ఉద్వూతం సహసా భౌమం నాగాశ్వరథపత్తిభిః । దివాకరరథం ప్రాప్య రజస్తీవ్రమదృశ్యత
ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలు, కాలాళ్లు ఒక్కసారిగా లేపిన దుమ్ము, ఆ ప్రకాశవంతుడి రథాన్ని చేరినప్పుడు మరింత మందంగా కనిపించింది.
తాని నాగసహస్రాణి భూమిపాలశతాని చ। తస్య బాణపథం ప్రాప్య నాభ్యవర్తన్త సర్వశః
ఆయన బాణాల దారిలోకి ప్రవేశించిన వేలాది ఏనుగులు, వందలాది రాజులు ఇక ముందుకు కదలలేకపోయారు.
ప్రణేదుః సర్వభూతాని బభూవుస్తిమిరా దిశః। కురూణాం చానయస్తీవ్రః సమదృశ్యత దారుణః
అన్ని జీవులు విలపించాయి, దిక్కులు చీకటిగా మారాయి, కౌరవుల మధ్య భయంకరమైన అపాయం స్పష్టంగా కనిపించింది.
నాప్యన్తరిక్షం న దిశో న భూమిర్న చ భాస్కరః । ప్రజజ్ఞే భరతశ్రేష్ఠ సస్త్రసఙ్ఘైః కిరీటినః
కిరీటధారి ఆయుధాల వర్షంతో ఆకాశం, దిక్కులు, భూమి, సూర్యుడు ఏదీ కనిపించలేదు, భరతశ్రేష్ఠ.
సాదితా రథనాగాశ్చ హతాశ్వా రథినో రణే। విప్రద్రుతరథాః కేచిద్దృశ్యన్తే రథయూథపాః
రథాలు, ఏనుగులు నేలకొరిగాయి, గుర్రాలు, రథసారథులు యుద్ధంలో చనిపోయారు. కొంతమంది రథాధిపతులు రథాలు పగిలిపోయి పారిపోతూ కనిపించారు.
విరథా రథినశ్చాన్యే ధావమానాః సమన్తతః । తత్రతత్రైవ దృశ్యన్తే సాయుధాః సాఙ్గదైర్భుజైః
ఇంకొంతమంది రథసారథులు రథాలు కోల్పోయి, ఆయుధాలు, కంకణాలతో, చుట్టూ చుట్టూ పరుగులు తీస్తూ అక్కడక్కడా కనిపించారు.
హయారోహా హయాంస్త్యక్త్వా గజారోహాశ్చ దన్తినః । అర్జునస్య భయాద్రాజన్సమన్తాద్విప్రదుద్రువుః
గుర్రస్వారులు గుర్రాలను వదిలిపెట్టారు, ఏనుగుస్వారులు ఏనుగులను వదిలారు. అర్జునుడి భయంతో రాజా, అందరూ దిక్కులన్నీ పారిపోయారు.
రథేభ్యశ్చ గజేభ్యశ్చ హయేభ్యశ్చ నరాధిపాః । పతితాః పాత్యమానాశ్చ దృశ్యన్తేఽర్జునసాయకైః
రథాలు, ఏనుగులు, గుర్రాల మీద ఉన్న రాజులు అర్జునుడి బాణాలతో పడిపోతూ, కొట్టిపడిపోతూ కనిపించారు.
సగదానుద్యతాన్బాహూన్సఖఙ్గాంశ్చ విశాంపతే । సప్రాసాంశ్చ సతూణీరాన్సశరాన్సశరాసనాన్
విప్రభు, గదలు, ఖడ్గాలు, కటారులు, కవచాలు, బాణాలు, విల్లు పట్టుకున్న యోధుల పైకి ఎత్తిన చేతులను అర్జునుడు తన ఘోరమైన బాణాలతో నరికేశాడు.
సాఙ్కుశాకన్సపతాకాంశ్చ తత్రతత్రార్జునో నృణామ్ । నిచకర్త శరైరుగ్రై రౌద్రం వపురధారయత్
అక్కడక్కడ అర్జునుడు అంకుశాలు, జెండాలు, ఆయుధాలు పట్టుకున్న మనుషుల చేతులను తన భయంకరమైన బాణాలతో నరికాడు. అతడు ఉగ్ర రూపాన్ని ధరించాడు.
