తముద్యన్తముదీక్ష్యాథ మహేష్వాసం మహాబలమ్ । సంత్రస్తా పాణ్డవీ సేనా వాతవేగహతేవ నౌః
ఆ మహాశక్తి కలిగిన ధనుర్ధారి ముందుకు వస్తున్నాడని చూసి, పాండవ సైన్యం గాలి తాకిడికి పడవ వణికినట్టు భయంతో నిండిపోయింది.
తతోఽర్జునః సంత్వరితః శఙ్ఖస్యాసీత్పురఃసరః । భీష్మాద్రక్ష్యోఽయమద్యేతి తతో యుద్ధమవర్తత
అప్పుడు అర్జునుడు వేగంగా ముందుకు వచ్చి, 'ఈ రోజు శంఖుని భీష్ముని నుండి కాపాడాలి' అని భావించి, అతని రక్షకుడిగా నిలిచాడు. అలా యుద్ధం మొదలైంది.
హాహాకారో మహానాసీద్యోధానాం యుధి యుధ్యతామ్ । తేజస్తేజసి సంపృక్తమిత్యేవం విస్మయం యయుః
యుద్ధంలో యోధులు పోరాడుతుండగా గొప్ప గోల మోగింది. వీరి తేజస్సు వీరి తేజస్సుతో మిళితమై, అందరూ ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయారు.
అథ శల్యో గదాపాణిరవతీర్య మహారథాత్ । శఙ్ఖస్య చతురో వాహానహనద్భరతర్షభ
అప్పుడు శల్యుడు గదను చేత పట్టుకుని తన రథం నుంచి దిగి, శంఖుని నాలుగు గుర్రాలను కొట్టి పడగొట్టాడు, ఓ భారత వంశశిఖామణీ!
స హతాశ్వాద్రథాత్తూర్ణం ఖఙ్గమాదాయ విద్రుతః । బీభత్సోశ్చ రథం ప్రాప్య పునః శాన్తిమవిన్దత
గుర్రాలు చనిపోవడంతో, శంఖుడు వెంటనే తన రథం నుంచి దిగి, ఖడ్గాన్ని పట్టుకుని పరుగెత్తి, భీమసేనుని రథాన్ని చేరి మళ్లీ రక్షణ పొందాడు.
తతో భీష్మరథాత్తూర్ణముత్పతన్తి పతత్రిణః । యైరన్తరీక్షం భూమిశ్చ సర్వతః సమవస్తృతా
తర్వాత భీష్ముని రథం నుంచి బాణాలు వేగంగా ఎగిరిపడి, ఆకాశాన్ని, భూమిని అన్ని వైపులా కప్పేశాయి.
పఞ్చాలానథ మత్స్యాంశ్చ కేకయాంశ్చ ప్రభద్రకాన్ । భీష్మః ప్రహరతాం శ్రేష్ఠః పాతయామాస పత్రిభిః
భీష్ముడు యుద్ధంలో అగ్రగణ్యుడు, తన బాణాలతో పాంచాళులు, మత్స్యులు, కేకయులు, ప్రభద్రకులను పడగొట్టాడు.
ఉత్సృజ్య సమరే రాజన్పాణ్డవం సవ్యసాచినమ్ । అభ్యద్రవత పాఞ్చాల్యం ద్రుపదం సేనయా వృతమ్
పాండవుడు సవ్యసాచిని యుద్ధంలో వదిలిపెట్టి, భీష్ముడు తన సైన్యంతో చుట్టుముట్టిన పాంచాల రాజు ద్రుపదుని మీద దాడి చేశాడు.
ప్రియం సంబన్ధినం రాజఞ్శరానవకిరన్బహూన్ । అగ్నినేవ ప్రదగ్ధాని వనాని శిశిరాత్యయే
రాజా! భీష్ముడు తన బంధువైన ద్రుపదుని మీద ఎన్నో బాణాలు వర్షించగా, అది శిశిరాంతంలో అగ్ని అడవులను కాల్చినట్టు కనిపించింది.
శరదగ్ధాన్యదృశ్యన్త సైన్యాని ద్రుపదస్య హ। అత్యతిష్ఠద్రణే భీష్మో విధూమ ఇవ పావకః
శరదృతువులో కాలినట్టు ద్రుపదుని సైన్యం యుద్ధంలో కనిపించింది. భీష్ముడు పొగలేని అగ్నిలా అక్కడ నిలిచిపోయాడు.
