సరథా రథినశ్చాపి విమృద్గన్తః సమన్తతః । స్యాన్దనాదపతత్కశ్చిన్నిహతోఽన్యేన సాయకైః
చుట్టూ రథసారథులు, యోధులు తమ రథాలతో నలిగిపోయారు. మరికొందరు ఇతరుల బాణాలతో కొట్టబడి, తమ వాహనాల నుంచి పడిపోయారు.
హతసారథిరప్యుచ్చైః పపాత కాష్ఠవద్రథః । యుధ్యమానస్య సంగ్రామే వ్యూఢే రజసి చోత్థితే
సారథి చనిపోవడంతో, రథం పెద్ద శబ్దంతో కలప ముక్కలా పడిపోయింది. యోధుడు యుద్ధంలో పోరాడుతుండగా, దుమ్ము ఎగిసిపడింది.
ధనుఃకూజితవిజ్ఞానం తత్రాసీత్ప్రతియుద్ధ్యతః। గాత్రస్పర్శేన యోధానాం వ్యజ్ఞాస్త పరిపన్థినమ్
అక్కడ విల్లుల మోగింపు ధ్వని, ఎదురు పోరాడుతున్నవారిని తెలియజేసింది. యోధులు శరీరస్పర్శతో తమ శత్రువులను గుర్తించారు.
యుద్ధ్యమానం శరై రాజన్సిఞ్జినీధ్వజినీరవాత్। అన్యోన్యం వీరసంశబ్దో నాశ్రూయత భటైః కృతః
రాజా! వారు బాణాలతో యుద్ధం చేస్తుండగా, విల్లు తాడుల శబ్దం, పతాకాల ఊపిరితో కలిసిపోయి, యోధుల అరుపులు వినిపించకుండా చేసింది.
శబ్దాయమానే సంగ్రామే పటహే కర్ణదారిణి। యుధ్యమానస్య సంగ్రామే కుర్వతః పౌరుషం స్వకమ్
యుద్ధరంగంలో పటాహ ధ్వని చెవులు చీల్చుతున్నప్పుడు, ప్రతి యోధుడు తన పరాక్రమాన్ని చూపిస్తూ పోరాడుతున్నాడు.
నాశ్రౌషం నామగోత్రాణి కీర్తనం చ పరస్పరమ్ । భీష్మచాపచ్యుతైర్బాణైరార్తానాం యుధ్యతాం మృధే
భీష్ముని విల్లు నుంచి వచ్చిన బాణాలు యుద్ధంలో ఉన్నవారిని బాధించడంతో, వారు పరస్పరం పేర్లు, వంశాలు, ప్రశంసలు వినిపించలేదు.
పరస్పరేషాం వీరాణాం మనాంసి సమకమ్పయన్ । తస్మిన్నత్యాకులే యుద్ధే దారుణే రోమహర్షణే
ఆ తీవ్రమైన, భయంకరమైన, రోమాలు నిక్కబొడుచుకునే యుద్ధంలో, వీరుల హృదయాలు ఒకరినొకరు చూసి వణికిపోయాయి.
పితా పుత్రం చ సమరే నాభిజానాతి కశ్చన । చక్రే భగ్నే యుగే చ్ఛిన్నే ఏకధుర్యే హయే హతః
చక్రాలు విరిగిపోవడం, యోగాలు తెగిపోవడం, ఒక్కో గుర్రం చనిపోవడం వల్ల, యుద్ధంలో ఎవరూ తండ్రిని, కుమారుడిని గుర్తించలేకపోయారు.
ఆక్షిప్తః స్యన్దనాద్వీరః సమారథిరజిహ్మగైః। ఏవం చ సమరే సర్వే వీరాశ్చ విరథీకృతాః
వీరుడు తన రథం నుంచి, రథసారధి, వేగంగా పరుగెత్తే గుర్రాలతో పాటు పడిపోవడం జరిగింది. అలా యుద్ధంలో అందరూ వీరులు రథాలు లేకుండా పోయారు.
తేన తేన స్మ దృశ్యన్తే ధావమానాః సమంతతః । గజో హతః శిరశ్ఛిన్నం మర్మ భిన్నం హయో హతః
అక్కడక్కడ వారు చుట్టూ పరుగెత్తుతూ కనిపించారు. ఏనుగు చనిపోయింది, గుర్రం తల కోసి లేదా ప్రాణస్థానంలో గాయం చేసి పడిపోయింది.
