చేదికాశికరూపేశ్చ పౌరవైరపి సంవృతః। ధృష్టద్యుమ్నః శిఖణ్డీ చ పాఞ్చాలాశ్చ ప్రభద్రకాః
చేడులు, కాశీలు, కరూపులు, పౌరవులు చుట్టుముట్టి, ధృష్టద్యుమ్నుడు, శిఖండీ, పాంచాళులు, ప్రభద్రకులు అక్కడ ఉన్నారు.
మధ్యే సైన్యస్య మహతః స్థితా యుద్ధాయ భారత। తత్రైవ ధర్మరాజోఽపి గజానీకేన సంవృతః
ఆ గొప్ప సైన్యంలో మధ్యభాగంలో యుద్ధానికి సిద్ధంగా ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుడు, గజసేనతో రక్షించబడి నిలిచాడు.
తతస్తు సాత్యకీ రాజన్ద్రౌపద్యాః పఞ్చ చాత్మజాః । అభిమన్యుస్తతః శూర ఇరావాంశ్చ తతః పరమ్
ఆ తరువాత సత్యకీ, రాజా! ద్రౌపదికి ఐదుగురు కుమారులు, వీరి తరువాత వీరుడైన అభిమన్యుడు, తర్వాత ఇరవాన్ నిలిచారు.
భైమసేనిస్తతో రాజన్కేకయాశ్చ మహారథాః । ఏతే సర్వే మహారాజ వామం పార్శ్వముపాశ్రితాః
వారికన్నా తరువాత, రాజా! భీమసేనుడు, కేకయ దేశానికి చెందిన మహారధులు, వీరందరూ ఎడమ వైపున ఏర్పడ్డారు.
సర్వస్య జగతో గోప్తా గోప్తా యస్య జనార్దనః। `తత్రానురథినాం శ్రేష్ఠో వామశ్రృఙ్గే వ్యవస్థితః।' ఏవమేతం మహావ్యూహం ప్రత్యవ్యూహన్త పాణ్డవాః
ప్రపంచానికి రక్షకుడైన, జనార్దనుడు రక్షిస్తున్నవాడు, అనురథులలో శ్రేష్ఠుడు ఎడమ కొమ్ములో నిలిచాడు. ఇలా పాండవులు తమ గొప్ప వ్యూహాన్ని ఏర్పరిచారు.
వధార్థం తవ పుత్రామాం తత్పక్షే యే చ సఙ్గతాః । తతః ప్రవవృతే యుద్ధం వ్యతిషక్తరథద్విపమ్
నీ కుమారులు, వారితో కలిసినవారి సంహారానికి, అక్కడ రథాలు, ఏనుగులు కలిసిపోయి యుద్ధం ప్రారంభమైంది.
తావకానాం పరేషాం చ నిఘ్నతామితరేతరమ్ । హయౌఘాశ్చ రథౌఘాశ్వ తత్ర తత్ర విశాంపతే
నీ సైన్యం, శత్రుపక్షం పరస్పరం కొట్టుకుంటూ, రాజా! అక్కడక్కడా గుఱ్ఱాల సమూహాలు, రథాల సమూహాలు కనబడుతున్నాయి.
సంపతన్తో వ్యదృశ్యన్త నిఘ్నన్తస్తే పరస్పరమ్ । ధావతాం చ రథోఘానాం నిఘ్నతాం చ పృథక్ పృథక్
వారు ఒకరిపై ఒకరు దూకుతూ, పరస్పరం కొట్టుకుంటూ కనిపించారు. రథాల సమూహాలు పరుగెత్తుతూ, విడివిడిగా యుద్ధం చేస్తూ కనిపించాయి.
బభూవ తుములః శబ్దో విమిశ్రో దున్దుభిస్వనైః । దివస్పృఙ్వరవీరాణాం నిఘ్నతామితరేతరమ్ । సంప్రహారే సుతుములే తవ తేషాం చ భారత
ఓ భారతా, ఆ ఘోరమైన యుద్ధంలో, వీరులిద్దరూ ఒకరిని ఒకరు కొట్టుకుంటూ ఉండగా, డుండుభి మేళాలతో కలిసిన ఘోరమైన శబ్దం అక్కడ ఎగసిపడింది.
