ఆత్మా వై పుత్రనామాసి స జీవ శరదః శతమ్। ఉపజిఘ్రన్తి పితరో మన్త్రేణానేన మూర్ధని
నువ్వే 'కుమారుడు' అని పిలవబడే ఆత్మవు. నువ్వు వంద శరదులు బతకాలి. తండ్రులు ఈ మంత్రంతో కుమారుని తల వాసిస్తారు.
పోషణం త్వదధీనం మే సన్తానమపి చాక్షయమ్। తస్మాత్త్వం జీవ మే పుత్ర స సుఖీ శరదాం శతమ్
నీ పోషణ నాకు ఆధీనంగా ఉంది, నా వంశం కూడా ఎప్పటికీ నిలుస్తుంది. అందుకే, నా కుమారా, నువ్వు వంద శరదులు సుఖంగా జీవించాలి.
ఏకో భూత్వా ద్విధా భూత ఇతి వాదః ప్రవర్తతే। త్వదఙ్గేభ్యః ప్రసూతోఽయం పురుషాత్పురుషః పరః
ఒకడు ఇద్దరయ్యాడని మాట ఉంది. నీ అవయవాల నుంచి ఇతడు పుట్టాడు — మనిషి నుంచి మరొక మనిషి, అతడు శ్రేష్ఠుడు.
సరసీవామలేఽఽత్మానం ద్వితీయం పశ్య తే సుతమ్। `సరసీవామలే సోమం ప్రేక్షాత్మానం త్వమాత్మని
నీవు నీ కుమారుని నీ రెండో రూపంగా చూడాలి, నిర్మలమైన సరస్సులో చంద్రుని ప్రతిబింబంలా. నీలో నువ్వు చంద్రుని నీటిలో చూసినట్టు ఇతడిలో నిన్ను చూడాలి.
యథాచాహవనీయోఽగ్నిర్వర్హపత్యాత్ప్రణీయతే। ఏవం త్వత్తః ప్రణీతోఽయం త్వమేకః సన్ద్విధా కృతః
యజ్ఞానికి అవసరమైన అగ్ని గృహాగ్నిలోంచి తీసుకువెళ్లినట్టు, ఇతడిని నీవు ప్రసవించావు. నువ్వొక్కడివే, ఇద్దరయ్యావు.
మృగాపకృష్టేన హి వై మృగయాం పరిధావతా। అహమాసాదితా రాజన్కుమారీ పితురాశ్రమే
వేటలో పరిగెడుతూ, మృగాన్ని వెంబడిస్తూ నేను పట్టుబడాను, రాజా! అప్పటికి నేను నా తండ్రి ఆశ్రమంలో కన్యగా ఉన్నాను.
ఉర్వశీ పూర్వచిత్తిశ్చ సహజన్యా చ మేనకా। విశ్వాచీ చ ఘృతాచీ చ షడేవాప్సరసాం వరాః
ఉర్వశి, పూర్వచిత్తి, సహజన్య, మేనకా, విశ్వాచీ, ఘృతాచీ — వీరు ఆరు అప్రసరసలలో అగ్రగణ్యులు.
తాసాం వై మేనకా నామ బ్రహ్మయోనిర్వరాప్సరాః। దివః సంప్రాప్య జగతీం విశ్వామిత్రాదజీజనత్
వీరిలో మేనకా అనేది బ్రహ్మ నుండి పుట్టిన అప్రసరసలలో శ్రేష్ఠురాలు. ఆమే స్వర్గం నుంచి భూమికి వచ్చి, విశ్వామిత్రునికి పుత్రిని ప్రసవించింది.
శ్రీమానృషిర్ధర్మపరో వైశ్వానర ఇవాపరః। బ్రహ్మయోనిః కుశో నామ విశ్వామిత్రపితామహః
ధర్మపరుడు, మహిమాన్వితుడు అయిన ఋషి బ్రహ్మయోని అనే కుశుడు, విశ్వామిత్రుని తాతయ్య.
కుశస్య పుత్రో బలవాన్కుశనాభశ్చ ధార్మికః। గాధిస్తస్య సుతో రాజన్విశ్వామిత్రస్తు గాధిజః
కుశునికి ధర్మవంతుడైన బలవంతుడు కుశనాభుడు కుమారుడు. అతనికి గాధి కుమారుడు. గాధికి విశ్వామిత్రుడు పుత్రుడు, ఓ రాజా.