అహతః కోపి నైవాసీద్భీష్మే నఘ్నతి శాత్రవాన్ । శ్వేతః కురూణామకరోత్క్షయం తస్మిన్మహాహవే
భీష్ముడు శత్రువులను కొడుతుండగా ఎవ్వరూ గాయపడకుండా మిగిలిపోలేదు. ఆ మహాయుద్ధంలో శ్వేతుడు కౌరవులను నాశనం చేశాడు.
రాజపుత్రాన్రథోదారానవధీచ్ఛతసఙ్ఘశః। చిచ్ఛేద రథినాం బాణైః శిరాంసి భరతర్షభ
రాజకుమారులను, గొప్ప రథసారధులను వందల సంఖ్యలో శ్వేతుడు చంపాడు. బాణాలతో రథయోధుల తలలను కోసాడు, ఓ భరతవంశశ్రేష్ఠుడా.
సాఙ్గదా బాహవశ్చైవ ధనూంషి చ సమంతతః। రథేషాం రథచక్రాణి తూణీరాణి యుగాని చ
చుట్టూ చేతులకు కట్టే కంకణాలు, విల్లు, రథాల చక్రాలు, బాణమంచులు, యోగాలు అన్నీ చెల్లాచెదురుగా పడ్డాయి.
ఛత్రాణి చ మహార్హాణి పతాకాశ్చ విశాంపతే। హయైఘాశ్చ రథౌఘాశ్చ నరౌఘాశ్చైవ భారత
పెద్ద విలువైన గొడుగులు, జెండాలు, గుర్రాల హేగులు, రథాల పరుగులు, మానవ సమూహాలు అన్నీ అక్కడ కనిపించాయి, ఓ భారతా.
వారణాః శతశశ్చైవ హతాః శ్వేతేన భారత । వయం శ్వేతభయాద్భీతా విహాయ రథసత్తమమ్
శ్వేతుడు వందలాది ఏనుగులను చంపాడు, ఓ భారతా. శ్వేతుడి భయంతో మేము మా ఉత్తమ రథాలను వదిలేసి పారిపోయాం.
అపయాతాస్తథా పశ్చాద్విభుం పశ్యామ ధృష్ణవః । శరపాతమతిక్రమ్య కురవః కురునన్దన
అలా మేము వెనక్కి వెళ్లి, ధైర్యంగా ఉన్న శ్వేతుడిని చూశాం. బాణ వర్షాన్ని తప్పించుకుంటూ కౌరవులు అక్కడ నుండి తప్పించుకున్నారు, ఓ కురునందనా.
భీష్మం శాన్తనవం యుద్ధే స్థితాః పశ్యామ సర్వశః । అదీనో దీనసమయే భీష్మోఽస్మాకం మహాహవే
మేము యుద్ధంలో శాంతనువు కుమారుడైన భీష్ముడిని నిలబడినట్టు చూశాం. ఆ కష్ట సమయంలో భీష్ముడు ఏమాత్రం వెనకడుగు వేయలేదు.
ఏకస్తస్థౌ నరవ్యాఘ్రో గిరిర్మేరురివాచలః। ఆదదాన ఇవ ప్రాణాన్సవితా శిశిరాత్యయే
అతడు ఒక్కడే, మనుషులలో సింహంలా, మెరు పర్వతంలా అచంచలంగా నిలబడ్డాడు. శత్రువుల ప్రాణాలను సూర్యుడు శీతాకాలం చివరలో తీసుకుంటున్నట్టు కనిపించాడు.
గభస్తిభిరివాదిత్యస్తస్థౌ శరమరీచిమాన్। స ముమోచ మహేష్వాసః శరసఙ్ఘాననేకశః
బాణాల కాంతులతో సూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తూ, ఆ మహావిలువాడు అనేక బాణ సమూహాలను వదిలాడు.
నిఘ్నన్నమిత్రాన్సమరే వజ్రపాణిరివాసురాన్ । తే వధ్యమానా భీష్మేణ ప్రజహుస్తం మహాబలమ్
వజ్రాయుధంతో ఇంద్రుడు రాక్షసులను చంపినట్టు, భీష్ముడు యుద్ధంలో శత్రువులను సంహరించాడు. భీష్ముడు వారిని కొడుతుండగా, వారు ఆ మహాబలిని వదిలిపెట్టారు.
స్వయూథాదివ తే యూథాన్ముక్తం భూమిషు దారుణమ్ । తమేవముపలక్ష్యైకో హృష్టః పుష్టః పరంతప
భూమిపై సింహం దాడి చేసినప్పుడు పశుసమూహాలు పారిపోతున్నట్టు, వారు కూడా అలా పారిపోయారు. అలా అతన్ని చూసి ఒక వీరుడు ఆనందంతో, బలంగా, శత్రువులను భయపెట్టేవాడిగా నిలిచాడు.
