అథైనం రథబృన్దేన కోష్ఠకీకృత్య భారత। శరైః సుబహుసాహస్రైః సమన్తాదభ్యవారయన్
భారత రాజా! ఆ రథ సమూహంతో అతన్ని చుట్టుముట్టి, లక్షలాది బాణాలతో అన్ని వైపులా అతనిపై ముష్కరించారు.
శక్తీశ్చ విమలాకస్తీక్ష్ణా గదాశ్చ పరిఘైః సహ । ప్రాసాన్పరశ్వథాంశ్చైవ ముద్గరాన్ముసలానపి
వారు యుద్ధంలో అతనిపై పదునైన, మెరిసే శక్తులు, గొప్ప గొడుగులు, ఇనుప దండాలు, కత్తులు, గొడ్డళ్లు, ముద్గరాలు, ముసలులతో విసిరారు.
చిక్షిషుః సమరే క్రుద్ధాః ఫల్గునస్య రథం ప్రతి। శస్త్రాణామథ తాం వృష్టిం శలభానామివాయతిమ్
కోపంతో వారు యుద్ధంలో ఫల్గుణుని రథాన్ని ఆ ఆయుధ వర్షంతో కొట్టాలని యత్నించారు; అది మిడతల దండు దూసుకొచ్చినట్లుండింది.
రురోధ సర్వతః పార్థః శరైః కనకభూషణైః । తత్ర తల్లాఘవం దృష్ట్వా బీభత్సోరతిమానుషమ్
పార్థుడు బంగారు అలంకారాలున్న బాణాలతో అన్ని వైపులా ఆ దాడిని అడ్డుకున్నాడు; బీభత్సుని ఆ మానవలోకానికి అతీతమైన వేగాన్ని చూసి అందరూ ఆశ్చర్యపోయారు.
దేవదానవగన్ధర్వాః పిశాచోరగరాక్షసాః । సాధుసాధ్వితి రాజేన్ద్ర ఫల్గునం ప్రత్యపూజయన్
దేవతలు, దానవులు, గంధర్వులు, పిశాచులు, నాగులు, రాక్షసులు – రాజా! అందరూ 'బాగుంది! బాగుంది!' అంటూ ఫల్గుణుని ప్రశంసించారు.
సాత్యకిశ్చాభిమన్యుశ్చ మహత్యా సేకనయా వృతౌ । గాన్ధారాన్సమరే శూరాఞ్జగ్మతుః సహసౌబలాన్
సత్యకీ, అభిమన్యులు తమ గొప్ప సైన్యంతో కలిసి, యుద్ధంలో వీరమైన గాంధారులను, సౌబల సైన్యాన్ని ఎదుర్కొన్నారు.
తత్ర సౌబలకాః క్రుద్ధా వార్ష్ణేయస్య రథోత్తమమ్ । తిశలశ్చిచ్ఛిదుః క్రోధాచ్ఛస్త్రైర్నానావిధైర్యుధి
అక్కడ సౌబల సైనికులు కోపంతో, యుద్ధంలో సత్యకీ రథాన్ని色色 ఆయుధాలతో ధ్వంసం చేశారు.
సాత్యకిస్తు రథం త్యక్త్వా వర్తమానే భయావహే । అభిమన్యో రథం తూర్ణమారురోహ పరంతపః
సత్యకీ తన రథాన్ని వదిలిపెట్టి, ఆ భయంకరమైన యుద్ధంలో వెంటనే అభిమన్యుడి రథంపై ఎక్కాడు.
తావేకరథసంయుక్తౌ సౌబలేయస్య వాహినీమ్ । వ్యధమేతాం శితైస్తూర్ణం శరైఃక సన్నతపర్వభిః
ఇద్దరూ ఒకే రథంపై చేరి, పదునైన, బాగా తయారైన బాణాలతో సౌబల సైన్యాన్ని వేగంగా చిదిమేశారు.
ద్రోణభీష్మౌ రణే యత్తౌ ధర్మరాజస్య వాహినీమ్ । నాశయేతాం శరైస్తీక్ష్ణైః కఙ్కపత్రపరిచ్ఛదైః
ద్రోణుడు, భీష్ముడు యుద్ధంలో శ్రమించి, ధర్మరాజు సైన్యాన్ని గద్దపాటి రెక్కలతో ఉన్న పదునైన బాణాలతో నాశనం చేశారు.
