్తం తస్య పరిత్రాణం కర్తుమస్మాభిరచ్యుత
అతడు భక్తుడు, మంచి వంశంలో పుట్టినవాడు, వీరుడు, సైన్యాధిపతి కూడా. అతడిని మనం తప్పక రక్షించాలి, అచ్యుతా!
భీష్మస్య తద్వచః శ్రుత్వా సర్వ ఏవ మహారథాః । ద్రోణభీష్మౌ పురస్కృత్య భగదత్తపరీప్సయా
భీష్ముడు చెప్పిన మాటలు విని, ద్రోణుడు, భీష్ముడు ముందుండగా, అన్ని మహారథులు భగదత్తుడిని రక్షించేందుకు బయలుదేరారు.
ఉత్తమం జవమాస్థాయ ప్రయయుర్యత్ర సోఽభవత్। తాన్ప్రయాతాన్సమాలోక్య యుధిష్ఠిరపురోగమాః
వారు తమ ఉత్తమ రథాలపై ఎక్కి, భగదత్తుడు ఉన్న చోటికి వెళ్లారు. యుధిష్ఠిరుడు ముందుండగా వారు వస్తున్నదాన్ని చూసి—
పఞ్చాలాః పాణ్డవైః సార్ధం పృష్ఠతోఽనుయయుః పరాన్। తాన్యనీకాన్యథాలోక్య రాక్షసేన్ద్రః ప్రతాపవాన్
పంచాళులు పాండవులతో కలిసి వెనుకనుండి అనుసరించారు. ఆ సైన్యాలు దగ్గరికి వస్తున్నట్టు చూసి, రాక్షసుల రాజు పరాక్రమంతో—
ననాద సుమహానాదం విస్ఫోటమశనేరివ । తస్య తం నినదం శ్రుత్వా దృష్ట్వా నాగాంశ్చ యుధ్యతః
వజ్రం పగిలినట్టు ఒక గొప్ప గర్జన చేశాడు. ఆ అరుపు వినిపించి, యుద్ధంలో ఏనుగులు పోరాడుతున్నదాన్ని చూసి—
భీష్మః శాన్తనవో భూయో భారద్వాజమభాషత । న రోచతే మే సంగ్రామో హైడిమ్బేన దురాత్మనా
శాంతనువు కుమారుడు భీష్ముడు మళ్లీ భరద్వాజుని కుమారునితో ఇలా అన్నాడు: "హిడింబుడి కుమారునితో ఈ యుద్ధం నాకు ఇష్టం లేదు."
బలవీర్యమసావిష్టః ససహాయశ్చ సాంప్రతజ్ । నైష శక్యో యుధా జేతుమపి వజ్రభృతా స్వయమ్
ఆయన బలంతో, పరాక్రమంతో నిండినవాడు, ఇప్పుడు సహాయంతో కూడి ఉన్నాడు. వజ్రాన్ని ధరించిన దేవుడికైనా యుద్ధంలో అతడిని ఓడించడం సాధ్యం కాదు.
లబ్ధలక్షః ప్రహారీ చ వయం చ శ్రాన్తవాహనాః। పాఞ్చాలైః పాణ్డవేయైశ్చ దివసం క్షతవిక్షతాః
అతడు లక్ష్యాన్ని చేరి గట్టిగా దాడి చేస్తున్నాడు. మన వాహనాలు అలసిపోయాయి, పాంచాళులు, పాండవులు మన సైన్యాన్ని రోజు పొడవునా గాయపరిచారు.
ఇదానీం యుధి నిర్జేతుం న శక్యోఽసౌ స రాక్షసః । అస్తమభ్యేతి సవితా రాత్రౌ యోద్ధుం కన శక్యతే। అవహారమతః కుర్మః శ్వో యోత్స్యామః పరై సహ
ఇప్పుడు ఆ రాక్షసుడిని యుద్ధంలో ఓడించటం సాధ్యం కాదు. సూర్యుడు అస్తమిస్తున్నాడు, రాత్రి యుద్ధం చేయగలవారు ఎవరు? అందుకే మనం వెనక్కి వెళ్లిపోదాం. రేపు మళ్లీ శత్రువులతో యుద్ధం చేద్దాం.
పితామహవచః శ్రుత్వా యథా చక్రుఃస్మ కౌరవాః । ఉపాయేనాపయానం తే ఘటోత్కచభయార్దితాః
పితామహుని మాటలు విన్న కౌరవులు, ఘటోత్కచుడి భయంతో ఒక ఉపాయంతో వెనక్కి వెళ్లారు.
కౌరవేషు నివృత్తేషు పాణ్డవా జితకాశినః। సింహనాదాన్భృశం చక్రుః శఙ్ఖాన్దధ్ముశ్చ భారత
కౌరవులు వెనక్కి వెళ్లిన తర్వాత, విజయాన్ని సాధించిన పాండవులు గర్జనలు చేశారు, శంఖాలు బలంగా ఊదారు.
