పరిఘాణాం ప్రదీప్తానాం ముద్గరాణాం చ మారిష । ప్రాసానాం భిన్దిపాలానాం నిస్త్రిశానాం చ సంయుగే
భరతశ్రేష్ఠ, ఆ యుద్ధంలో అగ్నిలా మండుతున్న గొడ్డళ్ళు, ముసళ్ళు, కటారులు, పిడకలు, ఖడ్గాలు కనిపించాయి.
పరశ్వథానాం పీక్ష్ణానాం తోమరాణాం చ భారత। వర్మణాం చాపవిద్ధానాం కాఞ్చనానాం చ భూమిప
రాజా, పదునైన పరశువులు, గొప్ప కటారులు, తోమరాలు, బంగారు కవచాలు యుద్ధంలో పడిపోయినవి కూడా కనిపించాయి.
ధ్వజానాం చర్మణాం చైవ వ్యజనానాం చ సర్వశః । ఛత్రాణాం హేమదణ్డానాం తోమరాణాం చ భారత
ఓ భారతా, అక్కడ ఎక్కడ చూసినా పతాకాలు, తోలు, రకరకాల వీజనాలు, బంగారు కఱ్ఱలతో ఉన్న గొడుగులు, కత్తులు అన్నీ చుట్టూ చెల్లాచెదురుగా పడిపోయినట్టు కనిపిస్తున్నాయి.
ప్రతోదానాం చ యోక్రాణాం కశానాం చైవ మారిష । రాశయః స్మాత్ర దృశ్యన్తే వినికీర్ణా రణక్షితౌ
ఓ మారిషా, అక్కడ యుద్ధభూమిలో మోతకాలు, జూపులు, కొరడాలు అన్నీ గుట్టలుగా చెల్లాచెదురుగా పడిపోయి ఉన్నాయి.
నాసీత్తత్ర పుమాన్కశ్చిత్తవ సైన్యస్య భారత । యోఽర్జునం సమరే శూరం ప్రత్యుద్యాయాత్కథంచన
ఓ భారతా, నీ సైన్యంలో ఒక్కరైనా ఆర్జునుడిని యుద్ధంలో ఎదుర్కొనగలిగినవాడు ఎవ్వరూ లేరు.
యో యో హి సమరే పార్థం ప్రత్యుద్యాతి విశాంపతే। స సఙ్ఖ్యే విశిఖైస్తీక్ష్ణైః పరలోకాయ నీయతే
ఓ రాజా, యుద్ధంలో ఎవరు ఆ పార్థుడిని ఎదుర్కొనడానికి ముందుకు వస్తే, అతని పదునైన బాణాలతో వెంటనే పరలోకానికి పంపబడుతున్నారు.
తేషు విద్రవమాణేషు తవ యోధేషు సర్వశః। అర్జునో వాసుదేవశ్చ దధ్మతుర్వారిజోత్తమౌ
నీ సైనికులు అన్ని వైపులా పారిపోతుండగా, ఆర్జునుడు, వాసుదేవుడితో కలిసి గొప్ప శంఖాలను ఊదారు.
తత్పభగ్నం బలం దృష్ట్వా పితా దేవవ్రతస్తవ। అబ్రవీత్సమరే శూరం భారద్వాజం స్మయన్నివ
నీ సైన్యం ఇలా చితికిపోయినదాన్ని చూసి, నీ తండ్రి దేవవ్రతుడు, యుద్ధంలో చిరునవ్వుతో, ధైర్యవంతుడైన భారద్వాజుని ఇలా అన్నాడు.
ఏష పాణ్డుసుతో వీర కృష్ణేన సహితో బలీ । తథా కరోతి సైన్యాని యథా కుర్యాద్ధऩఞ్జయః
ఇక్కడ పాండువంశజుడు, కృష్ణుడితో కలిసి ఉన్నాడు. ఇతడు సైన్యాలను చితికించడంలో ధనంజయుడిలా ప్రవర్తిస్తున్నాడు.
న హ్యేష సమరే శక్యో విజేతుం హి కథంచన । యథాస్య దృశ్యతే రూప కాలాన్తకయమోపమమ్
యుద్ధంలో ఇతడిని ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ జయించలేరు. ఇతని రూపం కాలాంతకుడిలా భయంకరంగా కనిపిస్తోంది.