మధ్యన్దినే యథాఽఽదిత్యం తపన్తమివ తేజసా। న శేకుః పాణ్డవేయస్య యోధా భీష్మం నిరీక్షితుమ్
మధ్యాహ్న సమయంలో ఎండ తాపంతో సూర్యుని చూడలేని విధంగా, పాండవ పక్షపు యోధులు భీష్ముని తేజస్సును తట్టుకోలేకపోయారు.
వీక్షాంచక్రుః సమంతాత్తే పాణ్డవా భయపీడితాః । త్రాతారం నాధ్యగచ్ఛన్త గావః శీతార్దితా ఇవ
భయంతో పాండవులు అన్ని వైపులా చూశారు. కానీ, చలిలో బాధపడే ఆవుల్లా వారికి ఎవరూ రక్షకుడిగా కనిపించలేదు.
సా తు యౌధిష్ఠిరీ సేనా గాఙ్గేయశరపీడితా । సింహేనేవ వినిర్భిన్నా శుక్లా గౌరివ గోపతేః
యుదిష్ఠిరుని సేన భీష్ముని బాణాల తాకిడి వల్ల, గోపాలుని తెల్ల ఆవును సింహం చీల్చినట్టు చీలిపోయింది.
హతే విప్రుద్రుతే సైన్యే నిరుత్సాహే విమర్దితే। హాహాకారో మహానాసీత్పాణ్డుసైన్యేషు భారత
సైన్యం చంపబడి, చెల్లాచెదురై, ధైర్యం కోల్పోయి, పూర్తిగా నాశనం అయ్యాక, పాండవుల సైన్యంలో పెద్ద అరుపులు, విలాపాలు వినిపించాయి, ఓ భారత.
తతో భీష్మః శాన్తనవో నిత్యం మణ్డలకార్ముకః । ముమోచ బాణాన్దీప్తాగ్రానహీనాశీవిషానివ
ఆ తరువాత శాంతనువు కుమారుడు భీష్ముడు, ఎప్పుడూ వంపు బాణాన్ని పట్టుకుని, అగ్ని మంటలవంటి అంచులతో కూడిన బాణాలను, విషసర్పాలు లాగ విసిరాడు.
శరైరేకాయనీకుర్వన్దిశః సర్వా యతవ్రతః। జఘాన పాణ్డవరథానాదిశ్యాదిశ్య భారత
తన బాణాలతో అన్ని దిక్కులను ఒక్కటిగా చేసి, ఆ నియమశీలుడు పాండవుల రథాలను మళ్లీ మళ్లీ లక్ష్యంగా చేసుకుని కొట్టాడు, ఓ భారత.
తతః సైన్యేషు భగ్నేషు మథితేషు చ సర్వశః । ప్రాప్తే చాస్తం దినకరే న ప్రాజ్ఞాయత కించన
అప్పుడు సైన్యాలు చీలిపోయి, పూర్తిగా నాశనం అయ్యాక, సూర్యుడు అస్తమించేటప్పుడు, ఇక ఏదీ స్పష్టంగా కనిపించలేదు.
భీష్మం చ సముదీర్యన్తం దృష్ట్వా పార్థా మహాహవే । అవహారమకుర్వన్త సైన్యానాం భరతర్షభ
భీష్ముడు ఆ మహాసంగ్రామంలో ముందుకు దూసుకెళ్తున్నాడని చూసి, పాండవులు తమ సైన్యాన్ని వెనక్కు తీసుకున్నారు, ఓ భారత వంశశ్రేష్ఠ.
కృతేఽవహారే సైన్యానాం ప్రథమే భరతర్షభ । భీష్మే చ యుద్ధసంరబ్ధే హృష్టే దుర్యోధనే తథా
మొదటిసారి సైన్యాలు వెనక్కు వెళ్లినప్పుడు, భీష్ముడు యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా ఉండగా, దుర్యోధనుడు కూడా ఆనందంగా ఉన్నాడు, ఓ భారత వంశశ్రేష్ఠ.
ధర్మరాజస్తతస్తూర్ణమభిగమ్య జనార్దనమ్ । భ్రాతృభిః సహితః సర్వైః సర్వైశ్చైవ జనేశ్వరైః
ఆ సమయంలో ధర్మరాజు యుదిష్ఠిరుడు తన అన్నదమ్ములతో, ఇతర రాజులతో కలిసి, వెంటనే జనార్దనుని దగ్గరకు వెళ్లాడు.