తతో వ్యూఢేష్వనీకేషు తావకేషు పరేషు చ। ధనఞ్జయో రథానీకమవధీత్తవ భారత
అప్పుడూ, నీ పక్షం, శత్రు పక్షం రెండూ యుద్ధానికి సిద్ధంగా నిలబడగా, ఓ భారతా, ధనంజయుడు నీ రథదళాన్ని నాశనం చేశాడు.
శరైరథిరథో యుద్ధే దారయన్రథయూథపాన్ । తే వధ్యమానాః పార్థేన కాలేనేవ యుగక్షయే
పార్ధుడు యుద్ధంలో బాణాలతో రథాధిపతులను చీల్చి పడగొట్టాడు. ఆయన చేతిలో పడిపోతున్న వారు, యుగాంతంలో కాలం నాశనం చేసేలా కనిపించారు.
ధార్తరాష్ట్రా రణే యత్నాత్పాణ్డవాన్ప్రత్యయోధయన్ । ప్రార్థయానా యశో దీప్తాం మృత్యుం కృత్వా నివర్తనమ్
ధృతరాష్ట్రుని కుమారులు యుద్ధంలో శ్రమించి, పాండవులతో పోరాడారు. వారు కీర్తిని కోరుతూ, మరణాన్ని తిరుగు దారిగా చేసుకున్నారు.
ఏకాగ్రమనసో భూత్వా పాణ్డవానాం వరూథినీమ్ । బభఞ్జుర్బహుశో రాజంస్తే చాసఞ్జన్త సంయుగే
ఒకే దృష్టితో ఉన్న వారు పాండవుల దళాన్ని పలు మార్లు చీల్చారు, రాజా, వారు యుద్ధంలో బాగా చిక్కుకున్నారు.
ద్రవద్భిరథభగ్నైశ్చ పరివర్తద్భిరేవ చ। పాణ్డవైః కౌరవేయైశ్చ న ప్రాజ్ఞాయత కించన
రథాలు పగిలిపోతూ, యోధులు పరుగెత్తుతూ, చుట్టూ తిరుగుతూ ఉండగా, పాండవులు, కౌరవులు ఎవరు ఎవరో గుర్తించలేనంతగా అయింది.
ఉదతిష్ఠద్రజో భౌమం ఛాదయానం దివాకరమ్। న దిశః ప్రదిశో వాపి జజ్ఞిరేఽత్ర సమాగతాః
భూమి మీద నుండి దుమ్ము లేచి, సూర్యుడిని కప్పేసింది. అక్కడ చేరినవారు దిక్కులు, ప్రాంతాలు ఏవీ గుర్తించలేకపోయారు.
అనుమానేన సంజ్ఞాభిర్నామగోత్రైశ్చ సంయుగే। అవర్తత తదా యుద్ధం తత్ర తత్ర విశాంపతే
అక్కడ యుద్ధం, ఊహతో, సంకేతాలతో, పేర్లు, వంశాలు గుర్తించుకుంటూ, అక్కడక్కడా కొనసాగింది, ఓ మహారాజా.
న వ్యూహో భిద్యతే తత్ర కౌరవాణాం కథఞ్చన । రక్షితః సత్యసన్ధేన భారద్వాజేన సంయుగే
కౌరవుల వ్యూహాన్ని, సత్యవంతుడైన భారద్వాజుడు యుద్ధంలో కాపాడగా, అది ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ చీలలేదు.
తథైవ పాణ్డవానాం చ రక్షితః సవ్యసాచినా। నాభిద్యత మహావ్యూహో భీమేన చ సురక్షితః
అలాగే, సవ్యసాచీ, భీముడు బాగా కాపాడగా, పాండవుల గొప్ప వ్యూహం కూడా ఎక్కడా దెబ్బతినలేదు.
సేనాగ్రాదపి నిష్పత్య ప్రాయుధ్యంస్తత్ర మానవాః । ఉభయోః సేనయో రాజన్వ్యతిషక్తరథద్విపాః
రాజా, సైన్యాల ముందు భాగం నుండి యోధులు బయటకు వచ్చి పోరాడారు. రెండు సైన్యాల రథాలు, ఏనుగులు కలిసిపోయాయి.
హయారోహైర్హయారోహాః పాత్యన్తే స్మ మహాహవే। ఋష్టిభిర్విమలాభిశ్చ ప్రాసైరపి చ సంయుగే
మహాయుద్ధంలో గుర్రపు యోధులు ఒకరినొకరు, నిర్మలమైన కత్తులు, కఠినమైన భల్లాలతో పడగొట్టారు.