న నివర్తయితుం చాపి శక్యేయం మహతీ చమూః । అన్యోన్యప్రేయా పశ్య ద్రవతీయం వరూథినీ
ఈ గొప్ప సైన్యాన్ని ఆపడం కూడా సాధ్యం కాదు. చూడు, ఈ వర్గం ఒకదానికొకటి దూరంగా పారిపోతోంది.
ఏష చాస్తం గిరిశ్రేష్ఠం భానుమాన్ప్రతిపద్యతే। చక్షూంషి సర్వలోకస్య సంహరన్నివ సర్వథా
ఇప్పుడు సూర్యుడు ఆ ఎత్తైన కొండ వెనుకకు అస్తమిస్తున్నాడు. అది అన్ని లోకాల చూపును వెనక్కి తీసుకుంటున్నట్టు ఉంది.
తత్రావహారం సంప్రాప్తం మన్యేఽహం పురుషర్షభ । శ్రాన్తా భీతాశ్చ నో యోధా న యోత్స్యన్తి కథంచన
ఓ మానవశ్రేష్ఠా, ఇప్పుడు ఉపసంహరణ సమయం వచ్చిందని నేను అనుకుంటున్నాను. మన యోధులు అలసిపోయి, భయపడిపోయారు; ఇక యుద్ధం చేయలేరు.
ఏవముక్త్వా తతో భీష్మో ద్రోణమాచార్యసత్తమమ్ । అవహారమథో చక్రే తావకానాం మహారథః
ఇలా చెప్పిన తరువాత, మహారధుడైన భీష్ముడు, గురువుల్లో శ్రేష్ఠుడైన ద్రోణునితో మాట్లాడి, నీ సైన్యానికి ఉపసంహరణ ఆదేశించాడు.
తతః సరథనాగాశ్వా జంయ ప్రాప్య సమోపకాః। పాఞ్చాలాః పాణ్డవాశ్చైవ ప్రణేదుశ్చ పునః పునః
ఆ తరువాత, పాంచాళులు, పాండవులు తమ రథాలు, ఏనుగులు, గుర్రాలతో సురక్షితంగా చేరుకుని, మళ్లీ మళ్లీ శంఖాలు ఊదారు.
ప్రయయుః శిబిరాయైవ ధనఞ్జయపురస్కృతాః। వాదిత్రఘోషైః సంహృష్టా ప్రణద్యన్తో మహారథాః
ధనంజయుడు ముందుండగా, మహారధులు ఆనందంతో, హర్షధ్వానాలు చేస్తూ, వాద్యాల శబ్దాలతో తమ శిబిరానికి వెళ్లారు.
తతోఽవహారః సైన్యానాం తవ తేషాం చ భారత। అస్తం గచ్ఛతి సూర్యేఽభూత్సన్ధ్యాకాలే చ వర్తతి
ఆ సమయంలో, సూర్యుడు అస్తమించగా, సంధ్యాకాలం వచ్చేసరికి, నీ సైన్యం, వారి సైన్యం రెండూ యుద్ధభూమిని విడిచిపెట్టాయి.
ప్రభాతాయాం చ శర్వర్యాం భీష్మః శాన్తనస్తదా। అనీకాన్యనుసంయానే వ్యాదిదేశాయ భారత
రాత్రి ముగిసి ఉదయం వచ్చినప్పుడు, శాంతనుని కుమారుడు భీష్ముడు, ఓ భారతా, సైన్యాలను ఏర్పాటుచేయమని ఆదేశించాడు.
గారుడం చ మహావ్యూహం చక్రే శాన్తనవస్తదా। పుత్రాణాం తే జయాకాఙ్క్షీ భీష్మః కురుపితామహః
ఆ సమయంలో, నీ కుమారులకు విజయాన్ని కోరుతూ, శాంతనుని కుమారుడు, కురుపితామహుడు భీష్ముడు, గొప్ప గరుడ వ్యూహాన్ని ఏర్పాటు చేశాడు.
గరుడస్య స్వయం తుణ్డే పితా దేవవ్రతస్తవ। చక్షుషీ చ భరజ్వాజః కృతవర్మా చ సాత్వతః
ఆ గరుడ వ్యూహంలో తల భాగంలో నీ తండ్రి దేవవ్రతుడు నిలిచాడు. కళ్ళ స్థానంలో భారద్వాజుడు, సాత్వతుడైన కృతవర్మ ఉన్నారు.