దుర్యోధనప్రియే యుక్తః పాణ్డవాన్పరిశోచయన్। జీవితం దుస్త్యజం త్యక్త్వా భయం చ సుమహాహవే
దుర్యోధనుడికి ప్రీతిగా, ధృడంగా, పాండవులపై దయతో, ప్రాణాన్ని, భయాన్ని కూడా వదిలేసి ఆ మహాయుద్ధంలో పోరాడాడు.
పాతయామాస సైన్యాని పాణ్డవానాం విశాంపతే । ప్రహరన్తమనీకాని పితా దేవవ్రతస్తవ
అతడు పాండవుల సైన్యాలను పడగొట్టడం ప్రారంభించాడు, ఓ రాజులలో శ్రేష్ఠుడా. నీ తండ్రి దేవవ్రతుడు ఆ సైన్యాలపై దాడి చేశాడు.
దృష్ట్వా సేనాపతిం భీష్మస్త్వరితః శ్వేతమభ్యయాత్। స భీష్మం శరజాలేన మహతా సమవాకిరత్
సేనాధిపతిగా ఉన్న భీష్ముడిని చూసి, శ్వేతుడు వేగంగా అతని వైపు వచ్చి, గొప్ప బాణ వర్షంతో అతన్ని ముంచెత్తాడు.
శ్వేతం చాపి తథా భీష్మః శరౌఘైః సమవాకిరత్ । తౌ వృషావివ నర్దన్తౌ మత్తావివ మహాద్విపౌ
భీష్ముడు కూడా శ్వేతుడిని బాణ వర్షాలతో ముంచెత్తాడు. ఇద్దరూ ఎద్దుల్లా గర్జిస్తూ, మత్తులో ఉన్న రెండు పెద్ద ఏనుగుల్లా పోరాడారు.
వ్యాఘ్రావివ సుసంరబ్ధావన్యోన్యమభిజఘ్నతుః । అస్త్రైరస్త్రాణి సంవార్య తతస్తౌ పురుషర్షభౌ
రెండు కోపంతో ఉన్న పులుల్లా, వారు ఒకరినొకరు గట్టిగా కొట్టుకున్నారు. ఆయుధాలతో ఆయుధాలను తిప్పికొడుతూ, ఆ ఇద్దరు పురుషశ్రేష్ఠులు పోరాడారు.
భీష్మః శ్వేతశ్చ యుయుధే పరస్పరవధైషిణౌ । ఏకాహ్నా నిర్దహేద్భీష్మః పామ్డవానామనీకినీమ్
భీష్ముడు, శ్వేతుడు ఇద్దరూ ఒకరిని మరొకరు సంహరించాలనే ఉద్దేశంతో యుద్ధం చేశారు. ఒక్కరోజులోనే భీష్ముడు పాండవుల సైన్యాన్ని కాల్చివేయగలిగేవాడు.
శరైః పరమసంక్రుద్ధో యది శ్వేతో న పాలయేత్। పితామహం తతో దృష్ట్వా శ్వేతో విముఖీకృతమ్
శ్వేతుడు తీవ్రమైన కోపంతో తన బాణాలతో నియంత్రించుకోకపోయినట్లయితే, భీష్ముడు వెనక్కు తిరిగిన దృశ్యాన్ని చూసి, శ్వేతుడు అతన్ని సంహరించేవాడు.
ప్రహర్షం పాణ్డవా జగ్ముః పుత్రస్తే విమనాభవత్। తతో దుర్యోధనః క్రుద్ధః పార్థివైః పరివారితః
పాండవులు ఆనందంతో ఉల్లాసపడ్డారు. నీ కుమారుడు మనసులో దిగులుపడ్డాడు. అప్పుడు దుర్యోధనుడు కోపంతో, రాజులతో చుట్టుముట్టబడి,
ససైన్యః పాణ్డవానీకమభ్యద్రవత సంయుగే। దుర్ముఖః కృతవర్మా చ కృపః శల్యో విశాంపతిఃక
తన సైన్యంతో కలిసి యుద్ధంలో పాండవుల సైన్యంపై దాడిచేశాడు. దుర్ముఖుడు, కృతవర్మ, కృప, విశాలులలో శ్రేష్ఠుడైన శల్యుడు కూడా అతనితో ఉన్నారు.