వికీర్ణైః కవచైశ్చిత్రైః శిరస్త్రణైశ్చ మారిష । శుశుభే తద్రాణస్థానం శరదీవ నభస్తలమ్
వివిధ రంగుల కవచాలు, తల కవచాలు అక్కడ చెల్లాచెదురుగా పడి ఉండగా, ఆ యుద్ధభూమి శరదృతువులో మేఘాలతో అలంకరించిన ఆకాశంలా మెరిసింది.
వినిర్భిన్నాః శరైః కేచిదన్త్రాపీడప్రకర్షిణః । అభీతాః సమరే శత్రూనభ్యధావన్త దర్పితాః
కొంతమంది బాణాలతో చీలిపోతూ, అంతరాయాలు బయటపడినా, భయపడకుండా, గర్వంతో శత్రువులపై దూకారు.
తాత భ్రాతః సఖే బన్ధో వయస్య మమ మాతుల । మా మాం పరిత్యజేత్యన్యే చుక్రుశుః పతితా రణే
‘తండ్రీ! అన్నా! స్నేహితా! బంధువా! సఖా! మామయ్యా! నన్ను వదలవద్దు!’ అని మరికొందరు యుద్ధంలో పడిపోతూ అరవసాగారు.
అథాభ్యేహి త్వమాగచ్ఛ కిం భీతోసి క్వ యాస్యసి। స్థితోఽహం సమరే మా భైరితి చాన్యే విచుక్రుశుః
‘ఇక్కడికి రా! దగ్గరకి రా! ఎందుకు భయపడుతున్నావు? ఎక్కడికి పోతావు? నేనిక్కడ నిలబడి ఉన్నాను — భయపడవద్దు!’ అని ఇంకొందరు అరవసాగారు.
తత్ర భీష్మః శాన్తనవో నిత్యం మణ్డలకార్ముకః । ముమీచ బాణాన్దీప్తాగ్రానహీనాశీవిషానివ
అక్కడ శాంతనువు కుమారుడు భీష్ముడు, ఎప్పుడూ వలయాకార విల్లు పట్టుకుని, అగ్ని మంటలతో మండే బాణాలను విషపూరిత సర్పాల్లా వదిలాడు.
శరైరేకాయనీకుర్వన్దిశః సర్వా యతవ్రతః । జఘాన పాణ్డవరథానాదిశ్య భారతర్షభ
తన బాణాలతో అన్ని దిశలను ఆపేసి, ఆత్మ నియంత్రణ కలిగిన భీష్ముడు, పాండవుల రథాలను లక్ష్యంగా చేసుకుని వారిపై దాడి చేశాడు, ఓ భారత వంశశ్రేష్ఠా!
స నృత్యన్వై రథోపస్థే దర్శయన్పాణిలాఘవమ్ । అలాతచక్రవద్రాజంస్తత్ర తత్ర స్మ దృశ్యతే
అతడు తన రథంపై నాట్యం చేస్తూ, చేతుల చాతుర్యాన్ని చూపిస్తూ, ఓ రాజా, అక్కడక్కడా అగ్నికుండు చక్రంలా కనిపించేవాడు.
తమేకం సమరే శూరం పాణ్డవాః సృఞ్జయైః సహ। అనేకశతసాహస్రం సమపశ్యన్త లాఘవాత్
పాండవులు, శృంజయులతో కలిసి, ఆ ఒక్క వీరుడిని యుద్ధంలో వందలాది, వేలాది మంది ఉన్నట్టుగా అతని వేగాన్ని చూసి ఆశ్చర్యపడ్డారు.
మాయాకృతాత్మానమివ భీష్మం తత్ర స్మ మేనిరే । పూర్వస్యాం దిశి తం దృష్ట్వా ప్రతీచ్యాం దదృశుర్జనాః
అక్కడ భీష్ముడు మాయ రూపం ధరించినవాడిలా అనిపించాడు; అతన్ని తూర్పు దిశలో చూసినవారు, పశ్చిమ దిశలో కూడా చూశారు.
ఉదీచ్యాం చైవమాలోక్య దక్షిణస్యాం పునః ప్రభో। ఏవం స సమరే శూరో గాఙ్గేయః ప్రత్యదృశ్యత
ఉత్తర దిశలో చూసి, మళ్లీ దక్షిణ దిశలో కూడా చూశారు, ప్రభూ. అలా ఆ గంగా కుమారుడు యుద్ధంలో అన్ని వైపులా కనిపించేవాడు.
