ఉభౌ పరమసంహృష్టావుభౌ యుద్ధాభినన్దినౌ । నిర్విశేషమయుధ్యేతాం కృతప్రతికృతైషిణౌ
ఇద్దరూ ఎంతో ఆనందంతో, యుద్ధాన్ని ఆస్వాదిస్తూ, ఒకరి దెబ్బను మరొకరు తిప్పికొడుతూ సమానంగా పోరాడారు.
భీష్మచాపవిముక్తాని శరజాలాని శఙ్ఘశః। శీర్యమాణాన్యదృశ్యన్త భిన్నాన్యర్జునసాయకైఃక
భీష్ముని విల్లుతో వదిలిన బాణాల వర్షాలు సమూహాలుగా వచ్చి, అవి అర్జునుని బాణాల చేత చీలిపోయి, తుక్కుతుక్కుగా మారాయి.
తథైవార్జునముక్తాని శరజాలాని సర్వశః । గాఙ్గేయశరనున్నాని ప్రాపతన్త మహీతలే
అలాగే, అర్జునుడు వదిలిన బాణాల సమూహాలను కూడా గంగా కుమారుడు తన బాణాలతో కొట్టి, అవి భూమిపై పడిపోయాయి.
అర్జునః పఞ్చవింశత్యా భీష్మమార్చ్ఛచ్ఛితైః శరైః । భీష్మోపి సమరే పార్థం వివ్యాధ నిశితైః శరైః
అర్జునుడు ఇరవై ఐదు పదునైన బాణాలతో భీష్ముని గాయపరిచాడు. భీష్ముడు కూడా యుద్ధంలో అర్జునుని పదునైన బాణాలతో గాయపరిచాడు.
అన్యోన్యస్య హయాన్విద్ధ్వా ధ్వజౌ చ సుమహాబలౌ । రథేషాం రథచక్రే చ చిక్రీడతురరిన్దమౌ
ఈ ఇద్దరు మహాబలశాలులు, ఒకరికి ఒకరు గుర్రాలు, ధ్వజాలు కొట్టి, రథాలపై, చక్రాల మధ్యలో కూడా ఉత్సాహంగా పోరాడారు.
తతః క్రుద్ధో మహారాజ భీష్మః ప్రహరతాం వరః। వాసుదేవం త్రిభిర్బాణైరాజఘాన స్తనాన్తరే
అప్పుడూ, మహారాజా, కోపంతో ఉన్న భీష్ముడు, యుద్ధంలో అగ్రగణ్యుడు, వాసుదేవుని ఛాతీపై మూడు బాణాలతో గాయపరిచాడు.
భీష్మచాపచ్యుతైస్తైస్తు నిర్విద్ధో మధుసూదనః । విరరాజ రణే రాజన్సపుష్ప ఇవ కింశుకః
ఓ రాజా, భీష్ముని విల్లు నుండి వచ్చిన బాణాలతో మధుసూదనుడు గాయపడి, యుద్ధరంగంలో పుష్పాలతో అలంకరించబడిన కింశుకవృక్షంలా ప్రకాశించాడు.
తతోఽర్జునో భృశం క్రుద్ధో నిర్విద్ధం ప్రేక్ష్య మాధవమ్ । సారథిం కురువృద్ధస్య నిర్బిభేద శితైః శరైః
ఆ సమయంలో మాధవుడు గాయపడ్డాడని చూసిన అర్జునుడు తీవ్రమైన కోపంతో, భీష్ముని రథసారథిని పదునైన బాణాలతో గాయపరిచాడు.
యతమానౌ తు తౌ వీరావన్యోన్యస్య వధం ప్రతి। న శక్నుతాం తదాఽన్యోన్యమభిసన్ధాతుమాహవే
ఆ ఇద్దరు వీరులు ఒకరినొకరు సంహరించేందుకు ఎంతగా ప్రయత్నించినా, ఆ యుద్ధంలో ఒకరిని ఒకరు తాకే అవకాశం దొరకలేదు.
తౌ మణ్డలాని చిత్రాణి గతత్ప్రత్యాగతాని చ। అదర్శయేతాం బహుధా సూతసామర్థ్యలాఘవాత్
రథసారథుల నైపుణ్యంతో, ఆ ఇద్దరూ ముందుకు వెనక్కు తిరుగుతూ, అనేక రకాలుగా చక్కగా వలయాలు వేస్తూ యుద్ధాన్ని చూపించారు.