అశ్వత్థామా కృపశ్చైవ శిర ఆస్తాం యశస్వినౌ । త్రైగర్త్తైరథ కైకేయైర్వాటధానైశ్చ సంయుగే
అశ్వత్తామా, కృపాచార్యులు ఇద్దరూ గొప్ప పేరుగాంచినవారు. వారిద్దరూ ముందువైపు నిలబడి, త్రైగర్తులు, కైకేయులు, వాటధానులు యుద్ధంలో ఎదురు నిలిచారు.
భూరిశ్రవాః శలః శల్యో భగదత్తశ్చ మారిష । మద్రకాః సిన్ధుసౌవీరాస్తథా పాఞ్చనదాశ్చ యే
భూరిశ్రవ, శల, శల్యుడు, భగదత్తుడు, మద్రదేశవారు, సింధువులు, సౌవీరులు, అలాగే పాంచనద దేశస్తులు కూడా అక్కడ ఉన్నారు.
జయద్రథేన సహితా గ్రీవాయాం సన్నివేశితాః । పృష్ఠే దుర్యోధనో రాజా సోదర్యైః సానుగైర్వృతః
జయద్రథునితో కలిసి వారు మెడ భాగంలో ఏర్పడి ఉన్నారు. వారి వెనుక రాజు దుర్యోధనుడు తన సోదరులు, అనుచరులతో కూడి నిలిచాడు.
విన్దానువిన్దావావన్త్యౌ కామ్భోజశ్చ శకైః సహ। పచ్ఛమాసన్మహారాజ శూరసేనాశ్చ సర్వశః
అవంతి దేశానికి చెందిన వింద్యుడు, అనువింద్యుడు, కాంభోజుడు, శకులు, మహారాజా! అలాగే శూరసేనులు మొత్తం పశ్చిమ వైపున ఏర్పడ్డారు.
మాగధాశ్చ కలిఙ్గాశ్చ దాసేరకగణైః సహ । దక్షిణం పక్షమాసాద్య స్థితా వ్యూహస్య దంశితాః
మగధులు, కలింగులు, దాసేరక గణాలతో కలిసి దక్షిణ పక్షాన్ని చేరుకుని, యుద్ధవ్యూహంలో స్థిరంగా నిలిచారు.
కాకరుశా వికుఞ్చాశ్చ ముణ్డాః కుణ్డీవృషాస్తథా। బృహద్వలేన సహితా వామం పార్శ్వమవస్థితాః
కాకరుషులు, వికుంచులు, ముండులు, కుండీవృషులు, వీరందరూ బృహద్వలునితో కలిసి ఎడమ వైపున ఏర్పడ్డారు.
వ్యూఢం దృష్ట్వా తు తత్సైన్యం సవ్యసాచీ పరంతపః। ధృష్టద్యుమ్నేన సహితః ప్రత్యవ్యూహత సంయుగే
ఆ సైన్యాన్ని అలా ఏర్పాటుచేసినదాన్ని చూసి, శత్రువులకు భయంకరుడైన అర్జునుడు, ధృష్టద్యుమ్నుడితో కలిసి తన సైన్యాన్ని యుద్ధానికి సిద్ధం చేశాడు.
అర్ధచన్ద్రేణ వ్యూహేన వ్యూహన్తమతిదారుణమ్ । దక్షిణం శృఙ్గమాస్వయ భిమసేనో వ్యరోచత
అర్ధచంద్రాకారమైన, అత్యంత భయంకరమైన వ్యూహంలో, దక్షిణ కొమ్ములో భీమసేనుడు ప్రకాశించాడు.
నానాసంస్త్రౌపసంషత్రైర్నానాదేశ్యైర్నృపైర్వృతః । తదన్యేవ విరాటశ్చ ద్రుపదశ్చ మహారథః
వివిధ ప్రాంతాల రాజులు, అనేక ఆయుధాలు, శస్త్రాలు ధరించినవారు చుట్టూ ఉన్నారు. వారితో పాటు విరాటుడు, మహారధుడైన ద్రుపదుడు కూడా అక్కడ ఉన్నారు.
తదనన్తరమేవాసీన్నీలో నీలాయుధైః సహ । నీలాదనన్తరశ్చైవ ధృష్టకేతుర్మహాబలః
వారికన్నా తరువాత నీలుడు, నీలవర్ణ ఆయుధాలతో కూడిన యోధులతో ఉన్నాడు. నీలుని తరువాత ధృష్టకేతు, మహాబలుడు నిలిచాడు.