న చైవం పాణ్డవేయానాం కశ్చిచ్ఛక్నోతి వీక్షితుమ్ । విశిఖానేవ పశ్యన్తి భీష్మచాపచ్యుతాన్బహూన్
అయితే పాండవులలో ఎవ్వరూ కూడా అతన్ని నేరుగా చూడలేకపోయారు; వారు భీష్ముని విల్లుపై నుంచి వచ్చిన అనేక బాణాలనే మాత్రమే చూశారు.
కుర్వాణం సమరే కర్మ సూదయానం చ వాహినీమ్ । వ్యాక్రోశన్త రణే తత్ర నరా బహువిధా బహు
యుద్ధంలో భీష్ముడు సైన్యాన్ని నాశనం చేస్తూ, అద్భుత కార్యాలు చేస్తుండగా, అక్కడ అనేక మంది యోధులు భయంతో పెద్దగా అరవసాగారు.
అమానుషేణ రూపేణ చరన్తం పితరం తవ। శలభా ఇవ రాజానః పతన్తి విధిచోదితాః
నీ తండ్రి మానవులకు అందని రూపంలో సంచరించేవాడు; రాజులు విధి చేత ప్రేరితులై, పురుగుల్లా పడిపోతున్నారు.
భీష్మాగ్నిమభిసంక్రుద్ధం వినాశాయ సహస్రశః । న హి మోఘః శరః కశ్చిదాసీద్భీష్మస్య సంయుగే
అగ్ని లా మండుతున్న భీష్ముని ఎదుట వేలాది మంది నాశనం అయ్యారు; భీష్ముడు యుద్ధంలో వదిలిన ఒక్క బాణం కూడా వ్యర్థం కాలేదు.
నరనాగాశ్వకాయేషు బహుత్వాల్లఘుయోధినః । భినత్త్యేకేన బాణేన సుముఖేన పతత్రిణా
అక్కడ మనుషులు, ఏనుగులు, గుర్రాలు ఎక్కువగా ఉండడంతో, తేలికపాటి యోధులు ఒక్క నులుపు తూటాతోనే గాయపడ్డారు.
గజం కంకటసన్నద్ధం వజ్రేణేవ శిలోచ్చయమ్ । ద్వౌ త్రీనపి గజారోహాన్పిణ్డితాన్వర్మితానపి
అతడు కవచంతో కట్టిన ఏనుగును, వజ్రంతో కొట్టిన కొండ శిఖరంలా చీల్చాడు; ఇద్దరు ముగ్గురు కవచధారులైన ఏనుగు సవారీలను కూడా ఒక్కసారిగా కొట్టాడు.
నారాచేన సుముక్తేన నిజఘాన పితా తవ। యో యో భీష్మం నరవ్యాఘ్రమభ్యేతి యుధి కశ్చన
నీ తండ్రి పదునైన బాణంతో, యుద్ధంలో భీష్ముని దగ్గరకు వచ్చిన ప్రతి యోధుడిని పడగొట్టాడు.
ముహూర్తదృష్టః స మయా పతితో భువి దృశ్యతే। ఏవం సా ధర్మరాజస్య వధ్యమానా మహాచమూః
నేను కొంతసేపు చూసిన యోధుడు, వెంటనే నేలపై పడిపోతున్నాడు; అలా ధర్మరాజు సైన్యం పెద్దగా నాశనం అవుతోంది.
భీష్మేణాతులవీర్యేణ వ్యశీర్యత సంహస్రధా। ప్రాకమ్పత మహాసేనా శరవర్షేణ తాపితా
అపార శక్తి గల భీష్ముని చేతిలో సైన్యం అన్ని వైపులా చెల్లాచెదురైంది; బాణాల వర్షం వల్ల మహాసైన్యం కంపించిపోయింది.
పశ్యతో వాసుదేవస్య పార్థస్యాథ శిఖణ్డినః। యతమానాఽపి తే వీరా ద్రవమాణాన్మహారథాన్
వాసుదేవుడు, అర్జునుడు, శిఖండిని చూస్తున్నా, ఎంత ప్రయత్నించినా, ఆ వీరులు పరుగు తీస్తున్న మహారథులను ఆపలేకపోయారు.