శుచా పరమయా యుక్తశ్చిన్తయానః పరాజయమ్। వార్ష్ణేయమబ్రవీద్రజాన్దృష్ట్వా భీష్మస్య విక్రమమ్
భీష్ముని పరాక్రమాన్ని చూసి, పరాజయాన్ని ఆలోచిస్తూ, లోతైన దుఃఖంతో నిండిపోయిన యుదిష్ఠిరుడు కృష్ణునితో మాట్లాడాడు.
కృష్ణ పశ్య మహేష్వాసం భీష్మం భీమపరాక్రమమ్ । శరైర్దహన్తం సైన్యం మే గ్రీష్మే కక్షమివానలమ్
కృష్ణా, భీష్ముడు ఎంత గొప్ప విలువిద్వాన్, భీముడి తాకట్టు ఉన్నవాడు! నా సైన్యాన్ని అతడు వేసిన బాణాలతో వేసవిలో పొడి గడ్డి కాల్చే అగ్నిలా కాలుస్తున్నాడు.
కథమేనం మహాత్మానం శక్ష్యామః ప్రతివీక్షితుమ్ । లేలిహ్యమానం సైన్యం మే హవిష్మన్తమివానలమ్
అతడు నా సైన్యాన్ని హవిస్సు లాగ అగ్ని మింగుతున్నట్టు మింగేస్తున్నాడు. ఇలాంటి మహాత్ముడిని మనం ఎలా ఎదుర్కొనగలం?
ఏతం హి పురుషవ్యాఘ్రం ధనుష్మన్తం మహాబలమ్ । దృష్ట్వా విప్రద్రుర్త సైన్యం సమరే మార్గణాహతమ్
ఈ పురుషవృశభుడిని, ధనుస్సుతో, గొప్ప బలంతో ఉన్న భీష్ముని చూసి, యుద్ధంలో అతని బాణాల తాకిడికి నా సైన్యం చెల్లాచెదురై పారిపోయింది.
శక్యో జేతుం యమః క్రుద్ధో వజ్రపాణిశ్చ సంయుగే । వరుణః పాశభృద్వాపి కుబేరో వా గదాధరః
కోపంతో ఉన్న యముడు అయినా, వజ్రాయుధంతో ఉన్న ఇంద్రుడు అయినా, పాశాన్ని పట్టుకున్న వరుణుడు అయినా, గదా పట్టిన కుబేరుడు అయినా యుద్ధంలో ఓడిపోవచ్చు.
న తు భీష్మో మహాజేతాః శక్యో జేతుం మహాబలః । సోఽహమేవం గతే మగ్నో భీష్మాగాధజలేఽప్లువే
కానీ, మహాపరాక్రమి భీష్ముడిని ఓడించటం సాధ్యం కాదు. ఇప్పుడు భీష్ముని లోతైన జలంలో మునిగిపోయినట్టు నేను చిక్కుకున్నాను.
ఆత్మనో బుద్ధిదౌర్బల్యాద్భీష్మమాసాద్య కేశవ । వనం యాత్సామి వార్ష్ణేయ శ్రేయో మే తత్ర జీవితుమ్
నా బుద్ధి బలహీనత వల్లే భీష్ముని ఎదుర్కొన్నాను, కేశవా. వృష్ణివంశజా, నాకు అరణ్యంలో జీవించడం మేలు, అక్కడికి వెళ్లిపోవాలి.
న త్వేతాన్పృథివీపాలాన్దాతుం భీష్మాయ మృత్యవే । క్షపయిష్యతి సేనాం మే కృష్ణ భీష్మో మహాస్త్రవిత్
ఈ భూమిపాలకులను మరణానికి భీష్ముని చేతికి అప్పగించలేను. కృష్ణా, ఆయుధ నిపుణుడైన భీష్ముడు నా సైన్యాన్ని నాశనం చేస్తాడు.
యథాఽనలం ప్రజ్వలితం పతఙ్గాః సమభిద్రుతాః । వినాశాయోపగచ్ఛన్తి తథా మే సనికో జనః
ఎలా పటంగులు మండుతున్న అగ్నిలో పడి నాశనం అవుతారో, అలాగే నా సైన్యమూ, నాయకులతో కలిసి, అంతమవుతున్నది.
క్షయం నీతోఽస్మి వార్ష్ణేయ రాజ్యహేతోః పరాక్రమీ । భ్రాతశ్చైవ మే వీరాః కర్శితాః శరపీడితాః
వృష్ణివంశజా, రాజ్యం కోసం ప్రయత్నిస్తూ నేను నాశనమయ్యాను. నా వీర అన్నదమ్ములు కూడా బాణాల తాకిడికి బాధపడుతున్నారు.