ఏవంవిధో మమ పితా మేనకా జననీ వరా।' సా మాం హిమవతః పృష్ఠే సుషువే మేనకాఽప్సరాః
ఇలాంటి వారు నా తండ్రి, మేనకా అనే అప్రసరస నా తల్లి. ఆ మేనకా అప్రసరస నన్ను హిమవంతు పర్వతం ఒడిలో ప్రసవించింది.
పరిత్యజ్య చ మాం యాతా పరాత్మజమివాసతీ। `పక్షిణః పుమ్యవన్తస్తే సహితా ధర్మతస్తదా
నన్ను వదిలేసి, తల్లి వెళ్లిపోయింది. అప్పట్లో ధర్మపరులు అయిన పక్షులు కలిసి నన్ను కాపాడాయి.
పక్షైస్తైరభిగుప్తా చ తస్మాదస్మి శకున్తలా। తతోఽహమృషిణా దృష్టా కాశ్యపేన మహాత్మనా
ఆ పక్షుల రెక్కలతో నన్ను రక్షించబడినందున నాకు శకుంతల అనే పేరు వచ్చింది. ఆ తరువాత మహాత్ముడు కాశ్యపుడు నన్ను చూశాడు.
జలార్థమగ్నిహోత్రస్య గతం దృష్ట్వా తు పక్షిణః। న్యాసభూతామివ మునేః ప్రదదుర్మాం దయావతః
యజ్ఞంలో నీళ్ళు తేవడానికి వచ్చిన నన్ను చూసిన పక్షులు, దయతో నన్ను మునికి అప్పగించారు.
కణ్వస్త్వాలోక్య మాం ప్రీతో హసన్తీతి హవిర్భుజః। స మాఽరణిమివాదాయ స్వమాశ్రమముపాగమత్
హవిర్భుజుడు అయిన కణ్వుడు నన్ను చూసి ఆనందించి నవ్వాడు. అరణిములో అగ్ని తీసుకున్నట్టు నన్ను తీసుకుని తన ఆశ్రమానికి తీసుకెళ్లాడు.
సా వై సంభావితా రాజన్ననుక్రోశాన్మహర్షిణా। తేనైవ స్వసుతేవాహం రాజన్వై వరవర్ణినీ
అక్కడ మహర్షి దయతో నన్ను గౌరవించాడు, ఓ రాజా. ఆయన తన స్వంత కుమార్తెలా నన్ను పెంచాడు, మహారాజా.
విశ్వామిత్రసుతా చాహం వర్ధితా మునినా నృప। యౌవనే వర్తమానాం చ దృష్టవానసి మాం నృప
నేను విశ్వామిత్రుని కుమార్తెను, ముని చేత పెరిగాను. నా యౌవనంలో నన్ను నువ్వు చూశావు, ఓ రాజా.
ఆశ్రమే పర్ణశాలాయాం కుమారీం విజనే తదా। ధాత్రా ప్రచోదితాం శూన్యే పిత్రా విరహితాం మిథః
ఆ ఆశ్రమంలో, ఆకుల గుడిసెలో, తండ్రి లేని ఒంటరి కుమార్తెగా, విధి చేత నీవు నన్ను చూశావు.
వాగ్భిస్త్వం సూనృతాభిర్మామపత్యార్థమచూచుదః। అకార్షీస్త్వాశ్రమే వాసం ధర్మకామార్థనిశ్చితమ్
సత్యమైన మృదువైన మాటలతో నీవు సంతానం కోసం నన్ను కోరుకున్నావు. ధర్మం, కామం, అర్థం నిశ్చయంగా ఆశ్రమంలో నివసించావు.
గాన్ధర్వేణ వివాహేన విధినా పాణిమగ్రహీః। సాఽహం కులం చ శీలం చ సత్యవాదిత్వమాత్మనః
గాంధర్వ విధానంతో, సంప్రదాయ ప్రకారం నువ్వు నా చేతిని పట్టుకున్నావు. నీ వంశం, నీ స్వభావం, నీ సత్యవాదిత్యం నాకు తెలుసు.