నాశక్నువన్వారయితుం భీష్మబాణప్రపీడితాన్। మహేన్ద్రసమవీర్యేణ వధ్యమానా మహాచమూః
భీష్ముని బాణాల బాధతో ఉన్న వారిని ఆపడం వీళ్ల వల్ల కాలేదు; ఇంద్రుని సమానమైన శక్తి గలవాడైన భీష్ముడు సైన్యాన్ని నాశనం చేశాడు.
అభజ్యత మహారాజ న చ ద్వౌ సహ ధావతః। ఆవిద్ధరనాగాశ్వం పతితధ్వజకూబరమ్
ఓ రాజా, సైన్యం చీలిపోయింది; ఇద్దరు కలిసి కూడా పారిపోలేకపోయారు; వారి రథాలు, ఏనుగులు, గుర్రాలు గాయపడి, ధ్వజాలు నేలపడ్డాయి.
అనీకం పాణ్డుపుత్రాణాం హాహాభూతమచేతనమ్। జఘానాత్ర పితా పుత్రం పుత్రశ్చ పితరం తథా
పాండవుల సైన్యం అయోమయంగా, హాహాకారాలతో, చిత్తశూన్యంగా మారింది; అక్కడ తండ్రి కుమారుడిని, కుమారుడు తండ్రిని చంపాడు.
ప్రియం సఖాయం చాక్రన్దే సఖా దైవబలాత్కృతః । విముచ్య కవచాన్యన్యే పాణ్డుపుత్రస్య సైనికాః
ప్రియమైన స్నేహితుడు, విధి చేత బలవంతంగా తన స్నేహితుడిని చంపాడు; మరికొందరు పాండవ సైనికులు తమ కవచాలను వదిలేశారు.
వినుక్తకేశా ధావన్తః ప్రత్యదృశ్యన్త భారత। తద్గోకులమివోద్ధాన్తముద్ధాన్తరథయూథపమ్
వారు తలలు విప్పుకొని పరుగెత్తుతూ కనిపించారు, ఓ భారతా! అది భయంతో చెల్లాచెదురైపోయిన గోకులంలా ఉండింది.
దదృశే పాణ్డుపుత్రస్య సైన్యమార్తస్వరం తదా। ప్రభజ్యమానం సైన్యం తు దృష్ట్వా యాదవనన్దనః
ఆ సమయంలో పాండుపుత్రుని సైన్యం బాధతో అరుస్తూ కనిపించింది. తన సైన్యం చెల్లాచెదురవుతున్నదాన్ని చూసి యాదవుని కుమారుడు—
ఉవాచ పార్థం బీభత్సుం నిగృహ్య రథముత్తమమ్। అసం స కాలః సంప్రాప్తః పార్థ పస్తేఽభికాఙ్క్షితః
అతడు అద్భుతమైన రథాన్ని ఆపి, బలవంతుడైన పార్థుడిని ఇలా అన్నాడు: 'పార్థా! నీవు ఎంతకాలంగా కోరుకున్న సమయం ఇప్పుడు వచ్చింది.'
ప్రహరస్వ నరవ్యాఘ్ర న చేన్మోహాద్విముహ్యసే। యత్త్వయా కథితం వీర పురా రాజ్ఞాం సమాగమే
'నీవు మోహంలో పడిపోలేకపోతే, ఓ మానవసింహా! యుద్ధంలో రాజుల సభలో నీవు చెప్పిన మాటను నెరవేర్చు.'
భీష్మద్రోణముఖాన్సర్వాన్ధార్తరాష్ట్రస్య సైనికాన్। సానుబన్ధాన్హనిష్యామి యే మాం యోత్స్యన్తి సంయుగే
'భీష్ముడు, ద్రోణుడు ముందుండి, ధృతరాష్ట్రుని సైన్యంలో ఉన్న అందరినీ, యుద్ధంలో నన్ను ఎదిరించేవారిని వారి అనుచరులతో సహా నేను సంహరిస్తాను.'
ఇతి తత్కురు కౌన్తేయ సత్యం వాక్యమరిన్దమ । బీభత్సో పశ్య సైన్యం స్వం భజ్యమానం తతస్తతః
'కౌంతేయా! శత్రువులను జయించేవాడా! ఆ మాటను నిజం చేయి. చూడు, బీభత్సుడా! నీ సైన్యం అన్ని వైపులా చీలిపోతున్నది.'