ఏవం తదభవద్యుద్ధం దివసం భరతర్షభ । పాణ్డవానాం కురూణాం చ పురస్కృత్య ఘటోత్కచమ్
ఓ భరతవంశశ్రేష్ఠా! ఆ రోజు పాండవులు, కౌరవులు ఘటోత్కచుడిని ముందుంచుకుని యుద్ధం చేశారు.
కౌరవాస్తు తతో రాజన్ప్రయయుః శిబిరం స్వకమ్। వ్రీడమానా నిశాకాలే పాణ్డవేయైః పరాజితాః
రాజా! పాండవుల చేతిలో ఓడిపోయి, అపహాస్యం పాలై, కౌరవులు రాత్రిపూట తమ శిబిరానికి తిరిగి వెళ్లారు.
శరవిక్షతగాత్రాస్తు పాణ్డపపుత్రా మహారథాః। యుద్ధే సుమనసో భూత్వా జగ్ముః స్వశిబిరం ప్రతి
బాణాల వల్ల గాయపడి, అయినా యుద్ధ విజయంలో ఆనందంతో ఉన్న పాండుపుత్రులు, మహారథులు కూడా తమ శిబిరానికి తిరిగి వెళ్లారు.
పురస్కృత్య మహారాజ భీమసేనఘటోత్కచౌ। పూజయన్తస్తదాన్యోన్యం ముదా పరమయా యుతాః
రాజా! భీమసేనుడు, ఘటోత్కచుడు ముందుండగా, వారు పరమానందంతో ఒకరినొకరు సత్కరించుకున్నారు.
నదన్తో వివిధాన్నాదాంస్తూర్యస్వనవిమిశ్రితాన్ । సింహనాదాంశ్చ కుర్వన్తో విమిశ్రాఞ్శఙ్ఖనిః స్వనైః
వారు వింత వింత శబ్దాలు చేసారు, వాద్యాల ధ్వనులతో కలిపి, గర్జనలు, శంఖాల ఊపిరితో కూడిన సింహగర్జనలు చేశారు.
వినదన్తో మహాత్మానః కమ్పయన్తశ్చ మేదినీమ్ । ఘట్టయన్తశ్చ మర్మాణి తవ పుత్రస్య మారిష
ఆ మహాత్ములు గట్టిగా గర్జించి భూమిని కంపింపజేశారు, నీ కుమారుడి హృదయంలో భయాన్ని కలిగించారు.
ప్రయాతాః శిబిరాయైవ నిశాకాలే పరంతప । దుర్యోధనస్తు నృపతిర్దీనో భ్రాతృవధేన చ
శత్రువులను భయపెట్టేవాడా! రాత్రిపూట వారు తమ శిబిరానికి వెళ్లారు. కానీ దుర్యోధనుడు తన అన్నదమ్ముడి మరణాన్ని తలచుకుని బాధతో ఉన్నాడు.
ముహూర్తం చిన్తయామాస బాష్పశోకసమాకులః। తతః కృత్వా విధిం సర్వం శిబిరస్య యథావిధి । ప్రదధ్యౌ శోకసంతప్తో భ్రాతృవ్యసనకర్శితః
అతడు కన్నీళ్లు, దుఃఖంతో కొంతసేపు ఆలోచించాడు. తర్వాత శిబిరంలో కావలసిన కార్యాలు అన్నీ పూర్తిచేసి, అన్నదమ్ముడి దురదృష్టాన్ని తలచుకుంటూ దుఃఖంలో మునిగిపోయాడు.
భయం మే సుమహఞ్జాతం విస్మయశ్చైవ సఞ్జయ। శ్రుత్వా పాణ్డుకుమారాణాం కర్మ దేవైః సుదుష్కరమ్
సంజయా! పాండు కుమారుల కార్యాలు దేవతలకు కూడా చేయలేనివి. వాటిని విని నాకు గొప్ప భయం, ఆశ్చర్యం కలిగాయి.
పుత్రాణాం చ పరాభావం శ్రుత్వా సఞ్జయ సర్వశః। చిన్తా మే మహతీ సూత భవిష్యతి కథం త్వితి
సంజయా! నా కుమారులు పూర్తిగా ఓడిపోయారని విని నాకు గొప్ప ఆందోళన కలుగుతోంది. ఇక ఏమవుతుందో అని ఆలోచిస్తున్నాను.
ధ్రువం విదురవాక్యాని ధక్ష్యన్తి హృదయం మమ। తథా హి దృశ్యతే సర్వం దైవయోగేన సఞ్జయ
విదురుని మాటలు నా హృదయాన్ని కాల్చేస్తాయని నిశ్చయం. ఎందుకంటే సంజయా! అన్నీ విధి ప్రకారం జరుగుతున్నట్టు కనిపిస్తోంది.