సర్వాః స్త్రియః పరవశాః సర్వాః క్రోధసమాకులాః। అసత్యోక్తాః స్త్రియః సర్వా న కణ్వం వక్తుమర్హసి
అన్ని స్త్రీలు ఇతరుల ఆధీనంలో ఉంటారు, కోపంతో నిండివుంటారు, అబద్ధం చెబుతారు. కన్వుని దగ్గరకి నువ్వు వెళ్లకూడదు.
మేనకా నిరనుక్రోశా వర్ధకీ జననీ తవ। యయా హిమవతః పాదే నిర్మాల్యవదుపేక్షితా
నీ తల్లి మేనకా దయలేని నర్తకి. ఆమెను హిమవంతం పాదాల దగ్గర వదిలేసిన మాలవలె విసిరేశారు.
స చాపి నిరనుక్రోశః క్షత్రయోనిః పితా తవ। విశ్వామిత్రో బ్రాహ్మణత్వే లుబ్ధః కామపరాయణః
నీ తండ్రి కూడా దయలేని వాడు, క్షత్రియ వంశంలో పుట్టిన విశ్వామిత్రుడు. బ్రాహ్మణత్వానికి ఆశపడి, కోరికల్లో మునిగిపోయాడు.
సుషావ సురనారీ మాం విశ్వామిత్రాద్యథేష్టతః। అహో జానామి తే జన్మ కుత్సితం కులటే జనైః
దేవకన్య మేనకా విశ్వామిత్రునికి తన ఇష్టానుసారం పుట్టింది. నీ జన్మను నేను బాగా తెలుసు, నీలాంటి తక్కువవాళ్లలో పుట్టినదానివి.
మేనకాఽప్సరసాం శ్రేష్ఠా మహర్షిశ్చాపి తే పితా। తయోరపత్యం కస్మాత్త్వం పుంశ్చలీవాభిభాషసే
అప్సరసలలో మేనకా గొప్పది, నీ తండ్రి మహర్షి. అలాంటి వారిద్దరికి పుట్టిన నువ్వు ఎందుకు స్వేచ్ఛావర్తినిలా మాట్లాడుతున్నావు?
జాతిశ్చాపి నికృష్టో తే కులీనేతి విజల్పసే। జనయిత్వా త్వముత్సృష్టా కోకిలేన పరైర్భృతా
నువ్వు నీ వంశం గొప్పదని అంటున్నావు, కానీ నీ జననం తక్కువది. నిన్ను కనగానే వదిలేశారు, కోయిల పిల్లలా ఇతరులు పెంచారు.
అరిష్టైరివ దుర్బద్ధిః కణ్వో వర్ధయితా పితా। అశ్రద్ధేయమిదం వాక్యం యత్త్వం జల్పసి తాపసి
దుర్బుద్ధి కలిగిన కన్వుడు నిన్ను పెంచాడు, అది దురదృష్టపు పుట్టుకలాంటిది. తాపసిని, నువ్వు చెప్పేది నమ్మదగినది కాదు.
బ్రువన్తీ రాజసాన్నిధ్యే గమ్యతాం యత్ర చేచ్ఛసి। `సువర్ణమణిముక్తాని వస్త్రాణ్యాభరణాని చ
రాజు ముందే ఇలా మాట్లాడుతున్నావు కదా, నువ్వు కావాలంటే ఎక్కడికైనా వెళ్లిపో. ఇవిగో బంగారం, రత్నాలు, ముత్యాలు, వస్త్రాలు, ఆభరణాలు.
యదిహేచ్ఛసి భోగార్థం తాపసి ప్రతిగృహ్యతామ్। నాహం త్వాం ద్రష్టుమిచ్ఛామి యథేష్టం గమ్యతామితః
భోగాల కోరిక ఉంటే, తాపసిని, ఇవన్నీ తీసుకో. నేను నిన్ను చూడాలనుకోవడం లేదు, ఇక్కడినుంచి నీ ఇష్టానుసారం వెళ్లిపో.
రాజన్సర్షపమాత్రాణి పరచ్ఛిద్రాణి పశ్యసి। ఆత్మనో బిల్వమాత్రాణి పశ్యన్నపి న పశ్యసి
రాజా, ఇతరుల తప్పులు సర్వేపిండి పరిమాణంలో కనిపిస్తాయి, కానీ నీ తప్పులు బిల్వపండు లాంటి పెద్దవైనా, చూసినా చూడనట్టు ఉంటావు.