అన్తరం చ ప్రహారేషు తర్కయన్తౌ పరస్పరమ్ । రాజన్నన్తరమార్గస్థౌ స్థితావాస్తాం ముహుర్ముహుః
ఓ రాజా, ఒకరినొకరు దాడి చేసే అవకాశం కోసం ఎదురు చూస్తూ, ఇద్దరూ మార్గాలు మార్చుకుంటూ, మళ్లీ మళ్లీ కొత్త స్థానాల్లో నిలిచారు.
ఉభౌ సింహరవోన్మిశ్రం శఙ్ఖశబ్దం చ చక్రతుః । తథైవ చాపనిర్ఘోషం చక్రతుస్తౌ మహారథౌ
ఆ ఇద్దరు మహారథులు సింహగర్జనలతో కలిసిన శంఖధ్వని, అలాగే విల్లుల ఘోషను కూడా వినిపించారు.
తయోః శఙ్ఖనినాదేన రథనేమిస్వనేన చ। దారితా సహసా భూమిశ్చకమ్పే చ ననాద చ
వారి శంఖధ్వని, రథచక్రాల శబ్దంతో భూమి ఒక్కసారిగా చీలిపోయినట్టు కంపించింది, గర్జించింది.
నోభయోరన్తరం కశ్చిద్దదృశే భరతర్షభ । బలినౌ యుద్ధదుర్ధర్షావన్యోన్యసదృశావుభౌ
భారతవంశశ్రేష్ఠుడా, ఆ ఇద్దరిలో ఎలాంటి తేడా కనబడలేదు—వారు ఇద్దరూ బలవంతులు, యుద్ధంలో ఎవ్వరూ ఎదుర్కోలేని వారు, సమానంగా పోరాడారు.
చిహ్నమాత్రేణ భీష్మం తు ప్రజజ్ఞుస్తత్ర కౌరవాః । తథా పాణ్డుసుతాః పార్థం చిహ్నమాత్రేణ జజ్ఞిరేక
అక్కడ కౌరవులు భీష్ముని గుర్తు చూసే తెలుసుకున్నారు; అలాగే పాండవులు కూడా అర్జునుని గుర్తు ద్వారానే తెలుసుకున్నారు.
తయోర్నృవరయోర్దృష్ట్వా తాదృశం తం పరాక్రమమ్। విస్కమయం సర్వభూతాని జగ్ముర్భారతసంయుగే
ఆ ఇద్దరు మహాపురుషుల అద్భుత పరాక్రమాన్ని చూసి, భారతయుద్ధంలో అన్ని జీవులు ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయాయి.
న తయోర్వివరం కశ్చిద్రణే పశ్యతి భారత। ధర్మే స్థితస్య హి యథా న కశ్చిద్వృజినం క్వచిత్
ఓ భారతా, ఆ ఇద్దరి మధ్య యుద్ధంలో ఎలాంటి ఖాళీ ఎవ్వరూ చూడలేకపోయారు; ధర్మంలో నిలిచినవారిలో తప్పు కనిపించనట్టే.
ఉభౌ చ శరజాలేన తావదృశ్యో బభూవతుః। ప్రకాశౌ చ పునస్తూర్ణం బభూవతురుభౌ రణే
బాణవర్షంతో ఆ ఇద్దరూ కనబడకుండా పోయారు; వెంటనే మళ్లీ యుద్ధంలో ఇద్దరూ స్పష్టంగా కనిపించసాగారు.
తత్ర దేవాః సగన్ధర్వాశ్చారణాశ్చర్షిభిః సహ। అన్యోన్యం ప్రత్యభాషన్త తయోర్దృష్ట్వా పరాక్రమమ్
అక్కడ దేవతలు, గంధర్వులు, చరణులు, ఋషులతో కలిసి, ఆ ఇద్దరి పరాక్రమాన్ని చూసి పరస్పరం మాట్లాడుకున్నారు.
న శక్యౌ యుధి సంరబ్ధౌ జేతుమేతౌ కథంచన। సదేవాసురగన్ధర్వైర్లోకైరపి మహారథౌ
యుద్ధంలో కోపంతో ఉన్న ఆ ఇద్దరు మహారథులను దేవతలు, అసురులు, గంధర్వులు కూడా ఏ విధంగా అయినా జయించలేరు.
ఆశ్చర్యభూతం లోకేషు యుద్ధమేతన్మహాద్భుతమ్ । నైతాదృశాని యుద్ధాని భవిష్యన్తి కథంచన
ఈ యుద్ధం లోకాలందరిలో అద్భుతంగా, ఆశ్చర్యంగా నిలిచింది; ఇలాంటి యుద్ధాలు ఇకపై ఎప్పుడూ జరగవు.
