ఐన్ద్రిమిన్ద్రానుజసమం మహేన్ద్రసదృశం బలే । అమోఘక్రోధసంకల్పం దృష్ట్వా వః కిమభూన్మనః
ఇంద్రుని తమ్ముడిలా పరాక్రమం కలిగి, మహేంద్రుని సమానంగా బలవంతుడై, కోపం, సంకల్పం వృథా కాకుండా ఉన్న అర్జునుణ్ని చూసి మీ మనసులో ఏమి అనిపించింది?
తథైవ వేదవిచ్ఛూరో జ్వలనార్కసమద్యుతిః । ఇన్ద్రాస్త్రవిదమేయాత్మా ప్రపతన్సమితింజయః
అలాగే, వేదాలు తెలిసిన ఆ వీరుడు, అగ్ని సూర్యుల్లా ప్రకాశిస్తూ, ఇంద్రాస్త్రాలు తెలిసినవాడై, తనను తాను అదుపులో పెట్టుకొని, యుద్ధంలో విజయం సాధించేందుకు ముందుకు వచ్చాడు.
వజ్రసంస్పర్శరూపాణామస్త్రాణాం చ ప్రయోజకః । సఖఙ్గాక్షేపహస్తస్తు ఘోషం చక్రే మహారథః
వజ్రంలాంటి ఆయుధాలను వాడుతూ, ఖడ్గాన్ని చేతిలో పట్టుకొని, ఆ మహారథి ఘోరమైన శబ్దం చేశాడు.
స సఞ్జయ మహాప్రాజ్ఞో ద్రుపదస్యాత్మజో బలీ । ధృష్టద్యుమ్నః కిమకరోచ్ఛ్వేతే యుధి నిపాతితే
సంజయా! ద్రుపదుని కుమారుడు, బలవంతుడు, మహాపండితుడు అయిన ధృష్టద్యుమ్నుడు, శ్వేతుడు యుద్ధంలో పడిపోయినప్పుడు ఏమి చేశాడు?
పురా చైవాపరాధేన వధేన చ చమూపతేః । మన్యే మనః ప్రజజ్వాల పాణ్డవానాం మహాత్మనామ్
మునుపటి అపరాధం, సేనాధిపతిని చంపడం వల్ల, ఆ మహాత్ములు అయిన పాండవుల మనస్సు మండిపోయిందని నేను అనుకుంటున్నాను.
తేషాం క్రోధం చిన్తయంస్తు అహఃసు చ నిశాసు చ । న శాన్తిమధిగచ్ఛామి దుర్యోదనకృతేన హి । కథం చాభూన్మహాయుద్ధం సర్వమాచక్ష్వ సఞ్జయ
వారికొచ్చిన కోపాన్ని రాత్రింబవళ్ళు ఆలోచిస్తూ నాకు శాంతి లేదు; ఇది దుర్యోధనుడు చేసిన పనుల వల్లే. ఆ మహాయుద్ధం ఎలా జరిగిందో చెప్పు సంజయా.
శ్రృణు రాజన్స్థిరో భూత్వా తవాపనయనో మహాన్ । న చ దుర్యోధనే దోషమిమామాధాతుమర్హసి
రాజా! ధైర్యంగా విను. నీ నష్టము ఎంతో పెద్దది. కానీ ఈ దోషాన్ని మొత్తం దుర్యోధనునిపై వేయకూడదు.
గతోదకే సేతుబన్ధో యాదృక్తాదృఙ్భతిస్తవ। సందీప్తే భవనే యద్వత్కూపస్య ఖననం తథా
నీ ప్రయత్నం, నీకు నీళ్ళు పోయిన తర్వాత కట్టిన అడ్డుగట్టు లాంటిది, లేదా ఇంట్లో మంటలు అంటుకున్న తర్వాత బావిని త్రవ్వడంలాంటిది.
గతపూర్వాహ్ణభూయిష్ఠే తస్మిన్నహని దారుణే । తావకానాం పరేషాం చ పునర్యుద్ధమవర్తత
ఆ భయంకరమైన రోజున, ఉదయం ఎక్కువ భాగం గడిచిన తర్వాత, నీ సైన్యానికి, శత్రువులకు మళ్లీ యుద్ధం మొదలైంది.
శ్వేతం తు నిహతం దృష్ట్వా విరాటస్య చమూపతిమ్ । కృతవర్మణా చ సహితం దృష్ట్వా శల్యమవస్థితమ్
విరాటుడు సేనాధిపతి అయిన శ్వేతుడు చనిపోయినదాన్ని, కృతవర్మతో కలిసి శల్యుడు నిలబడి ఉన్నదాన్ని చూసారు.