తతో ధర్మసుతోక రాజా మాద్రీపుత్రౌ చ పాణ్డవౌ । మిషతాం సర్వసైన్యానాం ద్రోణానీకముపాద్రవన్
ఆ తరువాత ధర్మపుత్రుడు యుధిష్ఠిరుడు, మాద్రీ కుమారులైన ఇద్దరు పాండవులతో కలిసి, అందరి సైన్యాల ముందే ద్రోణుని విభాగాన్ని ఎదుర్కొనడానికి దూసుకెళ్లాడు.
తత్రాసీత్సుమహద్యుద్ధం తుములం రోమహర్షణమ్ । యథా దేవాసురం యుద్ధం పూర్వమాసీత్సుదారుణమ్
అక్కడ అతి ఘోరమైన, ఉల్లాసభరితమైన, రోమాలు నిక్కబొడిచే యుద్ధం జరిగింది; అది పూర్వం దేవతలు-దానవుల మధ్య జరిగిన భయంకరమైన యుద్ధంలా ఉండింది.
కుర్వాణౌ సుమహత్కర్మ భీమసేనఘటోత్కచౌ। దుర్యోధనస్తతోఽభ్యేత్య తావుభావప్యవారయత్
భీమసేనుడు, ఘటోత్కచుడు గొప్ప కార్యం చేయుచుండగా, దుర్యోధనుడు వచ్చి వారిద్దరినీ ఎదుర్కొన్నాడు.
తత్రాద్భుతమపశ్యామ హైడిమ్బస్య పరాక్రమమ్। అతీత్య పీతరం యుద్ధే యదయుధ్యత భారత
అక్కడ హిడింబుని కుమారుడు ఘటోత్కచుడు తన తండ్రిని మించిపోయి యుద్ధంలో చూపిన ఆశ్చర్యకరమైన పరాక్రమాన్ని మేము చూశాము, ఓ భారత.
భీమసేనస్తు సంక్రుద్ధో దుర్యోధనమమర్షణమ్। హృద్యవిధ్యత్పృషత్కేన ప్రహసన్నివ పాణ్డవః
ఆ సమయంలో భీమసేనుడు కోపంతో, తలవంచని దుర్యోధనుని గుండెల్లో ఒక బాణంతో గాయపరిచాడు. పాండవుడు చిరునవ్వుతో ఆ పని చేశాడు.
తతో దుర్యోధననో రాజా ప్రహారవరపీడితః। నిషసాద రథోపస్థే కశ్మలం చ జగామ హ
ఆ గట్టిప్రహారానికి రాజు దుర్యోధనుడు బాధపడి తన రథంలో కూర్చుని, స్పృహ కోల్పోయాడు.
తం విసంజ్ఞం విదిత్వా తు త్వరమాణోఽస్య సారథిః । అపోవాహ రణాద్రాజంస్తతః సైన్యమభజ్యత
అతడు స్పృహతప్పినదాన్ని గమనించిన రథసారథి వెంటనే రాజును యుద్ధభూమి నుండి తీసుకెళ్లాడు. దాంతో ఆ సైన్యం చెల్లాచెదురైంది.
తతస్తాం కౌరవీం సేనాం ద్రవమాణాం సమన్తతః। నిఘ్నన్భీమః శరైస్తీక్ష్ణైరనువవ్రాజ పృష్ఠతః
ఆ తరువాత భీముడు పదునైన బాణాలతో పారిపోతున్న కౌరవ సైన్యాన్ని అన్ని వైపులా వెంబడించి, వారిని వెనుకనుండి కొట్టి పడగొట్టాడు.
పార్షతశ్చ రథశ్రోష్ఠో ధర్మపుత్రశ్చ పాణ్డవః। ద్రోణస్య పశ్యతః సైన్యం గాఙ్గేయస్య చ పశ్యతః
పార్షతుడు, రథాలలో అగ్రగణ్యుడు, మరియు పాండవుడు ధర్మపుత్రుడు, ద్రోణుడు, గంగా కుమారుడు చూస్తుండగానే ఆ సైన్యాన్ని ఎదుర్కొన్నారు.
జఘ్నతుర్విశికైస్తీక్ష్ణైః పరానీకవినాశనైః । ద్రవమాణం తు తత్సైన్యం తవ పుత్రస్య సంయుగే
వారు పదునైన బాణాలతో శత్రు వలయాలను ఛేదిస్తూ, నీ కుమారుని సైన్యాన్ని యుద్ధంలో పారిపోయేలా చేసి చంపారు.
