నాశక్నువన్వారయితుం భీష్మబాణప్రపీడితాన్। మహేన్ద్రసమవీర్యేణ వధ్యమానా మహాచమూః
భీష్ముని బాణాల బాధతో ఉన్న వారిని ఆపడం వీళ్ల వల్ల కాలేదు; ఇంద్రుని సమానమైన శక్తి గలవాడైన భీష్ముడు సైన్యాన్ని నాశనం చేశాడు.
అభజ్యత మహారాజ న చ ద్వౌ సహ ధావతః। ఆవిద్ధరనాగాశ్వం పతితధ్వజకూబరమ్
ఓ రాజా, సైన్యం చీలిపోయింది; ఇద్దరు కలిసి కూడా పారిపోలేకపోయారు; వారి రథాలు, ఏనుగులు, గుర్రాలు గాయపడి, ధ్వజాలు నేలపడ్డాయి.
అనీకం పాణ్డుపుత్రాణాం హాహాభూతమచేతనమ్। జఘానాత్ర పితా పుత్రం పుత్రశ్చ పితరం తథా
పాండవుల సైన్యం అయోమయంగా, హాహాకారాలతో, చిత్తశూన్యంగా మారింది; అక్కడ తండ్రి కుమారుడిని, కుమారుడు తండ్రిని చంపాడు.
ప్రియం సఖాయం చాక్రన్దే సఖా దైవబలాత్కృతః । విముచ్య కవచాన్యన్యే పాణ్డుపుత్రస్య సైనికాః
ప్రియమైన స్నేహితుడు, విధి చేత బలవంతంగా తన స్నేహితుడిని చంపాడు; మరికొందరు పాండవ సైనికులు తమ కవచాలను వదిలేశారు.
వినుక్తకేశా ధావన్తః ప్రత్యదృశ్యన్త భారత। తద్గోకులమివోద్ధాన్తముద్ధాన్తరథయూథపమ్
వారు తలలు విప్పుకొని పరుగెత్తుతూ కనిపించారు, ఓ భారతా! అది భయంతో చెల్లాచెదురైపోయిన గోకులంలా ఉండింది.
దదృశే పాణ్డుపుత్రస్య సైన్యమార్తస్వరం తదా। ప్రభజ్యమానం సైన్యం తు దృష్ట్వా యాదవనన్దనః
ఆ సమయంలో పాండుపుత్రుని సైన్యం బాధతో అరుస్తూ కనిపించింది. తన సైన్యం చెల్లాచెదురవుతున్నదాన్ని చూసి యాదవుని కుమారుడు—
ఉవాచ పార్థం బీభత్సుం నిగృహ్య రథముత్తమమ్। అసం స కాలః సంప్రాప్తః పార్థ పస్తేఽభికాఙ్క్షితః
అతడు అద్భుతమైన రథాన్ని ఆపి, బలవంతుడైన పార్థుడిని ఇలా అన్నాడు: 'పార్థా! నీవు ఎంతకాలంగా కోరుకున్న సమయం ఇప్పుడు వచ్చింది.'
ప్రహరస్వ నరవ్యాఘ్ర న చేన్మోహాద్విముహ్యసే। యత్త్వయా కథితం వీర పురా రాజ్ఞాం సమాగమే
'నీవు మోహంలో పడిపోలేకపోతే, ఓ మానవసింహా! యుద్ధంలో రాజుల సభలో నీవు చెప్పిన మాటను నెరవేర్చు.'
భీష్మద్రోణముఖాన్సర్వాన్ధార్తరాష్ట్రస్య సైనికాన్। సానుబన్ధాన్హనిష్యామి యే మాం యోత్స్యన్తి సంయుగే
'భీష్ముడు, ద్రోణుడు ముందుండి, ధృతరాష్ట్రుని సైన్యంలో ఉన్న అందరినీ, యుద్ధంలో నన్ను ఎదిరించేవారిని వారి అనుచరులతో సహా నేను సంహరిస్తాను.'
ఇతి తత్కురు కౌన్తేయ సత్యం వాక్యమరిన్దమ । బీభత్సో పశ్య సైన్యం స్వం భజ్యమానం తతస్తతః
'కౌంతేయా! శత్రువులను జయించేవాడా! ఆ మాటను నిజం చేయి. చూడు, బీభత్సుడా! నీ సైన్యం అన్ని వైపులా చీలిపోతున్నది.'
