ప్రావర్తత తతో యుద్ధం తుములం రోమహర్షణమ్ । అస్మాకం పాణ్డవైః సార్ధమనాయాత్తవ భారత
ఆ తరువాత, ఓ భారతా! మనవాళ్లు మరియు పాండవుల మధ్య వెనుదిరుగు లేకుండా భయంకరమైన, రోమాలు నిక్కబొడుచుకునే యుద్ధం మొదలైంది.
ఘనుషాం కూజతాం తత్ర తలానాం చాభిహన్యతామ్। మహాన్సమభవచ్ఛబ్దో గిరీణామివ దీర్యతామ్
అక్కడ విల్లు లయబద్ధంగా మోగడం, కవచాలపై తాళాలు మోగడం వల్ల, కొండలు చీలిపోతున్నట్టు గొప్ప శబ్దం వినిపించింది.
తిష్ఠ స్థితోఽస్మి విద్ధ్యైనం నివర్తస్వ స్థిరో భవ। స్థిరోఽస్మి ప్రహరస్వేతి శబ్దోఽశ్రూయత సర్వశః
‘నిలు! నేనిక్కడ ఉన్నాను! వాడిని కొట్టు! వెనక్కి పో! ధైర్యంగా ఉండు! నేనూ నిలకడగా ఉన్నాను — దాడి చేయి!’ అని ఎక్కడ చూసినా ఈ విధంగా అరుపులు వినిపించాయి.
కాఞ్చనేషు తనుత్రేషు కిరీటేషు ధ్వజేషు చ। శిలానామివ శైలేషు పతితానామభూద్ధ్వనిః
బంగారు కవచాలు, సన్నని శరీరాలు, కిరీటాలు, జెండాలపై, కొండపై రాళ్లు పడినట్టు గొప్ప శబ్దం మోగింది.
పతితాన్యుత్తమాఙ్గాని బాహవశ్చ విభూషితాః । వ్యచేష్టన్త మహీం ప్రాప్య శతశోఽథ సహస్రశః
వందల కొద్దీ, వేల కొద్దీ, తలలు, అలంకరించిన చేతులు నేలపై పడిపడి కొట్టుకుంటూ తిప్పాయి.
హృతోత్తమాహ్గాః కేచిత్తు తథైవోద్యతకార్ముకాః। ప్రగృహీతాయుధాశ్చాపి తస్థుః పురుషసత్తమాఃక
కొంతమంది తలలు కోసిపడినా, విల్లు ఎక్కుపెట్టినట్టే, ఆయుధాలు పట్టుకుని నిలబడి ఉన్నారు, ఓ మహోన్నతుడా!
ప్రావర్తత మహావేగా నదీ రుధిరవాహినీ । మాతఙ్గాఙ్గశిలా రౌద్రా మాంసశోణితకర్దమా
అక్కడ రక్తాన్ని ప్రవహించే ఒక పెద్ద నది ఉప్పొంగింది. ఆ నదిలో ఏనుగుల అవయవాలు, రాళ్లు, మాంసం, రక్తంతో కలిసిపోయి భయంకరంగా మారింది.
వరశ్వనరనాగానాం శరీరప్రభవా తదా। పరలోకార్ణవముఖీ గృధ్రగోమాయుమోదినీ
ఆ నది ఉత్తమమైన గుర్రాలు, మనుషులు, ఏనుగుల శరీరాల నుండి జన్మించింది. అది పరలోక సాగరాన్ని చేరే మార్గంగా, గద్దలు, పులులను ఆనందింపజేసింది.
న దృష్టం న శ్రుతం వాపి యుద్ధమేతాదృశం నృప। యథా తవ సుతానాం చ పాణ్డవానాం చ భారత
రాజా! నీ కుమారులు, పాండవుల మధ్య జరిగిన యుద్ధంలా, ఇంతటి యుద్ధం ఎప్పుడూ చూడలేదు, వినలేదు కూడా.
నాసీద్రథపథస్తత్ర యౌధైర్యుధి నిపాతితైః । గజైశ్చ పతితైర్నీలైర్గిరిశ్రృఙ్గైనిరవావృతః
యుద్ధంలో పడిపోయిన యోధులతో, కొండ శిఖరాల్లా నీలి ఏనుగులు అడ్డుగా పడి ఉండడంతో, అక్కడ రథాలకు దారి కనిపించలేదు.