శఙ్ఖః క్రోధాత్ప్రజజ్వాల హవిషా హవ్యవాడివ । స విస్ఫార్య మహచ్చాపం శక్రచాపోపమం బలీ
శంఖుడు కోపంతో యజ్ఞాగ్ని మాదిరిగా మండిపోతూ, ఇంద్రుని ధనుస్సుకు సమానమైన తన గొప్ప విల్లు ఎక్కించాడు.
అభ్యధావజ్జిఘాంసన్వై శల్యం మద్రాధిపం యుధి । మహతా రథసఙ్ఘేన సమన్తాత్పరిరక్షితః
అతడు యుద్ధంలో మద్రదేశ రాజు శల్యుణ్ణి చంపేందుకు పరుగెత్తాడు. అతన్ని చుట్టూ పెద్ద రథసేన రక్షణగా నిలిచింది.
సృజన్బాణమయం వర్షం ప్రాయాచ్ఛల్యరథం ప్రతి। తమాపతన్తం సంప్రేక్ష్య మత్తవారణవిక్రమమ్
అతడు శల్యుని రథం వైపు బాణాల వర్షం కురిపిస్తూ దూసుకొచ్చాడు. అతను మత్తెక్కిన ఏనుగు వలె ఉత్సాహంతో వస్తున్నాడని చూసారు.
తావకానాం రథాః సప్త సమన్తాత్పర్యవారయన్ । మద్రరాజం పరీప్సన్తో మృత్యోర్దంష్ట్రాన్తరం గతమ్
నీ సైన్యంలో ఉన్న ఏడుగురు రథాలు చుట్టూ నిలబడి, మరణం నోటిలోకి వెళ్లిన మద్రరాజును రక్షించేందుకు ప్రయత్నించాయి.
బృహద్బలశ్చ కౌసల్యో జయత్సేనశ్చ మాగధః। తథా రుక్మరథో రాజన్పుత్రః శల్యస్య మానితః
కౌశల దేశాధిపతి బృహద్బలుడు, మాగధ రాజు జయత్సేనుడు, అలాగే శల్యుని కుమారుడు రుక్మరథుడు అక్కడ ఎంతో గౌరవాన్ని పొందారు.
విన్దానువిన్దావావన్త్యౌ కామ్భోజశ్చ సుదక్షిణఃక । బృహత్క్షత్రస్య దాయాదః సైన్ధవశ్చ జయద్రథః
అవంతి రాజకుమారులు వింద్యుడు, అనువిందుడు, కాంభోజ దేశపు సుదక్షిణుడు, అలాగే బృహత్క్షత్రుని వారసుడు, సింధు రాజు జయద్రథుడు కూడా అక్కడ ఉన్నారు.
నానాధాతువిచిత్రాణి కార్ముకాణి మహాత్మనామ్ । విస్ఫారితాన్యదృశ్యన్త తోయదేష్వివ విద్యుతః
వివిధ లోహాలతో అలంకరించబడిన మహాబలులు తమ విల్లు లను ఎక్కుపెట్టగా, అవి మేఘాలలో మెరుస్తున్న మెరుపులా ప్రకాశించాయి.
తే తు బాణమయం వర్షం శఙ్ఖమూర్ధ్నిం న్యపాతయన్ । నిదాఘాన్తేఽనిలోద్ధృతా మేఘా ఇవ నగే జలమ్
వారు అందరూ కలిసి శంఖుని తలపై బాణాల వర్షాన్ని కురిపించారు. అది వేసవి చివర్లో గాలితో మేఘాలు కొండపైకి నీళ్లు పోయినట్టు కనిపించింది.
తతః క్రుద్ధో మహేష్వాసః సప్తభల్లైః సుతేజనైః । ధనూంషి తేషామాచ్ఛిద్య ననర్ద పృతనాపతిః
అప్పుడు ఆ మహాశక్తివంతుడు కోపంతో ఏడు బాగా పదునైన బాణాలతో వారి విల్లు లను కోసి, ఆ సేనాధిపతి గర్జించాడు.
తతో భీష్మో మహాబాహుర్వినద్య జలదో యథా। తాలమాత్రం ధనుర్గృహ్య శఙ్ఖమభ్యద్రవద్రణే
తర్వాత బలవంతుడు భీష్ముడు మేఘం గర్జించినట్టు గర్జిస్తూ, తాళపాకంత ఎత్తైన విల్లు పట్టుకుని యుద్ధంలో శంఖుని మీద దూకాడు.