ద్రవతశ్చ మహీపాలాన్పశ్య యౌధిష్ఠిరే బలే। దృష్ట్వా హి భీష్మం సమరే వ్యాత్తాననమివాన్తకమ్
'యుధిష్ఠిరుని సైన్యాన్ని చూసి రాజులు పరుగెత్తిపోతున్నారు. ఎందుకంటే యుద్ధంలో భీష్ముని ముఖం మరణదేవుడిలా విప్పబడినదిగా చూసి వారు భయంతో పారిపోతున్నారు.'
భయార్తాః ప్రపలాయన్తే సింహాత్క్షుద్రమృగా ఇవ। ఏవముక్తః ప్రత్యువాచ వాసుదేవం ధనంజయః
'భయంతో చిన్న జంతువులు సింహాన్ని చూసి పారిపోవడం లాగా వారు పరుగెత్తిపోతున్నారు.' ఇలా వాసుదేవుని మాటలకు ధనంజయుడు ఇలా సమాధానమిచ్చాడు:
నోదయాశ్వాన్యతో భీష్మో విగాహే తద్వలార్ణవమ్ । పాతయిష్యామి దుర్ధర్షం వృద్ధం కురుపితామహమ్
'అశ్వాలను ముందుకు నడిపించు. అక్కడ భీష్ముడు ఉన్నాడు. ఆ సైన్యసముద్రంలోకి నేను ప్రవేశించి, ధైర్యశాలి, వృద్ధుడైన కురుపితామహుని కూలదీస్తాను.'
తతోఽశ్వాన్రజతప్రకఖ్యాన్నోదయామాస మాధవః। యతో భీష్మరథో రాజన్దుష్ప్రేక్ష్యో రశ్మిమానివ
అప్పుడు మాధవుడు వెండి వలె మెరిసే ఆశ్వాలను భీష్ముని రథం వైపు నడిపించాడు. ఆ రథం ప్రకాశవంతమైన సూర్యునిలా చూడటానికి అసాధ్యంగా ఉండేది.
తతస్తత్పునరావృత్తం యుధిష్ఠిరబలం మహత్। దృష్ట్వా పార్థం మహాబాహుం భీష్మాయోద్యతమాహవే
అప్పుడు మహాబాహుడైన పార్థుడు భీష్మునిపై యుద్ధానికి ముందుకు వెళ్తున్నాడని చూసి, యుధిష్ఠిరుని గొప్ప సైన్యం మళ్లీ ధైర్యంగా నిలబడింది.
తతో భీష్మఃక కురుశ్రేష్ఠ సింహవద్వినదన్ముహుః । ధనఞ్జయరథం శీఘ్రం శరవర్షైరవాకిరత్
అప్పుడే కురు వంశంలో శ్రేష్ఠుడైన భీష్ముడు సింహంలా గర్జిస్తూ, వేగంగా ధనంజయుని రథాన్ని బాణవర్షాలతో కప్పివేశాడు.
క్షణేన స రథస్తస్య సహయః కసహసారథిః । శరవర్షేణ మహతా సంఛన్నో న ప్రకాశతే
ఒక క్షణంలోనే ఆ రథం, దాని యోధులు, సారథి—all బాణాల వర్షంతో పూర్తిగా కమ్మబడిపోయి కనపడకుండా పోయింది.
వాసుదేవస్త్వసంభ్రాన్తో ధైర్యమాస్థాయ సత్త్వవాన్ । చోదయామాస తానశ్వాన్విభిన్నాన్భీష్మసాయకైః
కానీ వాసుదేవుడు ఏమాత్రం భయపడకుండా, ధైర్యంగా ఉండి, భీష్ముని బాణాలతో గాయపడిన ఆ అశ్వాలను ముందుకు నడిపించాడు.
తతః పార్థో ధనుర్గృహ్య దివ్యం జలదనిఃస్వనమ్ । పాతయామాస భీష్మస్య ధనుశ్ఛిత్వా త్రిభిః శరైః
అప్పుడు పార్థుడు మేఘగర్జనలాగా ధ్వనించే దివ్యధనుస్సును పట్టుకొని, మూడు బాణాలతో భీష్ముని ధనుస్సును కూలదీశాడు.
స చ్ఛిన్నధన్వా కౌరవ్యః పునరన్యన్మహద్ధనుః । నిమిషాన్తరమాత్రేణ సజ్యం చక్రే పితా తవ
కౌరవుడు, తన ధనుస్సు తెగిపోవడంతో, వెంటనే మరో గొప్ప ధనుస్సును తీసుకుని, కన్నుమూసేలోపే దానిని సిద్ధం చేసుకున్నాడు, ఓ రాజా! నీ తండ్రే.