నాశక్నుతాం వారయితుం భీష్మద్రోణౌ మహారథౌ । వార్యమాణం చ భీష్మేణ ద్రోణేన చ మహాత్మనా
భీష్ముడు, ద్రోణుడు ఆ మహాశక్తిశాలులు వారిని ఆపలేకపోయారు. భీష్ముడు, మహాత్ముడు ద్రోణుడు ఎంత ప్రయత్నించినా ఆ పారిపోవడాన్ని నిలిపివేయలేకపోయారు.
విద్రవత్యేవ తత్సైన్యం పశ్యతోర్ద్రోణభీష్మయోః। తతో రథసహస్రేషు విద్రవత్సు తతస్తతఃక
ద్రోణుడు, భీష్ముడు చూస్తుండగానే ఆ సైన్యం పారిపోతూనే ఉంది. అప్పుడు వేలాది రథాలు అన్ని వైపులా చెల్లాచెదురయ్యాయి.
తావాస్థితావేకరథం సౌభద్రశినిపుఙ్గవౌ । సౌబలీం సమరే సేనాం శాతయేతాం సమన్తతః
ఆ సమయంలో సుభద్ర కుమారుడు, శినికులలో అగ్రగణ్యుడు ఇద్దరూ ఒకే రథంలో నిలబడి, సమరంలో సౌబలుని సైన్యాన్ని అన్ని వైపులా నాశనం చేశారు.
శుశుభాతే తదా తౌ తు శైనేయకురుపుఙ్గవౌ। అమావాస్యాం గతౌ యద్వత్సోమసూర్యౌ నభస్తలే
ఆ సమయంలో శినికులలో, కురువంశంలో అగ్రగణ్యులైన వారు ఇద్దరూ, అమావాస్య రాత్రి ఆకాశంలో చంద్రుడు, సూర్యుడు కలిసి ప్రకాశించునట్లు మెరిశారు.
అర్జునస్తు తతః క్రుద్ధస్తవ సైన్యం విశాంపతే । వవర్ష శరవర్షేణ ధారాభిరివ తోయదః
ఆ తర్వాత అర్జునుడు కోపంతో నీ సైన్యంపై బాణాల వర్షంలా కురిపించాడు, ఓ ప్రజలాధిపతి, మేఘం వర్షం కురిపించునట్లు.
వధ్యమానం తతస్తత్ర శరైః పార్థస్య సంయుగే। దుద్రావ కౌరవం సైన్యం విషాదభయకమ్పితమ్
పార్థుడు బాణాలతో వారిని కొడుతుండగా, కౌరవ సైన్యం భయంతో, నిరాశతో వణిగి పారిపోయింది.
ద్రవతస్తాన్సమాలక్ష్య భీష్మద్రోణౌ మహారథౌ । న్యవారయేతాం సంరబ్ధౌ దుర్యోధనహితైషిణౌ
వారు పారిపోతున్నదాన్ని గమనించిన భీష్ముడు, ద్రోణుడు ఆ మహారథులు, దుర్యోధనుని మేలు కోసం ఉత్సాహంగా వెళ్లి వారిని ఆపారు.
తతో దుర్యోధనో రాజా సమాశ్వస్య విశాంపతే । న్యవర్తయత తత్సైన్యం ద్రవమాణాం సమన్తతః
ఆ తరువాత రాజు దుర్యోధనుడు స్పృహ తిరిగి పొందిన తరువాత, ఓ ప్రజలాధిపతి, అన్ని వైపులా పారిపోతున్న తన సైన్యాన్ని తిరిగి సమీకరించాడు.
యత్ర యత్ర హి పుత్రం తే యే యే పశ్యన్తి భారత। తత్ర తత్ర న్యవర్తన్త క్షత్రియాణాం మహరథాః
నీ కుమారుడిని ఎక్కడ చూసినా, ఓ భారత, అక్కడ క్షత్రియులలో మహారథులు అందరూ తిరిగి వచ్చారు.
తాన్నివృత్తాన్సమీక్ష్యైవ తతోఽన్యేఽపీతరే జనాః। అన్యోన్యస్పర్ధయా రాజఁల్లజ్జయా చావతస్థిరే
వారు తిరిగి వచ్చినదాన్ని చూసి, మిగతా యోధులు కూడా పరస్పర పోటీతో, సిగ్గుతో నిలబడి నిలిచిపోయారు, ఓ రాజా.