తత్రాద్భుతం మహచ్చక్రే శరైరార్చ్ఛద్రథోత్తమాన్ । సమావృణోచ్ఛరైరర్కమర్కతుల్యప్రతాపవాన్
అక్కడ ఒక అద్భుతమైన దృశ్యం కనబడింది. ఆ మహావీరుడు, సూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తూ, తన బాణాలతో అగ్రరథాలను పూర్తిగా కప్పేసి, బాణాల తడిలో సూర్యుడినే దాచేశాడు.
నుదన్సమన్తాత్సమరే రవిరుద్యన్యథా తమః । తేనాజౌ ప్రేషితా రాజఞ్శరాః శతసహస్రశః
యుద్ధంలో చుట్టూ ఉన్నవారిని, ఉదయిస్తున్న సూర్యుడు చీకటిని పోగొట్టినట్టు, రాజా! వందలాది వేలాది బాణాలను విసిరి ప్రతిపక్షులను వెనక్కు నెట్టాడు.
క్షత్రియాన్తకరాః సఙ్ఖ్యే మహావేగా మహాబలాః । శిరాంసి పాతయామాసుర్వీరాణాం శతశో రణే
ఆ బాణాలు వేగంగా, బలంగా, క్షత్రియులను సంహరించేవిగా ఉండి, యుద్ధంలో వందలాది వీరుల తలలను నేలకూల్చేశాయి.
గజాన్కణ్టకసన్నాహాన్వజ్రేణేవ శిలోచ్చయాన్ । రథా రథేషు సంసక్తా వ్యదృశ్యన్త విశాంపతే
కవచంతో అలంకరించబడిన ఏనుగులు, వజ్రంతో కొట్టిన పర్వతశిఖరాల్లా పడిపోయాయి. రథాలు ఒకదానికొకటి చిక్కుకుని, ప్రజలలోకధిపతీ! అక్కడక్కడా కనబడుతున్నాయి.
ఏకే రథం పర్యవహంస్తురగాః సతురంగమమ్ । యువానం నిహతం వీరం లమ్బమానం సకార్ముకమ్
కొన్ని గుర్రాలు, నాలుగు రకాల సైన్యంతో కూడిన రథాన్ని లాగుతూ, పడిపోయిన యువ వీరుడిని, అతని విల్లు ఇంకా వేలాడుతుండగా, తీసుకెళ్తున్నాయి.
ఉదీర్ణాశ్చ హయా రాజన్వహనక్తస్తత్రతత్ర హ। బద్ధస్వఙ్గనిషఙ్గాశ్చ విధ్వస్తశిరసో హతాః
రాజా! అక్కడక్కడా గుర్రాలు ఉప్పొంగుతూ, తమ యుద్ధపరికరాలు, బాణాల సంచులు కట్టుకుని, తలలు విరిగిపోయి, చనిపోయినవిగా పరుగెడుతున్నాయి.
శతశః పతితా భూమౌ వీరశయ్యాసు శేరతే । పరస్పేరణ ధావన్తః పతితాః పునరుత్థితాః
వందలాది మంది నేలపై పడిపోయి, వీరశయ్యలపై విశ్రాంతి తీసుకుంటున్నారు. మరికొందరు పరస్పరం పరుగెత్తి, పడిపోయి, మళ్లీ లేచారు.
ఉత్థాయ చ ప్రధావన్తో ద్వన్ద్వయుద్ధమవాప్నువన్ । పీడితాః పునరన్యోన్యం లుఠన్తో రణమూర్ధని
వారు లేచి, తిరిగి పరుగెత్తి, ద్వంద్వయుద్ధంలో పాల్గొన్నారు. మళ్లీ ఒకరినొకరు పట్టుకుని, యుద్ధరంగంలో తిరుగుతూ బాధపడుతున్నారు.
సచాపాః సనిషఙ్గాశ్చ జాతరూపపరిష్కృతాః । విస్రబ్ధహతవీరాశ్చ శతశః పరిపీడితాః
బంగారు అలంకరణలతో ఉన్న విల్లు, బాణాల సంచులతో కూడిన వందలాది ధైర్యవంతులైన, చనిపోయిన వీరులు అక్కడక్కడా నిండిపోయారు.
తేనతేనాభ్యధావన్త విసృజన్తశ్చ భారత । మత్తో గజః పర్యవర్తద్ధయాంశ్చ హతసాదినః
భారతా! అక్కడక్కడా వారు ఒకరినొకరు ఎదుర్కొంటూ, ఆయుధాలు వదులుతూ దాడి చేశారు. మత్తులో ఉన్న ఏనుగు తిరుగుతూ, గుర్రాలు యజమానులను కోల్పోయాయి.
