మధ్యన్దినే యథాఽఽదిత్యం తపన్తమివ తేజసా। న శేకుః పాణ్డవేయస్య యోధా భీష్మం నిరీక్షితుమ్
మధ్యాహ్న సమయంలో ఎండ తాపంతో సూర్యుని చూడలేని విధంగా, పాండవ పక్షపు యోధులు భీష్ముని తేజస్సును తట్టుకోలేకపోయారు.
వీక్షాంచక్రుః సమంతాత్తే పాణ్డవా భయపీడితాః । త్రాతారం నాధ్యగచ్ఛన్త గావః శీతార్దితా ఇవ
భయంతో పాండవులు అన్ని వైపులా చూశారు. కానీ, చలిలో బాధపడే ఆవుల్లా వారికి ఎవరూ రక్షకుడిగా కనిపించలేదు.
సా తు యౌధిష్ఠిరీ సేనా గాఙ్గేయశరపీడితా । సింహేనేవ వినిర్భిన్నా శుక్లా గౌరివ గోపతేః
యుదిష్ఠిరుని సేన భీష్ముని బాణాల తాకిడి వల్ల, గోపాలుని తెల్ల ఆవును సింహం చీల్చినట్టు చీలిపోయింది.
హతే విప్రుద్రుతే సైన్యే నిరుత్సాహే విమర్దితే। హాహాకారో మహానాసీత్పాణ్డుసైన్యేషు భారత
సైన్యం చంపబడి, చెల్లాచెదురై, ధైర్యం కోల్పోయి, పూర్తిగా నాశనం అయ్యాక, పాండవుల సైన్యంలో పెద్ద అరుపులు, విలాపాలు వినిపించాయి, ఓ భారత.
తతో భీష్మః శాన్తనవో నిత్యం మణ్డలకార్ముకః । ముమోచ బాణాన్దీప్తాగ్రానహీనాశీవిషానివ
ఆ తరువాత శాంతనువు కుమారుడు భీష్ముడు, ఎప్పుడూ వంపు బాణాన్ని పట్టుకుని, అగ్ని మంటలవంటి అంచులతో కూడిన బాణాలను, విషసర్పాలు లాగ విసిరాడు.
శరైరేకాయనీకుర్వన్దిశః సర్వా యతవ్రతః। జఘాన పాణ్డవరథానాదిశ్యాదిశ్య భారత
తన బాణాలతో అన్ని దిక్కులను ఒక్కటిగా చేసి, ఆ నియమశీలుడు పాండవుల రథాలను మళ్లీ మళ్లీ లక్ష్యంగా చేసుకుని కొట్టాడు, ఓ భారత.
తతః సైన్యేషు భగ్నేషు మథితేషు చ సర్వశః । ప్రాప్తే చాస్తం దినకరే న ప్రాజ్ఞాయత కించన
అప్పుడు సైన్యాలు చీలిపోయి, పూర్తిగా నాశనం అయ్యాక, సూర్యుడు అస్తమించేటప్పుడు, ఇక ఏదీ స్పష్టంగా కనిపించలేదు.
భీష్మం చ సముదీర్యన్తం దృష్ట్వా పార్థా మహాహవే । అవహారమకుర్వన్త సైన్యానాం భరతర్షభ
భీష్ముడు ఆ మహాసంగ్రామంలో ముందుకు దూసుకెళ్తున్నాడని చూసి, పాండవులు తమ సైన్యాన్ని వెనక్కు తీసుకున్నారు, ఓ భారత వంశశ్రేష్ఠ.
కృతేఽవహారే సైన్యానాం ప్రథమే భరతర్షభ । భీష్మే చ యుద్ధసంరబ్ధే హృష్టే దుర్యోధనే తథా
మొదటిసారి సైన్యాలు వెనక్కు వెళ్లినప్పుడు, భీష్ముడు యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా ఉండగా, దుర్యోధనుడు కూడా ఆనందంగా ఉన్నాడు, ఓ భారత వంశశ్రేష్ఠ.
ధర్మరాజస్తతస్తూర్ణమభిగమ్య జనార్దనమ్ । భ్రాతృభిః సహితః సర్వైః సర్వైశ్చైవ జనేశ్వరైః
ఆ సమయంలో ధర్మరాజు యుదిష్ఠిరుడు తన అన్నదమ్ములతో, ఇతర రాజులతో కలిసి, వెంటనే జనార్దనుని దగ్గరకు వెళ్లాడు.