పరిఘాణాం ప్రదీప్తానాం ముద్గరాణాం చ మారిష । ప్రాసానాం భిన్దిపాలానాం నిస్త్రిశానాం చ సంయుగే
భరతశ్రేష్ఠ, ఆ యుద్ధంలో అగ్నిలా మండుతున్న గొడ్డళ్ళు, ముసళ్ళు, కటారులు, పిడకలు, ఖడ్గాలు కనిపించాయి.
పరశ్వథానాం పీక్ష్ణానాం తోమరాణాం చ భారత। వర్మణాం చాపవిద్ధానాం కాఞ్చనానాం చ భూమిప
రాజా, పదునైన పరశువులు, గొప్ప కటారులు, తోమరాలు, బంగారు కవచాలు యుద్ధంలో పడిపోయినవి కూడా కనిపించాయి.
ధ్వజానాం చర్మణాం చైవ వ్యజనానాం చ సర్వశః । ఛత్రాణాం హేమదణ్డానాం తోమరాణాం చ భారత
ఓ భారతా, అక్కడ ఎక్కడ చూసినా పతాకాలు, తోలు, రకరకాల వీజనాలు, బంగారు కఱ్ఱలతో ఉన్న గొడుగులు, కత్తులు అన్నీ చుట్టూ చెల్లాచెదురుగా పడిపోయినట్టు కనిపిస్తున్నాయి.
ప్రతోదానాం చ యోక్రాణాం కశానాం చైవ మారిష । రాశయః స్మాత్ర దృశ్యన్తే వినికీర్ణా రణక్షితౌ
ఓ మారిషా, అక్కడ యుద్ధభూమిలో మోతకాలు, జూపులు, కొరడాలు అన్నీ గుట్టలుగా చెల్లాచెదురుగా పడిపోయి ఉన్నాయి.
నాసీత్తత్ర పుమాన్కశ్చిత్తవ సైన్యస్య భారత । యోఽర్జునం సమరే శూరం ప్రత్యుద్యాయాత్కథంచన
ఓ భారతా, నీ సైన్యంలో ఒక్కరైనా ఆర్జునుడిని యుద్ధంలో ఎదుర్కొనగలిగినవాడు ఎవ్వరూ లేరు.
యో యో హి సమరే పార్థం ప్రత్యుద్యాతి విశాంపతే। స సఙ్ఖ్యే విశిఖైస్తీక్ష్ణైః పరలోకాయ నీయతే
ఓ రాజా, యుద్ధంలో ఎవరు ఆ పార్థుడిని ఎదుర్కొనడానికి ముందుకు వస్తే, అతని పదునైన బాణాలతో వెంటనే పరలోకానికి పంపబడుతున్నారు.
తేషు విద్రవమాణేషు తవ యోధేషు సర్వశః। అర్జునో వాసుదేవశ్చ దధ్మతుర్వారిజోత్తమౌ
నీ సైనికులు అన్ని వైపులా పారిపోతుండగా, ఆర్జునుడు, వాసుదేవుడితో కలిసి గొప్ప శంఖాలను ఊదారు.
తత్పభగ్నం బలం దృష్ట్వా పితా దేవవ్రతస్తవ। అబ్రవీత్సమరే శూరం భారద్వాజం స్మయన్నివ
నీ సైన్యం ఇలా చితికిపోయినదాన్ని చూసి, నీ తండ్రి దేవవ్రతుడు, యుద్ధంలో చిరునవ్వుతో, ధైర్యవంతుడైన భారద్వాజుని ఇలా అన్నాడు.
ఏష పాణ్డుసుతో వీర కృష్ణేన సహితో బలీ । తథా కరోతి సైన్యాని యథా కుర్యాద్ధऩఞ్జయః
ఇక్కడ పాండువంశజుడు, కృష్ణుడితో కలిసి ఉన్నాడు. ఇతడు సైన్యాలను చితికించడంలో ధనంజయుడిలా ప్రవర్తిస్తున్నాడు.
న హ్యేష సమరే శక్యో విజేతుం హి కథంచన । యథాస్య దృశ్యతే రూప కాలాన్తకయమోపమమ్
యుద్ధంలో ఇతడిని ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ జయించలేరు. ఇతని రూపం కాలాంతకుడిలా భయంకరంగా కనిపిస్తోంది.