వికీర్ణైః కవచైశ్చిత్రైః శిరస్త్రణైశ్చ మారిష । శుశుభే తద్రాణస్థానం శరదీవ నభస్తలమ్
వివిధ రంగుల కవచాలు, తల కవచాలు అక్కడ చెల్లాచెదురుగా పడి ఉండగా, ఆ యుద్ధభూమి శరదృతువులో మేఘాలతో అలంకరించిన ఆకాశంలా మెరిసింది.
వినిర్భిన్నాః శరైః కేచిదన్త్రాపీడప్రకర్షిణః । అభీతాః సమరే శత్రూనభ్యధావన్త దర్పితాః
కొంతమంది బాణాలతో చీలిపోతూ, అంతరాయాలు బయటపడినా, భయపడకుండా, గర్వంతో శత్రువులపై దూకారు.
తాత భ్రాతః సఖే బన్ధో వయస్య మమ మాతుల । మా మాం పరిత్యజేత్యన్యే చుక్రుశుః పతితా రణే
‘తండ్రీ! అన్నా! స్నేహితా! బంధువా! సఖా! మామయ్యా! నన్ను వదలవద్దు!’ అని మరికొందరు యుద్ధంలో పడిపోతూ అరవసాగారు.
అథాభ్యేహి త్వమాగచ్ఛ కిం భీతోసి క్వ యాస్యసి। స్థితోఽహం సమరే మా భైరితి చాన్యే విచుక్రుశుః
‘ఇక్కడికి రా! దగ్గరకి రా! ఎందుకు భయపడుతున్నావు? ఎక్కడికి పోతావు? నేనిక్కడ నిలబడి ఉన్నాను — భయపడవద్దు!’ అని ఇంకొందరు అరవసాగారు.
తత్ర భీష్మః శాన్తనవో నిత్యం మణ్డలకార్ముకః । ముమీచ బాణాన్దీప్తాగ్రానహీనాశీవిషానివ
అక్కడ శాంతనువు కుమారుడు భీష్ముడు, ఎప్పుడూ వలయాకార విల్లు పట్టుకుని, అగ్ని మంటలతో మండే బాణాలను విషపూరిత సర్పాల్లా వదిలాడు.
శరైరేకాయనీకుర్వన్దిశః సర్వా యతవ్రతః । జఘాన పాణ్డవరథానాదిశ్య భారతర్షభ
తన బాణాలతో అన్ని దిశలను ఆపేసి, ఆత్మ నియంత్రణ కలిగిన భీష్ముడు, పాండవుల రథాలను లక్ష్యంగా చేసుకుని వారిపై దాడి చేశాడు, ఓ భారత వంశశ్రేష్ఠా!
స నృత్యన్వై రథోపస్థే దర్శయన్పాణిలాఘవమ్ । అలాతచక్రవద్రాజంస్తత్ర తత్ర స్మ దృశ్యతే
అతడు తన రథంపై నాట్యం చేస్తూ, చేతుల చాతుర్యాన్ని చూపిస్తూ, ఓ రాజా, అక్కడక్కడా అగ్నికుండు చక్రంలా కనిపించేవాడు.
తమేకం సమరే శూరం పాణ్డవాః సృఞ్జయైః సహ। అనేకశతసాహస్రం సమపశ్యన్త లాఘవాత్
పాండవులు, శృంజయులతో కలిసి, ఆ ఒక్క వీరుడిని యుద్ధంలో వందలాది, వేలాది మంది ఉన్నట్టుగా అతని వేగాన్ని చూసి ఆశ్చర్యపడ్డారు.
మాయాకృతాత్మానమివ భీష్మం తత్ర స్మ మేనిరే । పూర్వస్యాం దిశి తం దృష్ట్వా ప్రతీచ్యాం దదృశుర్జనాః
అక్కడ భీష్ముడు మాయ రూపం ధరించినవాడిలా అనిపించాడు; అతన్ని తూర్పు దిశలో చూసినవారు, పశ్చిమ దిశలో కూడా చూశారు.
ఉదీచ్యాం చైవమాలోక్య దక్షిణస్యాం పునః ప్రభో। ఏవం స సమరే శూరో గాఙ్గేయః ప్రత్యదృశ్యత
ఉత్తర దిశలో చూసి, మళ్లీ దక్షిణ దిశలో కూడా చూశారు, ప్రభూ. అలా ఆ గంగా కుమారుడు యుద్ధంలో అన్ని వైపులా కనిపించేవాడు.