సరథా రథినశ్చాపి విమృద్గన్తః సమన్తతః । స్యాన్దనాదపతత్కశ్చిన్నిహతోఽన్యేన సాయకైః
చుట్టూ రథసారథులు, యోధులు తమ రథాలతో నలిగిపోయారు. మరికొందరు ఇతరుల బాణాలతో కొట్టబడి, తమ వాహనాల నుంచి పడిపోయారు.
హతసారథిరప్యుచ్చైః పపాత కాష్ఠవద్రథః । యుధ్యమానస్య సంగ్రామే వ్యూఢే రజసి చోత్థితే
సారథి చనిపోవడంతో, రథం పెద్ద శబ్దంతో కలప ముక్కలా పడిపోయింది. యోధుడు యుద్ధంలో పోరాడుతుండగా, దుమ్ము ఎగిసిపడింది.
ధనుఃకూజితవిజ్ఞానం తత్రాసీత్ప్రతియుద్ధ్యతః। గాత్రస్పర్శేన యోధానాం వ్యజ్ఞాస్త పరిపన్థినమ్
అక్కడ విల్లుల మోగింపు ధ్వని, ఎదురు పోరాడుతున్నవారిని తెలియజేసింది. యోధులు శరీరస్పర్శతో తమ శత్రువులను గుర్తించారు.
యుద్ధ్యమానం శరై రాజన్సిఞ్జినీధ్వజినీరవాత్। అన్యోన్యం వీరసంశబ్దో నాశ్రూయత భటైః కృతః
రాజా! వారు బాణాలతో యుద్ధం చేస్తుండగా, విల్లు తాడుల శబ్దం, పతాకాల ఊపిరితో కలిసిపోయి, యోధుల అరుపులు వినిపించకుండా చేసింది.
శబ్దాయమానే సంగ్రామే పటహే కర్ణదారిణి। యుధ్యమానస్య సంగ్రామే కుర్వతః పౌరుషం స్వకమ్
యుద్ధరంగంలో పటాహ ధ్వని చెవులు చీల్చుతున్నప్పుడు, ప్రతి యోధుడు తన పరాక్రమాన్ని చూపిస్తూ పోరాడుతున్నాడు.
నాశ్రౌషం నామగోత్రాణి కీర్తనం చ పరస్పరమ్ । భీష్మచాపచ్యుతైర్బాణైరార్తానాం యుధ్యతాం మృధే
భీష్ముని విల్లు నుంచి వచ్చిన బాణాలు యుద్ధంలో ఉన్నవారిని బాధించడంతో, వారు పరస్పరం పేర్లు, వంశాలు, ప్రశంసలు వినిపించలేదు.
పరస్పరేషాం వీరాణాం మనాంసి సమకమ్పయన్ । తస్మిన్నత్యాకులే యుద్ధే దారుణే రోమహర్షణే
ఆ తీవ్రమైన, భయంకరమైన, రోమాలు నిక్కబొడుచుకునే యుద్ధంలో, వీరుల హృదయాలు ఒకరినొకరు చూసి వణికిపోయాయి.
పితా పుత్రం చ సమరే నాభిజానాతి కశ్చన । చక్రే భగ్నే యుగే చ్ఛిన్నే ఏకధుర్యే హయే హతః
చక్రాలు విరిగిపోవడం, యోగాలు తెగిపోవడం, ఒక్కో గుర్రం చనిపోవడం వల్ల, యుద్ధంలో ఎవరూ తండ్రిని, కుమారుడిని గుర్తించలేకపోయారు.
ఆక్షిప్తః స్యన్దనాద్వీరః సమారథిరజిహ్మగైః। ఏవం చ సమరే సర్వే వీరాశ్చ విరథీకృతాః
వీరుడు తన రథం నుంచి, రథసారధి, వేగంగా పరుగెత్తే గుర్రాలతో పాటు పడిపోవడం జరిగింది. అలా యుద్ధంలో అందరూ వీరులు రథాలు లేకుండా పోయారు.
తేన తేన స్మ దృశ్యన్తే ధావమానాః సమంతతః । గజో హతః శిరశ్ఛిన్నం మర్మ భిన్నం హయో హతః
అక్కడక్కడ వారు చుట్టూ పరుగెత్తుతూ కనిపించారు. ఏనుగు చనిపోయింది, గుర్రం తల కోసి లేదా ప్రాణస్థానంలో గాయం చేసి పడిపోయింది.
