బహుశోఽసి మయా రాజంస్తథ్యముక్తో హితం వచః। అజేయాః పాణ్డవా యుద్ధే దేవైరపి సవాసవైః
రాజా, నేను ఎన్నోసార్లు మీకు నిజమైన, మేలైన మాటలు చెప్పాను. పాండవులను యుద్ధంలో దేవతలు, ఇంద్రుడితో కూడి అయినా జయించలేరు.
యత్తు శక్యం మయా కర్తుం వృద్ధేనాద్య గతాయుషా। కరిష్యామి యథాశక్తి పశ్యేదానీం సబాన్ధవః
ఇప్పుడు నా వయస్సు ముదిరిపోయింది, ప్రాణం తక్కువగా ఉంది. అయినా నా శక్తికి మించి నేను చేయగలిగినంత చేస్తాను. ఇప్పుడు మీ బంధువులందరూ చూడండి.
అద్య పాణ్డుసుతానేకః ససైన్యాన్సహ బన్ధుభిః । సోఽహం నివారయిష్యామి సర్వలోకస్య పశ్యతః
ఈ రోజు నేనే ఒక్కడిగా పాండవులను, వారి సైన్యాలను, బంధువులను అందరికీ చూపిస్తూ అడ్డుకుంటాను.
ఏవముక్తే తు భీష్మేణ పుత్రాస్తవ జనేశ్వర । దధ్ముః శఙ్ఖాన్ముదా యుక్తా భేరీః సంజఘ్నిరే భృశమ్
భీష్ముడు ఇలా అన్న తరువాత, జనాధిపతీ, మీ కుమారులు ఆనందంతో శంఖాలు ఊదారు, బేరీలు గట్టిగా మోగించారు.
పాణ్డవా హి తతో రాజఞ్శ్రుత్వా తం నినదం మహత్। దధ్ముః శఙ్ఖాంశ్చ భేరీశ్చ మురజాంశ్చాప్యనాదయన్
రాజా, ఆ గొప్ప గర్జన విని పాండవులు కూడా శంఖాలు, బేరీలు, మురజలు మోగిస్తూ ప్రతిస్పందించారు.
ప్రతిజ్ఞాతే తతస్తస్మిన్యుద్ధే భీష్మేణ దారుణే। క్రోధితో మమ పుత్రేణ దుఃఖితేన విశేషతః
భీష్ముడు ఆ భయంకరమైన యుద్ధ వ్రతం తీసుకున్న తరువాత, నా కుమారుడు ఎంతో బాధతో, కోపంతో మండిపడ్డాడు.
భీష్మః కిమకరోత్తత్ర పాణ్డవేయేషు భారత। పితామహే వా పఞ్చాలాస్తన్మమాచక్ష్వ సఞ్జయ
భారతా, ఆ సమయంలో భీష్ముడు పాండవుల సైన్యంలో ఏమి చేశాడు? లేదా తాతయ్య పాంచాళులకు ఏమి చేశాడో చెప్పు సంజయా.
గతపూర్వాహ్ణభూయిష్ఠే తస్మిన్నహని భారత। పశ్చిమాం దిశమాస్థాయ స్థితే చాపి దివాకరే
భారతా, ఆ రోజున ఎక్కువ భాగం గడిచిపోయి, సూర్యుడు పడమటి దిశలో నిలిచినప్పుడు—
జయం ప్రాప్తేషు హృష్టేషు పాణ్డవేషు మహాత్ససు। సర్వధర్మవిశేషజ్ఞః పితా దేవవ్రతస్తవ
పాండవులు విజయాన్ని సాధించి, మహా యోధుల మధ్య ఆనందంగా ఉన్నప్పుడు, నీ తండ్రి దేవవ్రతుడు — అన్ని ధర్మాలను బాగా తెలిసినవాడు — రాజా!
అభ్యయాఞ్జవనైరశ్వైః పాణ్డవానామనీకినీమ్ । మహత్యా సేనయా గుప్తస్తవ పుత్రైశ్చ సర్వశః
అతడు వేగంగా పరిగెత్తే గుర్రాలతో, నీ కుమారులు మరియు గొప్ప సైన్యం చుట్టూ రక్షణగా ఉండగా, పాండవుల సైన్యంపై దాడికి వచ్చాడు.