శుచా పరమయా యుక్తశ్చిన్తయానః పరాజయమ్। వార్ష్ణేయమబ్రవీద్రజాన్దృష్ట్వా భీష్మస్య విక్రమమ్
భీష్ముని పరాక్రమాన్ని చూసి, పరాజయాన్ని ఆలోచిస్తూ, లోతైన దుఃఖంతో నిండిపోయిన యుదిష్ఠిరుడు కృష్ణునితో మాట్లాడాడు.
కృష్ణ పశ్య మహేష్వాసం భీష్మం భీమపరాక్రమమ్ । శరైర్దహన్తం సైన్యం మే గ్రీష్మే కక్షమివానలమ్
కృష్ణా, భీష్ముడు ఎంత గొప్ప విలువిద్వాన్, భీముడి తాకట్టు ఉన్నవాడు! నా సైన్యాన్ని అతడు వేసిన బాణాలతో వేసవిలో పొడి గడ్డి కాల్చే అగ్నిలా కాలుస్తున్నాడు.
కథమేనం మహాత్మానం శక్ష్యామః ప్రతివీక్షితుమ్ । లేలిహ్యమానం సైన్యం మే హవిష్మన్తమివానలమ్
అతడు నా సైన్యాన్ని హవిస్సు లాగ అగ్ని మింగుతున్నట్టు మింగేస్తున్నాడు. ఇలాంటి మహాత్ముడిని మనం ఎలా ఎదుర్కొనగలం?
ఏతం హి పురుషవ్యాఘ్రం ధనుష్మన్తం మహాబలమ్ । దృష్ట్వా విప్రద్రుర్త సైన్యం సమరే మార్గణాహతమ్
ఈ పురుషవృశభుడిని, ధనుస్సుతో, గొప్ప బలంతో ఉన్న భీష్ముని చూసి, యుద్ధంలో అతని బాణాల తాకిడికి నా సైన్యం చెల్లాచెదురై పారిపోయింది.
శక్యో జేతుం యమః క్రుద్ధో వజ్రపాణిశ్చ సంయుగే । వరుణః పాశభృద్వాపి కుబేరో వా గదాధరః
కోపంతో ఉన్న యముడు అయినా, వజ్రాయుధంతో ఉన్న ఇంద్రుడు అయినా, పాశాన్ని పట్టుకున్న వరుణుడు అయినా, గదా పట్టిన కుబేరుడు అయినా యుద్ధంలో ఓడిపోవచ్చు.
న తు భీష్మో మహాజేతాః శక్యో జేతుం మహాబలః । సోఽహమేవం గతే మగ్నో భీష్మాగాధజలేఽప్లువే
కానీ, మహాపరాక్రమి భీష్ముడిని ఓడించటం సాధ్యం కాదు. ఇప్పుడు భీష్ముని లోతైన జలంలో మునిగిపోయినట్టు నేను చిక్కుకున్నాను.
ఆత్మనో బుద్ధిదౌర్బల్యాద్భీష్మమాసాద్య కేశవ । వనం యాత్సామి వార్ష్ణేయ శ్రేయో మే తత్ర జీవితుమ్
నా బుద్ధి బలహీనత వల్లే భీష్ముని ఎదుర్కొన్నాను, కేశవా. వృష్ణివంశజా, నాకు అరణ్యంలో జీవించడం మేలు, అక్కడికి వెళ్లిపోవాలి.
న త్వేతాన్పృథివీపాలాన్దాతుం భీష్మాయ మృత్యవే । క్షపయిష్యతి సేనాం మే కృష్ణ భీష్మో మహాస్త్రవిత్
ఈ భూమిపాలకులను మరణానికి భీష్ముని చేతికి అప్పగించలేను. కృష్ణా, ఆయుధ నిపుణుడైన భీష్ముడు నా సైన్యాన్ని నాశనం చేస్తాడు.
యథాఽనలం ప్రజ్వలితం పతఙ్గాః సమభిద్రుతాః । వినాశాయోపగచ్ఛన్తి తథా మే సనికో జనః
ఎలా పటంగులు మండుతున్న అగ్నిలో పడి నాశనం అవుతారో, అలాగే నా సైన్యమూ, నాయకులతో కలిసి, అంతమవుతున్నది.
క్షయం నీతోఽస్మి వార్ష్ణేయ రాజ్యహేతోః పరాక్రమీ । భ్రాతశ్చైవ మే వీరాః కర్శితాః శరపీడితాః
వృష్ణివంశజా, రాజ్యం కోసం ప్రయత్నిస్తూ నేను నాశనమయ్యాను. నా వీర అన్నదమ్ములు కూడా బాణాల తాకిడికి బాధపడుతున్నారు.