న హి శక్యో రణే జేతుం భీష్మః పార్థేన ధీమతా। సధనుః సరథః సాశ్వః ప్రవపన్సాయకాన్రణే
బాణవర్షం కురిపిస్తూ, విల్లు, రథం, గుర్రాలు కలిగి యుద్ధంలో ఉన్న భీష్ముని, తెలివైన అర్జునుడు కూడా ఓడించలేడు.
తథైవ పాణ్డవం యుద్ధే దేవైరపి దురాసదమ్ । న విజేతుం రణే భీష్మ ఉత్సహేత ధనుర్ధరమ్
అలాగే, యుద్ధంలో విల్లు పట్టిన పాండవుని దేవతలు కూడా జయించడం చాలా కష్టం; భీష్ముడు కూడా అతన్ని ఓడించేందుకు ప్రయత్నించడు.
ఆలోకాదపి యుద్ధం హి సమమేతద్భవిష్యతి। ఇతి స్మ వాచోఽశ్రూయన్త ప్రోచ్చరన్త్యకస్తతస్తతః। గాఙ్గేయార్జునయోః సఙ్ఖ్యే స్తవయుక్తా విశాంపతే
గంగా కుమారుడు, అర్జునుడు యుద్ధం చేస్తున్న దృశ్యం చూసి, ఇదే చూడడానికే ప్రసిద్ధి చెందుతుందని, ఇక్కడ అక్కడ ప్రశంసలు వినిపించాయి, ఓ ప్రజలాధిపతీ.
త్వదీయాస్తు తదా యోధాః పాణ్డవేయాశ్చ భారత। అన్యోన్యం సమరే జఘ్నుస్తయోస్తత్ర సమాగమే
అప్పుడు, ఓ భరత వంశీయా, నీ సైనికులు, పాండవుల సైనికులు ఇద్దరూ యుద్ధరంగంలో ఒకరినొకరు గట్టిగా ఎదుర్కొన్నారు.
శితధారైస్తథా స్వఙ్గైర్విమలైశ్చ పరశ్వధైః । శరైరన్యైశ్చ బహుభిః సస్త్రైర్నానావిధైరపి
అందులో వారు పదునైన ఆయుధాలతో, తమ చేతులతో, మెరిసే గొడ్డళ్లతో, ఇంకా అనేక బాణాలతో, రకరకాల ఆయుధాలతో పరస్పరం పోరాడారు.
ఉభయోః సేనయోః శూరా న్యకృన్తన్త పరస్పరమ్ । వర్తమానే తథా ఘోరే తస్మిన్యుద్ధే సుదారుణే। ద్రోణపాఞ్చాల్యయో రాజన్మహానాసీత్సమాగమః
రెండు సేనల వీరులు ఒకరినొకరు నరికి పడేశారు. ఆ భయంకరమైన యుద్ధంలో, ద్రోణుడు, ద్రుపదుని కుమారుడు ధృష్టద్యుమ్నుడు ఇద్దరూ గొప్పగా ఎదురుపడ్డారు.
కథం ద్రోణో మహేష్వాసః పాఞ్చాల్యశ్చాపి పార్షతః। ఉభౌ సమీయతుర్యత్తౌ తన్మమాచక్ష్వ సఞ్జయ
ఓ సంజయా, మహాఐశ్వర్యవంతుడైన ద్రోణుడు, పాంచాలుడైన ధృష్టద్యుమ్నుడు ఇద్దరూ యుద్ధానికి ఎలా ఎదురయ్యారు? అది నాకు వివరంగా చెప్పు.
దిష్టమేవ పరం మన్యే పౌరుషాదితి మే మతిః। యత్ర శాన్తనవో భీష్మో నాతరద్యుధి పాణ్డవమ్
నా అభిప్రాయం ప్రకారం, విధి చాలా గొప్పది, పురుషార్థం అంతంత మాత్రమే. ఎందుకంటే శాంతనువు కుమారుడైన భీష్ముడు యుద్ధంలో పాండవుడిని జయించలేకపోయాడు.
భీష్మో హి సమరే క్రుద్ధో హన్యాల్లోకాంశ్చరాచరాన్। స కథం పాణ్డవం యుద్ధే నాతరత్సఞ్జయౌజసా
యుద్ధంలో కోపంగా ఉన్న భీష్ముడు చరాచర జగత్తును కూడా సంహరించగలడు. అలాంటిది, అతను పాండవుడిని యుద్ధంలో ఎలా జయించలేకపోయాడో చెప్పు సంజయా.