స్వధర్మం చ పురస్కృత్య త్వామద్య శరణం గతా। తస్మాన్నర్హసి సంశ్రుత్య తథేతి వితథం వచః
నా ధర్మాన్ని పాటిస్తూ, ఇప్పుడు నీ ఆశ్రయాన్ని కోరాను. అందువల్ల, నీవు మాట ఇచ్చి, అబద్ధంగా ప్రవర్తించకూడదు.
స్వధర్మం పృష్ఠతః కృత్వా పరిత్యక్తుముపస్థితామ్। త్వన్నాథాం లోకనాథస్త్వం నార్హసి త్వమనాగసమ్
నా ధర్మాన్ని పక్కనబెట్టి, నీవే నాకు ఆధారంగా ఉన్నప్పుడు, నీవు నిస్సహాయురాలైన నన్ను వదిలేయకూడదు, ఓ ప్రజలాధిపతి.
కిం ను కర్మాశుభం పూర్వం కృతవత్యస్మి పార్థివ। యదహం బాన్ధవైస్త్యక్తా బాల్యే సంప్రతి వై త్వయా
నేను గతంలో ఏదైనా దుష్కర్మ చేశానా, ఓ రాజా? చిన్నప్పుడు బంధువులు వదిలారు, ఇప్పుడు నీవు కూడా నన్ను వదిలేస్తున్నావు.
కామం త్వయా పరిత్యక్తా గమిష్యామ్యహమాశ్రమమ్। ఇమం బాలం తు సంత్యుక్తం నార్హస్యాత్మజమాత్మనా
నీవు నన్ను వదిలినా, నేను ఆశ్రమానికి వెళ్తాను. కానీ ఈ చిన్నవాడిని, నీ కుమారుడిని, నీవు వదిలేయకూడదు.
న పుత్రమభిజానామి త్వయి జాతం శకున్తలే। అసత్వచనా నార్యః కస్తే శ్రద్ధాస్యతే వచః
శకుంతలే, ఈ బిడ్డ నాది అని నేను ఒప్పుకోను. స్త్రీలు నిజం చెప్పరని, నీ మాటలు ఎవరు నమ్మగలరు?
అశ్రద్ధేయమిదం వాక్యం కథయన్తీ న లజ్జసే। విశేషతో మత్సకాశే దుష్టతాపసి గమ్యతామ్
నువ్వు ఇలాంటి నమ్మశక్యం కాని మాటలు నా ముందే నిర్లజ్జగా చెబుతున్నావు. దుష్టతాపసిని, ఇక్కడినుండి వెళ్లిపో.
క్వ మహర్షిస్తపస్యుగ్రః క్వాప్సరాః సా చ మేనకా। క్వ చ త్వమేవం కృపణా తాపసీవేషధారిణీ
ఒకవైపు మహర్షి తపస్సులో ఘనుడు, మరోవైపు అప్సరస మేనకా. మరి నువ్వు ఇలా దయనీయంగా తాపసివేషంలో ఉన్నావు.
అతికాయశ్చ పుత్రస్తే బాలోఽతిబలవానయమ్। కథమల్పేన కాలేన సాలస్కన్ధ ఇవోద్గతః
నీ కుమారుడు ఎంతో పొడవుగా, చిన్నవాడైనా బలంగా ఉన్నాడు. ఇంత తక్కువ కాలంలో సాలవృక్షపు కాండంలా ఎలా పెరిగాడో చెప్పు.
సునికృష్టా చ యోనిస్తే పుంశ్చలీ ప్రతిభాసి మే। యదృచ్ఛయా కామరాగాజ్జాతా మేనకయా హ్యసి
నీ జననం చాలా తక్కువ స్థాయిలో జరిగింది. నువ్వు నాకు స్వేచ్ఛావర్తినిలా కనిపిస్తున్నావు. మేనకా కేవలం కోరికతో నిన్ను కనింది.
సర్వమేవ పరోక్షం మే యత్త్వం వదసి తాపసి। `సర్వా వామాః స్త్రియో లోకే సర్వాః కామపరాయణాః
తాపసిని, నువ్వు చెప్పేది అంతా నాకు దాచిపెట్టినట్లే. ఈ లోకంలో అన్ని స్త్రీలు చంచలమైనవాళ్లు, కోరికలకే బానిసలు.