న నివర్తయితుం చాపి శక్యేయం మహతీ చమూః । అన్యోన్యప్రేయా పశ్య ద్రవతీయం వరూథినీ
ఈ గొప్ప సైన్యాన్ని ఆపడం కూడా సాధ్యం కాదు. చూడు, ఈ వర్గం ఒకదానికొకటి దూరంగా పారిపోతోంది.
ఏష చాస్తం గిరిశ్రేష్ఠం భానుమాన్ప్రతిపద్యతే। చక్షూంషి సర్వలోకస్య సంహరన్నివ సర్వథా
ఇప్పుడు సూర్యుడు ఆ ఎత్తైన కొండ వెనుకకు అస్తమిస్తున్నాడు. అది అన్ని లోకాల చూపును వెనక్కి తీసుకుంటున్నట్టు ఉంది.
తత్రావహారం సంప్రాప్తం మన్యేఽహం పురుషర్షభ । శ్రాన్తా భీతాశ్చ నో యోధా న యోత్స్యన్తి కథంచన
ఓ మానవశ్రేష్ఠా, ఇప్పుడు ఉపసంహరణ సమయం వచ్చిందని నేను అనుకుంటున్నాను. మన యోధులు అలసిపోయి, భయపడిపోయారు; ఇక యుద్ధం చేయలేరు.
ఏవముక్త్వా తతో భీష్మో ద్రోణమాచార్యసత్తమమ్ । అవహారమథో చక్రే తావకానాం మహారథః
ఇలా చెప్పిన తరువాత, మహారధుడైన భీష్ముడు, గురువుల్లో శ్రేష్ఠుడైన ద్రోణునితో మాట్లాడి, నీ సైన్యానికి ఉపసంహరణ ఆదేశించాడు.
తతః సరథనాగాశ్వా జంయ ప్రాప్య సమోపకాః। పాఞ్చాలాః పాణ్డవాశ్చైవ ప్రణేదుశ్చ పునః పునః
ఆ తరువాత, పాంచాళులు, పాండవులు తమ రథాలు, ఏనుగులు, గుర్రాలతో సురక్షితంగా చేరుకుని, మళ్లీ మళ్లీ శంఖాలు ఊదారు.
ప్రయయుః శిబిరాయైవ ధనఞ్జయపురస్కృతాః। వాదిత్రఘోషైః సంహృష్టా ప్రణద్యన్తో మహారథాః
ధనంజయుడు ముందుండగా, మహారధులు ఆనందంతో, హర్షధ్వానాలు చేస్తూ, వాద్యాల శబ్దాలతో తమ శిబిరానికి వెళ్లారు.
తతోఽవహారః సైన్యానాం తవ తేషాం చ భారత। అస్తం గచ్ఛతి సూర్యేఽభూత్సన్ధ్యాకాలే చ వర్తతి
ఆ సమయంలో, సూర్యుడు అస్తమించగా, సంధ్యాకాలం వచ్చేసరికి, నీ సైన్యం, వారి సైన్యం రెండూ యుద్ధభూమిని విడిచిపెట్టాయి.
ప్రభాతాయాం చ శర్వర్యాం భీష్మః శాన్తనస్తదా। అనీకాన్యనుసంయానే వ్యాదిదేశాయ భారత
రాత్రి ముగిసి ఉదయం వచ్చినప్పుడు, శాంతనుని కుమారుడు భీష్ముడు, ఓ భారతా, సైన్యాలను ఏర్పాటుచేయమని ఆదేశించాడు.
గారుడం చ మహావ్యూహం చక్రే శాన్తనవస్తదా। పుత్రాణాం తే జయాకాఙ్క్షీ భీష్మః కురుపితామహః
ఆ సమయంలో, నీ కుమారులకు విజయాన్ని కోరుతూ, శాంతనుని కుమారుడు, కురుపితామహుడు భీష్ముడు, గొప్ప గరుడ వ్యూహాన్ని ఏర్పాటు చేశాడు.
గరుడస్య స్వయం తుణ్డే పితా దేవవ్రతస్తవ। చక్షుషీ చ భరజ్వాజః కృతవర్మా చ సాత్వతః
ఆ గరుడ వ్యూహంలో తల భాగంలో నీ తండ్రి దేవవ్రతుడు నిలిచాడు. కళ్ళ స్థానంలో భారద్వాజుడు, సాత్వతుడైన కృతవర్మ ఉన్నారు.