మేనకా త్రిదశేష్వేవ త్రిదశాశ్చాను మేనకామ్। మమైవోద్రిచ్యతే జన్మ దుష్యన్త తవ జన్మతః
మా తల్లి మేనకా దేవతల మధ్య ఉంది, దేవతలు కూడా మేనకాను అనుసరిస్తారు. దుశ్యంతా, నీ జన్మతో పోలిస్తే నా జన్మ గొప్పది.
క్షితౌ చరసి రాజంస్త్వమన్తరిక్షే చరామ్యహమ్। ఆవయోరన్తరం పశ్య మేరుసర్షపయోరివ
రాజా, నువ్వు భూమిపై నడుస్తావు, నేను ఆకాశంలో సంచరిస్తాను. మనిద్దరి మధ్య దూరం మేరు పర్వతం, సర్వేపిండి మధ్య ఉన్నంత ఉంది.
మహేన్ద్రస్య కుబేరస్య యమస్య వరుణస్య చ। భవనాన్యనుసంయామి ప్రభావం పశ్య మే నృప
ఓ రాజా! నేను ఇంద్రుడు, కుబేరుడు, యముడు, వరుణుడు వీరి భవనాలు సందర్శించాను. నా శక్తిని చూడండి.
పురా నరవరః పుత్ర ఉర్వశ్యాం జనితస్తదా। ఆయుర్నామ మహారాజ తవ పూర్వపితామహః
పూర్వం ఉత్తమ పురుషుడా, ఊర్వశి కుమారుడిగా ఆయుః అనే వాడు జన్మించాడు. మహారాజా! అతడే నీ పూర్వ పితామహుడు.
మహర్షయశ్చ బహవః క్షత్రియాశ్చ పరన్తపాః। అప్సరఃసు ఋషీణాం చ మాతృదోషో న విద్యతే
పరాక్రమశాలి! అనేక మంది మహర్షులు, క్షత్రియులు అప్సరసల ద్వారా జన్మించారు. ఋషుల విషయంలో అలాంటి తల్లులు ఉండటం లో తప్పు ఏమీ లేదు.
సత్యశ్చాపి ప్రవాదోఽయం ప్రవక్ష్యామి చ తే నృప। నిదర్శనార్థం న ద్వేషాచ్ఛ్రుత్వా తత్క్షన్తుమర్హసి
ఓ రాజా! నిజమైన ఒక మాటను నీకు చెబుతాను. ఉదాహరణ కోసం చెబుతున్నాను, ద్వేషంతో కాదు. వినాక క్షమించాలి.
విరూపో యావదాదర్శే నాత్మనో వీక్షతే ముఖమ్। మన్యతే తావదాత్మానమన్యేభ్యో రూపవత్తరమ్
ఒక వికలాంగుడు తన ముఖాన్ని అద్దంలో చూడకపోతే, తాను ఇతరులకన్నా అందంగా ఉన్నానని అనుకుంటాడు.
యదా తు రూపమాదర్శే విరూపం సోఽభివీక్షతే। తదా హ్రీమాంస్తు జానీయాదన్తరం నేతరం జనమ్
కానీ తన రూపాన్ని అద్దంలో醜ంగా చూసినప్పుడు, అతడు లోపలే సిగ్గుపడతాడు, ఇతరుల వల్ల కాదు.
అతీవ రూపసంపన్నో న కంచిదవమన్యతే। అతీవ జల్పన్దుర్వాచో భవతీహ విహేతుకః
అత్యంత అందమైనవాడు ఎవరినీ తక్కువగా చూడడు. కానీ ఎక్కువగా మాట్లాడేవాడు, కఠినంగా మాట్లాడేవాడు ఇక్కడ సమస్యలు కలిగిస్తాడు.
పాంసుపాతేన హృష్యన్తి కుఞ్జరా మదశాలినః। తథా పరివదన్నన్యాన్హృష్టో భవతి దుర్మతిః
మదోన్మత్తమైన ఏనుగులకు మట్టి వేస్తే ఆనందిస్తాయి. అలాగే, దుష్టుడు ఇతరులను నిందించడంలో ఆనందిస్తాడు.