తముద్యన్తముదీక్ష్యాథ మహేష్వాసం మహాబలమ్ । సంత్రస్తా పాణ్డవీ సేనా వాతవేగహతేవ నౌః
ఆ మహాశక్తి కలిగిన ధనుర్ధారి ముందుకు వస్తున్నాడని చూసి, పాండవ సైన్యం గాలి తాకిడికి పడవ వణికినట్టు భయంతో నిండిపోయింది.
తతోఽర్జునః సంత్వరితః శఙ్ఖస్యాసీత్పురఃసరః । భీష్మాద్రక్ష్యోఽయమద్యేతి తతో యుద్ధమవర్తత
అప్పుడు అర్జునుడు వేగంగా ముందుకు వచ్చి, 'ఈ రోజు శంఖుని భీష్ముని నుండి కాపాడాలి' అని భావించి, అతని రక్షకుడిగా నిలిచాడు. అలా యుద్ధం మొదలైంది.
హాహాకారో మహానాసీద్యోధానాం యుధి యుధ్యతామ్ । తేజస్తేజసి సంపృక్తమిత్యేవం విస్మయం యయుః
యుద్ధంలో యోధులు పోరాడుతుండగా గొప్ప గోల మోగింది. వీరి తేజస్సు వీరి తేజస్సుతో మిళితమై, అందరూ ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయారు.
అథ శల్యో గదాపాణిరవతీర్య మహారథాత్ । శఙ్ఖస్య చతురో వాహానహనద్భరతర్షభ
అప్పుడు శల్యుడు గదను చేత పట్టుకుని తన రథం నుంచి దిగి, శంఖుని నాలుగు గుర్రాలను కొట్టి పడగొట్టాడు, ఓ భారత వంశశిఖామణీ!
స హతాశ్వాద్రథాత్తూర్ణం ఖఙ్గమాదాయ విద్రుతః । బీభత్సోశ్చ రథం ప్రాప్య పునః శాన్తిమవిన్దత
గుర్రాలు చనిపోవడంతో, శంఖుడు వెంటనే తన రథం నుంచి దిగి, ఖడ్గాన్ని పట్టుకుని పరుగెత్తి, భీమసేనుని రథాన్ని చేరి మళ్లీ రక్షణ పొందాడు.
తతో భీష్మరథాత్తూర్ణముత్పతన్తి పతత్రిణః । యైరన్తరీక్షం భూమిశ్చ సర్వతః సమవస్తృతా
తర్వాత భీష్ముని రథం నుంచి బాణాలు వేగంగా ఎగిరిపడి, ఆకాశాన్ని, భూమిని అన్ని వైపులా కప్పేశాయి.
పఞ్చాలానథ మత్స్యాంశ్చ కేకయాంశ్చ ప్రభద్రకాన్ । భీష్మః ప్రహరతాం శ్రేష్ఠః పాతయామాస పత్రిభిః
భీష్ముడు యుద్ధంలో అగ్రగణ్యుడు, తన బాణాలతో పాంచాళులు, మత్స్యులు, కేకయులు, ప్రభద్రకులను పడగొట్టాడు.
ఉత్సృజ్య సమరే రాజన్పాణ్డవం సవ్యసాచినమ్ । అభ్యద్రవత పాఞ్చాల్యం ద్రుపదం సేనయా వృతమ్
పాండవుడు సవ్యసాచిని యుద్ధంలో వదిలిపెట్టి, భీష్ముడు తన సైన్యంతో చుట్టుముట్టిన పాంచాల రాజు ద్రుపదుని మీద దాడి చేశాడు.
ప్రియం సంబన్ధినం రాజఞ్శరానవకిరన్బహూన్ । అగ్నినేవ ప్రదగ్ధాని వనాని శిశిరాత్యయే
రాజా! భీష్ముడు తన బంధువైన ద్రుపదుని మీద ఎన్నో బాణాలు వర్షించగా, అది శిశిరాంతంలో అగ్ని అడవులను కాల్చినట్టు కనిపించింది.
శరదగ్ధాన్యదృశ్యన్త సైన్యాని ద్రుపదస్య హ। అత్యతిష్ఠద్రణే భీష్మో విధూమ ఇవ పావకః
శరదృతువులో కాలినట్టు ద్రుపదుని సైన్యం యుద్ధంలో కనిపించింది. భీష్ముడు పొగలేని అగ్నిలా అక్కడ నిలిచిపోయాడు.