మత్కృతే భ్రాతృహార్దేన రాజ్యాద్భ్రష్టాస్తథా సుఖాత్। జీవితం బహుమన్యేఽహం జీవితం హ్యద్య దుర్లభమ్
నా కోసం, అన్న మరణం వల్ల రాజ్యాన్ని, సుఖాన్ని కోల్పోయి, ఇప్పుడు జీవితం ఎంత విలువైనదో నాకు తెలుస్తోంది. ఈ రోజున జీవితం దొరకడం చాలా కష్టం.
జీవితస్య చ శేషేణ తపస్తప్స్యామి దుశ్చరమ్ । న ఘాతయిష్యామి రణే మిత్రాణీమాని కేశవ
ఇప్పటి నుండి మిగిలిన జీవితాన్ని కఠినమైన తపస్సు చేయడానికి వినియోగిస్తాను, కేశవా. యుద్ధంలో నా మిత్రులను నేను చంపను.
రథాన్మే బహుసాహస్రాన్దివ్యైరస్త్రైర్మహాబలః । ఘాతయత్యనిశం భీష్మః ప్రవరాణాం ప్రహారిణామ్
భీష్ముడు, అపారమైన బలంతో, దివ్యాస్త్రాలతో, రాత్రిపూట వేలాది రథాలను, యుద్ధంలో ముందుండే వీరులను నాశనం చేస్తున్నాడు.
కిం ను కృత్వా హితం మే స్యాద్బ్రూహి మాధవ మాచిరమ్ । మధ్యస్థమివ పశ్యామి సమరే సవ్యసాచినమ్
నా కోసం ఏం చేయాలి? నాకు మేలు అయ్యే మార్గం ఏది? ఆలస్యం చేయకుండా చెప్పు మాధవా. యుద్ధంలో సవ్యసాచిని మధ్యవర్తిలా నిలబడి ఉన్నట్టు నేను చూస్తున్నాను.
ఏకో భీమః పరం శక్త్యా యుధ్యత్యేవ మహాభుజః । కేవలం బాహువీర్యేణ క్షత్రధర్మమనుస్మరన్
ఒక్కడే భీముడు, గొప్ప బాహుబలంతో, అత్యంత శక్తితో, కేవలం తన బాహువీర్యంతో, క్షత్రియ ధర్మాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ యుద్ధం చేస్తూ ఉన్నాడు.
గదయా వీరఘాతిన్యా యథోత్సాహం మహామనాః । కరోత్యసుకరం కర్మ రథాశ్వనరపఙ్క్తిషు
వీరులను చంపే గొడ్డలితో, మహోన్నత మనస్సుతో, భీముడు తన ఉత్సాహానికి అనుగుణంగా రథాలు, గుర్రాలు, సైనికుల మధ్య అసాధ్యమైన పనులు చేస్తూ ఉన్నాడు.
నాలమేష క్షయం కర్తుం పరసైన్యస్య మారిష । ఆర్జవేనైవ యుద్ధేన వీర వర్షశతైరపి
ఓ మారిషా, భీముడు ఒక్కడే ప్రత్యర్థి సైన్యాన్ని నాశనం చేయలేడు. నేరుగా యుద్ధం చేసినా, వందేళ్లు అయినా అది సాధ్యం కాదు.
ఏకోఽస్త్రవిత్సఖా తేఽయం సోఽప్యస్మాన్సముపేక్షతే । నిర్దహ్యమానాన్భీష్మేణ ద్రోణేన చ మహాత్మనా
ఈయన, నీ మిత్రుడు, ఒక్కడే అస్త్రవిద్యలో నిపుణుడు. అయినా మనం భీష్ముడు, మహాత్ముడు ద్రోణుడు చేతిలో నాశనం అవుతున్నప్పుడు కూడా మనల్ని పట్టించుకోవడం లేదు.
దివ్యాన్యస్త్రాణి భీష్మస్య ద్రోణస్య చ మహాత్మనః । ధక్ష్యన్తి క్షత్రియాన్సర్వాన్ప్రయుక్తాని పునః పునః
భీష్ముడు, మహాత్ముడు ద్రోణుడు కలిగిన దివ్యాస్త్రాలు, మళ్లీ మళ్లీ ప్రయోగించబడుతూ, అందరు క్షత్రియులను కాల్చివేస్తాయి.
కృష్ణ భీష్మః సుసంరబ్ధః సహితః సర్వపార్థివైః । క్షపయిష్యతి నో నూనం యాదృశోఽస్య పరాక్రమః
కృష్ణా, భీష్ముడు తీవ్రమైన కోపంతో, అన్ని రాజులతో కలిసి, తన పరాక్రమంతో మనందరినీ ఖచ్చితంగా నాశనం చేస్తాడు.