ప్రావర్తత తతో యుద్ధం తుములం రోమహర్షణమ్ । అస్మాకం పాణ్డవైః సార్ధమనాయాత్తవ భారత
ఆ తరువాత, ఓ భారతా! మనవాళ్లు మరియు పాండవుల మధ్య వెనుదిరుగు లేకుండా భయంకరమైన, రోమాలు నిక్కబొడుచుకునే యుద్ధం మొదలైంది.
ఘనుషాం కూజతాం తత్ర తలానాం చాభిహన్యతామ్। మహాన్సమభవచ్ఛబ్దో గిరీణామివ దీర్యతామ్
అక్కడ విల్లు లయబద్ధంగా మోగడం, కవచాలపై తాళాలు మోగడం వల్ల, కొండలు చీలిపోతున్నట్టు గొప్ప శబ్దం వినిపించింది.
తిష్ఠ స్థితోఽస్మి విద్ధ్యైనం నివర్తస్వ స్థిరో భవ। స్థిరోఽస్మి ప్రహరస్వేతి శబ్దోఽశ్రూయత సర్వశః
‘నిలు! నేనిక్కడ ఉన్నాను! వాడిని కొట్టు! వెనక్కి పో! ధైర్యంగా ఉండు! నేనూ నిలకడగా ఉన్నాను — దాడి చేయి!’ అని ఎక్కడ చూసినా ఈ విధంగా అరుపులు వినిపించాయి.
కాఞ్చనేషు తనుత్రేషు కిరీటేషు ధ్వజేషు చ। శిలానామివ శైలేషు పతితానామభూద్ధ్వనిః
బంగారు కవచాలు, సన్నని శరీరాలు, కిరీటాలు, జెండాలపై, కొండపై రాళ్లు పడినట్టు గొప్ప శబ్దం మోగింది.
పతితాన్యుత్తమాఙ్గాని బాహవశ్చ విభూషితాః । వ్యచేష్టన్త మహీం ప్రాప్య శతశోఽథ సహస్రశః
వందల కొద్దీ, వేల కొద్దీ, తలలు, అలంకరించిన చేతులు నేలపై పడిపడి కొట్టుకుంటూ తిప్పాయి.
హృతోత్తమాహ్గాః కేచిత్తు తథైవోద్యతకార్ముకాః। ప్రగృహీతాయుధాశ్చాపి తస్థుః పురుషసత్తమాఃక
కొంతమంది తలలు కోసిపడినా, విల్లు ఎక్కుపెట్టినట్టే, ఆయుధాలు పట్టుకుని నిలబడి ఉన్నారు, ఓ మహోన్నతుడా!
ప్రావర్తత మహావేగా నదీ రుధిరవాహినీ । మాతఙ్గాఙ్గశిలా రౌద్రా మాంసశోణితకర్దమా
అక్కడ రక్తాన్ని ప్రవహించే ఒక పెద్ద నది ఉప్పొంగింది. ఆ నదిలో ఏనుగుల అవయవాలు, రాళ్లు, మాంసం, రక్తంతో కలిసిపోయి భయంకరంగా మారింది.
వరశ్వనరనాగానాం శరీరప్రభవా తదా। పరలోకార్ణవముఖీ గృధ్రగోమాయుమోదినీ
ఆ నది ఉత్తమమైన గుర్రాలు, మనుషులు, ఏనుగుల శరీరాల నుండి జన్మించింది. అది పరలోక సాగరాన్ని చేరే మార్గంగా, గద్దలు, పులులను ఆనందింపజేసింది.
న దృష్టం న శ్రుతం వాపి యుద్ధమేతాదృశం నృప। యథా తవ సుతానాం చ పాణ్డవానాం చ భారత
రాజా! నీ కుమారులు, పాండవుల మధ్య జరిగిన యుద్ధంలా, ఇంతటి యుద్ధం ఎప్పుడూ చూడలేదు, వినలేదు కూడా.
నాసీద్రథపథస్తత్ర యౌధైర్యుధి నిపాతితైః । గజైశ్చ పతితైర్నీలైర్గిరిశ్రృఙ్గైనిరవావృతః
యుద్ధంలో పడిపోయిన యోధులతో, కొండ శిఖరాల్లా నీలి ఏనుగులు అడ్డుగా పడి ఉండడంతో, అక్కడ రథాలకు దారి కనిపించలేదు.