న చైవం పాణ్డవేయానాం కశ్చిచ్ఛక్నోతి వీక్షితుమ్ । విశిఖానేవ పశ్యన్తి భీష్మచాపచ్యుతాన్బహూన్
అయితే పాండవులలో ఎవ్వరూ కూడా అతన్ని నేరుగా చూడలేకపోయారు; వారు భీష్ముని విల్లుపై నుంచి వచ్చిన అనేక బాణాలనే మాత్రమే చూశారు.
కుర్వాణం సమరే కర్మ సూదయానం చ వాహినీమ్ । వ్యాక్రోశన్త రణే తత్ర నరా బహువిధా బహు
యుద్ధంలో భీష్ముడు సైన్యాన్ని నాశనం చేస్తూ, అద్భుత కార్యాలు చేస్తుండగా, అక్కడ అనేక మంది యోధులు భయంతో పెద్దగా అరవసాగారు.
అమానుషేణ రూపేణ చరన్తం పితరం తవ। శలభా ఇవ రాజానః పతన్తి విధిచోదితాః
నీ తండ్రి మానవులకు అందని రూపంలో సంచరించేవాడు; రాజులు విధి చేత ప్రేరితులై, పురుగుల్లా పడిపోతున్నారు.
భీష్మాగ్నిమభిసంక్రుద్ధం వినాశాయ సహస్రశః । న హి మోఘః శరః కశ్చిదాసీద్భీష్మస్య సంయుగే
అగ్ని లా మండుతున్న భీష్ముని ఎదుట వేలాది మంది నాశనం అయ్యారు; భీష్ముడు యుద్ధంలో వదిలిన ఒక్క బాణం కూడా వ్యర్థం కాలేదు.
నరనాగాశ్వకాయేషు బహుత్వాల్లఘుయోధినః । భినత్త్యేకేన బాణేన సుముఖేన పతత్రిణా
అక్కడ మనుషులు, ఏనుగులు, గుర్రాలు ఎక్కువగా ఉండడంతో, తేలికపాటి యోధులు ఒక్క నులుపు తూటాతోనే గాయపడ్డారు.
గజం కంకటసన్నద్ధం వజ్రేణేవ శిలోచ్చయమ్ । ద్వౌ త్రీనపి గజారోహాన్పిణ్డితాన్వర్మితానపి
అతడు కవచంతో కట్టిన ఏనుగును, వజ్రంతో కొట్టిన కొండ శిఖరంలా చీల్చాడు; ఇద్దరు ముగ్గురు కవచధారులైన ఏనుగు సవారీలను కూడా ఒక్కసారిగా కొట్టాడు.
నారాచేన సుముక్తేన నిజఘాన పితా తవ। యో యో భీష్మం నరవ్యాఘ్రమభ్యేతి యుధి కశ్చన
నీ తండ్రి పదునైన బాణంతో, యుద్ధంలో భీష్ముని దగ్గరకు వచ్చిన ప్రతి యోధుడిని పడగొట్టాడు.
ముహూర్తదృష్టః స మయా పతితో భువి దృశ్యతే। ఏవం సా ధర్మరాజస్య వధ్యమానా మహాచమూః
నేను కొంతసేపు చూసిన యోధుడు, వెంటనే నేలపై పడిపోతున్నాడు; అలా ధర్మరాజు సైన్యం పెద్దగా నాశనం అవుతోంది.
భీష్మేణాతులవీర్యేణ వ్యశీర్యత సంహస్రధా। ప్రాకమ్పత మహాసేనా శరవర్షేణ తాపితా
అపార శక్తి గల భీష్ముని చేతిలో సైన్యం అన్ని వైపులా చెల్లాచెదురైంది; బాణాల వర్షం వల్ల మహాసైన్యం కంపించిపోయింది.
పశ్యతో వాసుదేవస్య పార్థస్యాథ శిఖణ్డినః। యతమానాఽపి తే వీరా ద్రవమాణాన్మహారథాన్
వాసుదేవుడు, అర్జునుడు, శిఖండిని చూస్తున్నా, ఎంత ప్రయత్నించినా, ఆ వీరులు పరుగు తీస్తున్న మహారథులను ఆపలేకపోయారు.