సత్యధర్మచ్యుతాత్పుంసః క్రుద్ధాదాశీవిషాదివ। సునాస్తికోప్యుద్విజతే జనః కిం పునరాస్తికః
సత్యధర్మం నుండి తప్పిపోయినవాడిని చూసి, కోపంతో ఉన్న పామును చూసినట్టు, నాస్తికుడికూడా భయపడతాడు. మరి ఆస్తికుడైతే ఎంతగా బాధపడతాడో!
స్వయముత్పాద్య పుత్రం వై సదృశం యోఽవమన్యతే। తస్య దేవాః శ్రియం ఘ్నన్తి తత్రైనం కలిరావిశేత్
తనలాంటి కుమారుడిని పుట్టించి, అతడిని తక్కువగా చూసేవాడికి దేవతలు ఐశ్వర్యాన్ని పోగొడతారు. దురదృష్టం అతడిలో ప్రవేశిస్తుంది.
అభవ్యేఽప్యనృతేఽశుద్ధే నాస్తికే పాపకర్మణి। దురాచారే కలిర్హ్యాశు న కలిర్ధర్మచారిషు
అర్హత లేని, అబద్ధం చెప్పే, అపవిత్రమైన, నాస్తికుడు, పాపకార్యాలు చేసే, చెడు ప్రవర్తన కలిగినవాడిలో కలియుగ దోషం త్వరగా ప్రవేశిస్తుంది. ధర్మాన్ని అనుసరించేవారిలో మాత్రం కాదు.
మూర్ఖో హి జల్పతాం పుంసాం శ్రుత్వా వాచః శుభాశుభాః। అశుభం వాక్యమాదత్తే పురీషమివ సూకరః
మూఢుడు, ఇతరుల మాటలు మంచివైనా చెడ్డవైనా విన్నప్పుడు, చెడ్డ మాటలనే ఎంచుకుంటాడు. పంది మలాన్ని ఎంచుకునేలా.
ప్రాజ్ఞస్తు జల్పతాం పుంసాం శ్రుత్వా వాచః శుభాశుభాః। గుణవద్వాక్యమాదత్తే హంసః క్షీరమివామ్భసి
పండితుడు మాత్రం, ఇతరుల మాటలు మంచివైనా చెడ్డవైనా విన్నప్పుడు, మంచినే తీసుకుంటాడు. హంస నీటిలోని పాలను వేరు చేసుకునేలా.
ఆత్మనో దుష్టభావత్వం జానన్నీచోఽప్రసన్నధీః। పరేషామపి జానాతి స్వధర్మసదృశాన్గుణాన్
తనలోని చెడు స్వభావాన్ని తెలిసినవాడు, మనస్సులో బాధతో ఉండి, ఇతరుల్లో కూడా వారి స్వభావానికి తగిన గుణాలను గుర్తిస్తాడు.
దహ్యమానాస్తు తీవ్రేణ నీచాః పరయశోగ్నినా। అశక్తాస్తద్గతిం గన్తుం తతో నిన్దాం ప్రకుర్వతే
చెడ్డవారు, ఇతరుల కీర్తి వల్ల లోపల మండిపోతూ, ఆ స్థాయికి చేరలేక, నిందించడానికే పూనుకుంటారు.
అన్యాన్పరివదన్సాధుర్యథా హి పరితప్యతే। తథా పరివదన్నన్యాన్హృష్టో భవతి దుర్జనః
ఇతరులు నిందిస్తే మంచి మనిషికి ఎంత బాధ కలుగుతుందో, అదే విధంగా చెడ్డవాడు ఇతరులను నిందించడంలో ఆనందిస్తాడు.
అపవాదరతా మూర్ఖా భవన్తి హి విశేషతః। నాపవాదరతాః సన్తో భవన్తి స్మ విశేషతః
మూఢులు ముఖ్యంగా అపవాదంలో ఆనందిస్తారు. మంచి వారు మాత్రం ఎప్పుడూ అపవాదంలో ఆసక్తి చూపరు.
అభివాద్య యథా వృద్ధాన్సాధుర్గచ్ఛతి నిర్వృతిమ్। ఏవం సజ్జనమాక్రుశ్య మూర్ఖో భవతి నిర్వృతః
మంచి మనిషి వృద్ధులను నమస్కరించి సంతృప్తి పొందినట్లే, మూర్ఖుడు సజ్జనుడిని అవమానించి సంతోషిస్తాడు.