విచకర్ష తతో దోర్భ్యాం ధనుర్జలదనిఃస్వనమ్ । అథాస్య తదపి క్రుద్ధశ్చిచ్ఛేద ధనురర్జునః
ఆ తర్వాత, ఆ ధనుస్సును రెండు చేతులతో లాగగా, అది మేఘగర్జనలాగా శబ్దమిచ్చింది. అప్పుడు కోపంతో ఉన్న అర్జునుడు ఆ ధనుస్సును కూడా తెగదీశాడు.
తస్య తత్పూజయామాస లాఘవం శన్తనోః సుతః। సాధు పార్థ మహాబాహో సాధు భో పాణ్డునన్దన
శాంతనువు కుమారుడు ఆ నైపుణ్యాన్ని మెచ్చి, 'బాగుచేశావు, పార్థా! మహాబాహువా! బాగుచేశావు, పాండునందనా!' అని ప్రశంసించాడు.
త్వయ్యేవైతద్యుక్తరూపం మహత్కర్మ ధనంజయ । ప్రీతోఽస్మి సుభృశం పుత్ర కురు యుద్ధం మయా సహ
ధనంజయా, ఈ గొప్ప కార్యం నీకే తగినది. నీవు ఇలా చేసినందుకు నేను ఎంతో సంతోషించాను, నా కుమారుడా. నాతో కలిసి యుద్ధం చేయు.
ఇతి పార్థం ప్రశస్యాథ ప్రగృహ్యాన్యన్మహద్ధనుః । ముమోచ సమరే వీరః శరాన్పార్థరథం ప్రతి
అలా పార్థుని పొగిడిన తర్వాత, ఆ వీరుడు ఇంకొక గొప్ప విల్లు పట్టుకొని, యుద్ధంలో పార్థుని రథం మీద బాణాలు వదిలాడు.
అదర్శయద్వాసుదేవో హయయానే పరం బలమ్ । మోఘాన్కుర్వఞ్శరాంస్తస్య మణ్డలాన్వ్యచరల్లుఘు
వాసుదేవుడు గుర్రాల్ని అద్భుతంగా నడిపిస్తూ, ఆ మనిషి బాణాలను వ్యర్థం చేస్తూ, చుట్టూ చక్కర్లు కొడుతూ తన నైపుణ్యాన్ని చూపించాడు.
తథా భీష్మస్తు సుదృఢం వాసుదేవధనంజయౌ। వివ్యాధ నిశితైర్బాణైః సర్వగాత్రేషు భారత
అప్పుడు భీష్ముడు వాసుదేవుడిని, ధనంజయునిని పదునైన బాణాలతో శరీరమంతా గాయపరిచాడు, ఓ భారతా.
శుశుభాతే నరవ్యాఘ్రౌ తౌ భీష్మశరవిక్షతౌ । గోవృషావివ సంరబ్ధౌ విషాణోల్లేఖనాఙ్క్తితౌ
భీష్ముని బాణాలతో గాయపడిన ఆ ఇద్దరు మానవసింహులు, కోపంగా తలలు తగిలించుకున్న ఎద్దుల్లా మెరిసిపోయారు.
పునశ్చాపి సుసంరబ్ధః శరైః శతసహస్రశః । కృష్ణయోర్యుధి సంరబ్ధో భీష్మాః ప్రాచ్ఛాదయద్దిశః । `పార్థోఽపి సమరే క్రుద్ధో భీష్మస్యావారయద్దిశః
మళ్లీ భీష్ముడు కోపంతో వందలాది వేలాది బాణాలతో కృష్ణుడి మీద దిశలన్నీ కప్పేశాడు. పార్థుడు కూడా యుద్ధంలో కోపంతో భీష్ముని బాణాలను అన్ని దిశల్లో ఆపేశాడు.
వార్ష్ణేయం చ శరైస్తీక్ష్ణైః కమ్పయామాస రోషితః । ముహురభ్యర్దయన్భీష్మః ప్రహస్య స్వనవత్తదా
ఆ సమయంలో భీష్ముడు కోపంతో పదునైన బాణాలతో వృష్ణికులలో ఒకడైన కృష్ణుడిని గడగడలాడించాడు, మళ్లీ మళ్లీ దాడి చేస్తూ పెద్దగా నవ్వాడు.
తతస్తు కృష్ణః సమరే దృష్ట్వా భీష్మపరాక్రమమ్। సంప్రేక్ష్య చ మహాబాహుః పార్థస్య మృదుయుద్ధతామ్
అప్పుడు కృష్ణుడు యుద్ధంలో భీష్ముని పరాక్రమాన్ని చూసి, మహాబాహువైన పార్థుడు మృదువుగా యుద్ధం చేస్తున్నాడని గమనించాడు.