వికీర్ణైః కవచైశ్చిత్రైః శిరస్త్రణైశ్చ మారిష । శుశుభే తద్రాణస్థానం శరదీవ నభస్తలమ్
వివిధ రంగుల కవచాలు, తల కవచాలు అక్కడ చెల్లాచెదురుగా పడి ఉండగా, ఆ యుద్ధభూమి శరదృతువులో మేఘాలతో అలంకరించిన ఆకాశంలా మెరిసింది.
వినిర్భిన్నాః శరైః కేచిదన్త్రాపీడప్రకర్షిణః । అభీతాః సమరే శత్రూనభ్యధావన్త దర్పితాః
కొంతమంది బాణాలతో చీలిపోతూ, అంతరాయాలు బయటపడినా, భయపడకుండా, గర్వంతో శత్రువులపై దూకారు.
తాత భ్రాతః సఖే బన్ధో వయస్య మమ మాతుల । మా మాం పరిత్యజేత్యన్యే చుక్రుశుః పతితా రణే
‘తండ్రీ! అన్నా! స్నేహితా! బంధువా! సఖా! మామయ్యా! నన్ను వదలవద్దు!’ అని మరికొందరు యుద్ధంలో పడిపోతూ అరవసాగారు.
అథాభ్యేహి త్వమాగచ్ఛ కిం భీతోసి క్వ యాస్యసి। స్థితోఽహం సమరే మా భైరితి చాన్యే విచుక్రుశుః
‘ఇక్కడికి రా! దగ్గరకి రా! ఎందుకు భయపడుతున్నావు? ఎక్కడికి పోతావు? నేనిక్కడ నిలబడి ఉన్నాను — భయపడవద్దు!’ అని ఇంకొందరు అరవసాగారు.
తత్ర భీష్మః శాన్తనవో నిత్యం మణ్డలకార్ముకః । ముమీచ బాణాన్దీప్తాగ్రానహీనాశీవిషానివ
అక్కడ శాంతనువు కుమారుడు భీష్ముడు, ఎప్పుడూ వలయాకార విల్లు పట్టుకుని, అగ్ని మంటలతో మండే బాణాలను విషపూరిత సర్పాల్లా వదిలాడు.
శరైరేకాయనీకుర్వన్దిశః సర్వా యతవ్రతః । జఘాన పాణ్డవరథానాదిశ్య భారతర్షభ
తన బాణాలతో అన్ని దిశలను ఆపేసి, ఆత్మ నియంత్రణ కలిగిన భీష్ముడు, పాండవుల రథాలను లక్ష్యంగా చేసుకుని వారిపై దాడి చేశాడు, ఓ భారత వంశశ్రేష్ఠా!
స నృత్యన్వై రథోపస్థే దర్శయన్పాణిలాఘవమ్ । అలాతచక్రవద్రాజంస్తత్ర తత్ర స్మ దృశ్యతే
అతడు తన రథంపై నాట్యం చేస్తూ, చేతుల చాతుర్యాన్ని చూపిస్తూ, ఓ రాజా, అక్కడక్కడా అగ్నికుండు చక్రంలా కనిపించేవాడు.
తమేకం సమరే శూరం పాణ్డవాః సృఞ్జయైః సహ। అనేకశతసాహస్రం సమపశ్యన్త లాఘవాత్
పాండవులు, శృంజయులతో కలిసి, ఆ ఒక్క వీరుడిని యుద్ధంలో వందలాది, వేలాది మంది ఉన్నట్టుగా అతని వేగాన్ని చూసి ఆశ్చర్యపడ్డారు.
మాయాకృతాత్మానమివ భీష్మం తత్ర స్మ మేనిరే । పూర్వస్యాం దిశి తం దృష్ట్వా ప్రతీచ్యాం దదృశుర్జనాః
అక్కడ భీష్ముడు మాయ రూపం ధరించినవాడిలా అనిపించాడు; అతన్ని తూర్పు దిశలో చూసినవారు, పశ్చిమ దిశలో కూడా చూశారు.
ఉదీచ్యాం చైవమాలోక్య దక్షిణస్యాం పునః ప్రభో। ఏవం స సమరే శూరో గాఙ్గేయః ప్రత్యదృశ్యత
ఉత్తర దిశలో చూసి, మళ్లీ దక్షిణ దిశలో కూడా చూశారు, ప్రభూ. అలా ఆ గంగా కుమారుడు యుద్ధంలో అన్ని వైపులా కనిపించేవాడు.