రథీ రథినమాసాద్య శరైః కనకభూషణైఃక । పాతయామాస సమరే తస్మిన్నతిభయంకరే
ఒక రథస్వారీ, మరొక రథస్వారిని ఎదుర్కొని, బంగారు అలంకరణలతో ఉన్న బాణాలతో, ఆ భయంకరమైన యుద్ధంలో అతడిని కూల్చివేశాడు.
గజారోహా గజారోహాన్నారాచశరతోమరైః । సంసక్తాన్పాతయామాసుస్తవ తేషాం చ సర్వశః
ఏనుగు పై యోధులు, ఇనుపబాణాలు, తుంగాలు వాడుతూ, నీవారు, వారివారు అని తేడా లేకుండా, చుట్టూ ఉన్నవారిని పడగొట్టారు.
కశ్చిదుత్పత్య సమరే వస్వారణమాస్థితః । కేశపక్షే పరామృశ్య జహార సమరే శిరః
ఒకరు యుద్ధంలో దూకి, శత్రువుల ఏనుగుపైకి ఎక్కి, శత్రువు తలని జుట్టు పట్టుకుని యుద్ధంలో తీసుకెళ్లాడు.
అన్యే ద్విరదదన్తాగ్రనిర్భిన్నహృదయా రణే। వేముశ్చ రుధిరం వీరా నిఃశ్వసన్తః సమన్తతః
ఇంకొంత మంది, యుద్ధంలో ఏనుగు దంతాలు గుండెను చీల్చగా, చుట్టూ రక్తం కార్చుకుంటూ, శ్వాస ఆడక విలవిల్లాడారు, ఓ వీరా.
కశ్చిత్కరివిషాణస్థో వీరో రణవిశారదాః । ప్రావేపచ్ఛక్తినిర్భిన్నో గజశిక్షాస్త్రవేదినా
ఒక వీరుడు, ఏనుగు సొంకుపై నిలబడి, ఏనుగు యుద్ధంలో నిపుణుడైన వాడు విసిరిన శక్తి గుచ్చడంతో గాయపడ్డాడు.
పత్తిమఙ్ఘా రణే పక్తీన్భిమన్దిపాలపరశ్వథైః । న్యతాపతయన్త సంహృష్టాః పరస్పరకృతాగసః
పాదసేన యోధులు, భీముని ఖడ్గం, దీపుని పరశువు వాడుతూ, పరస్పరం చేసిన అపరాధాలను మరిచి, ఆనందంగా ఒకరినొకరు యుద్ధంలో చితకబాదారు.
రథీ చ సమరే రాజన్నాసాద్య గజయూథపమ్ । స గజం పాతయామాస గజీ చ రథినాం వరమ్
ఓ రాజా, యుద్ధంలో ఒక రథసారధి, ఎదురుగా వచ్చిన ఏనుగు నాయకుడిని కూల్చివేశాడు. అలాగే, ఆ ఏనుగు మీదున్న యోధుడు గొప్ప రథసారధిని పడగొట్టాడు.
రథినం చ హయారోహః ప్రాసేన భరతర్షభ । పాతయామాస సమరే రథీ చ హయసాదినమ్
భరత వంశశ్రేష్ఠా, ఒక గురిస్వారుడు యుద్ధంలో రథసారధిని కటారి తో కొట్టి పడగొట్టాడు. అలాగే, ఒక రథసారధి కూడా గురిస్వారిని కూల్చేశాడు.
పదాతీ రథినం సఙ్ఖ్యే రథీ చాపి పదాతినమ్ । న్యపాతయచ్ఛితైః శస్త్రైః సేనయోరుభయోరపి
రణరంగంలో ఒక కాలపదాతి రథసారధిని పడగొట్టాడు. అలాగే, ఒక రథసారధి కూడా పదాతిని పదునైన ఆయుధాలతో చంపాడు. ఇరు వైపులా ఇదే విధంగా జరిగింది.
గజారోహా హయారోహాన్పాతయాంచక్రిరే తదా। హయారోహా గజస్థాంశ్చ తదద్భుతమివాభవత్
ఆ సమయానికి ఏనుగు మీదున్న యోధులు గురిస్వారులను పడగొట్టారు. అలాగే, గురిస్వారులు కూడా ఏనుగులపై ఉన్నవారిని కూల్చేశారు. ఇది ఆశ్చర్యంగా కనిపించింది.