అహతః కోపి నైవాసీద్భీష్మే నఘ్నతి శాత్రవాన్ । శ్వేతః కురూణామకరోత్క్షయం తస్మిన్మహాహవే
భీష్ముడు శత్రువులను కొడుతుండగా ఎవ్వరూ గాయపడకుండా మిగిలిపోలేదు. ఆ మహాయుద్ధంలో శ్వేతుడు కౌరవులను నాశనం చేశాడు.
రాజపుత్రాన్రథోదారానవధీచ్ఛతసఙ్ఘశః। చిచ్ఛేద రథినాం బాణైః శిరాంసి భరతర్షభ
రాజకుమారులను, గొప్ప రథసారధులను వందల సంఖ్యలో శ్వేతుడు చంపాడు. బాణాలతో రథయోధుల తలలను కోసాడు, ఓ భరతవంశశ్రేష్ఠుడా.
సాఙ్గదా బాహవశ్చైవ ధనూంషి చ సమంతతః। రథేషాం రథచక్రాణి తూణీరాణి యుగాని చ
చుట్టూ చేతులకు కట్టే కంకణాలు, విల్లు, రథాల చక్రాలు, బాణమంచులు, యోగాలు అన్నీ చెల్లాచెదురుగా పడ్డాయి.
ఛత్రాణి చ మహార్హాణి పతాకాశ్చ విశాంపతే। హయైఘాశ్చ రథౌఘాశ్చ నరౌఘాశ్చైవ భారత
పెద్ద విలువైన గొడుగులు, జెండాలు, గుర్రాల హేగులు, రథాల పరుగులు, మానవ సమూహాలు అన్నీ అక్కడ కనిపించాయి, ఓ భారతా.
వారణాః శతశశ్చైవ హతాః శ్వేతేన భారత । వయం శ్వేతభయాద్భీతా విహాయ రథసత్తమమ్
శ్వేతుడు వందలాది ఏనుగులను చంపాడు, ఓ భారతా. శ్వేతుడి భయంతో మేము మా ఉత్తమ రథాలను వదిలేసి పారిపోయాం.
అపయాతాస్తథా పశ్చాద్విభుం పశ్యామ ధృష్ణవః । శరపాతమతిక్రమ్య కురవః కురునన్దన
అలా మేము వెనక్కి వెళ్లి, ధైర్యంగా ఉన్న శ్వేతుడిని చూశాం. బాణ వర్షాన్ని తప్పించుకుంటూ కౌరవులు అక్కడ నుండి తప్పించుకున్నారు, ఓ కురునందనా.
భీష్మం శాన్తనవం యుద్ధే స్థితాః పశ్యామ సర్వశః । అదీనో దీనసమయే భీష్మోఽస్మాకం మహాహవే
మేము యుద్ధంలో శాంతనువు కుమారుడైన భీష్ముడిని నిలబడినట్టు చూశాం. ఆ కష్ట సమయంలో భీష్ముడు ఏమాత్రం వెనకడుగు వేయలేదు.
ఏకస్తస్థౌ నరవ్యాఘ్రో గిరిర్మేరురివాచలః। ఆదదాన ఇవ ప్రాణాన్సవితా శిశిరాత్యయే
అతడు ఒక్కడే, మనుషులలో సింహంలా, మెరు పర్వతంలా అచంచలంగా నిలబడ్డాడు. శత్రువుల ప్రాణాలను సూర్యుడు శీతాకాలం చివరలో తీసుకుంటున్నట్టు కనిపించాడు.
గభస్తిభిరివాదిత్యస్తస్థౌ శరమరీచిమాన్। స ముమోచ మహేష్వాసః శరసఙ్ఘాననేకశః
బాణాల కాంతులతో సూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తూ, ఆ మహావిలువాడు అనేక బాణ సమూహాలను వదిలాడు.
నిఘ్నన్నమిత్రాన్సమరే వజ్రపాణిరివాసురాన్ । తే వధ్యమానా భీష్మేణ ప్రజహుస్తం మహాబలమ్
వజ్రాయుధంతో ఇంద్రుడు రాక్షసులను చంపినట్టు, భీష్ముడు యుద్ధంలో శత్రువులను సంహరించాడు. భీష్ముడు వారిని కొడుతుండగా, వారు ఆ మహాబలిని వదిలిపెట్టారు.