తయోర్యుద్ధం సమభవద్ధోరరూపం విశాంతే । దారయేతాం సుసంక్రుద్ధావన్యోన్యమపరాజితౌ
వారిద్దరి మధ్య యుద్ధం భయంకరంగా, భయపెట్టేలా మారింది. ఇద్దరూ గట్టిగా కోపంతో ఒకరిని ఒకరు గాయపరిచారు, ఎవ్వరూ ఓడిపోలేదు.
ఏవం ద్వన్ద్వసహస్రాణి రథవారణవాజినామ్ । పదాతీనాం చ సమరే తవ తేషాం చ సంకులే
అలా నీ సైన్యం, వారి సైన్యాల మధ్య యుద్ధంలో రథారోహులు, ఏనుగులు, గుర్రాలవారు, కాలాళ్లు వేలాది ద్వంద్వ యుద్ధాలు చేశారు.
ముహూర్తమివ తద్యుద్ధమాసీన్మధురదర్శనమ్ । తత ఉన్మత్తవద్రాజన్న ప్రాజ్ఞాయత కించన
ఒక క్షణం పాటు ఆ యుద్ధం కన్నులకు మధురంగా కనిపించింది, రాజా! ఆ తర్వాత పిచ్చివాళ్లలా ఎవ్వరూ ఎవ్వరినీ గుర్తించలేని స్థితి వచ్చింది.
గజో గజేన సమరే రథినం చ రథీ యయౌ । అశ్వోఽశ్వం సమభిప్రాయాత్పదాతిశ్చ పదాతినమ్
యుద్ధంలో ఏనుగు ఏనుగుతో, రథసారథి రథసారథితో, గుర్రం గుర్రంతో, కాలాడు కాలాడుతో ఎదురెదురుగా పోరాడారు.
తతో యుద్ధం సుదుర్ధర్షం వ్యాకులం సమపద్యత। శూరాణాం సమరే తత్ర సమాసాద్యేతరేతరమ్
అప్పుడు అక్కడ వీరులు ఒకరిని ఒకరు ఎదుర్కొంటూ, భయంకరంగా, కలకలంగా యుద్ధం మొదలైంది.
తత్ర దేవర్షయః సిద్ధాశ్చారణాశ్చ సమాగతాః । ప్రేక్షన్త తద్రణం ఘోరం దేవాసురసమం భువి
అక్కడ దేవర్షులు, సిద్ధులు, చరణులు కూడి, భూమిపై ఆ భయానకమైన, దేవాసుర యుద్ధానికి సమానమైన సంగ్రామాన్ని చూశారు.
తతో దన్తిసహస్రాణి ర్థానాం చాపి మారిష। అశ్వౌఘాః పురుషౌఘాశ్చ విపరీతం సమాయయుః
అయ్యా, ఆ సమయంలో వేలాది ఏనుగులు, రథాలు, గుఱ్ఱాల వాహినులు, మనుషుల సమూహాలు రెండు వైపుల నుండీ ఎదురెదురుగా వచ్చాయి.
తత్రతత్ర ప్రదృశ్యన్తే రథవారణపత్తయః । సాదినశ్చ నరవ్యాఘ్ర యుధ్యమానా ముహుర్ముహుః
అక్కడక్కడ రథాలు, ఏనుగులు, కాలాళ్లు, గుఱ్ఱస్వారులు, ఓ పురుషవృశభా, పదే పదే యుద్ధం చేస్తూ కనిపించారు.
రాజఞ్శతసహస్రాణి తత్రతత్ర పదాతినామ్ । నిర్మర్యాదం ప్రయుద్ధాని తత్తే వక్ష్యామి భారత
ఓ రాజా, అక్కడక్కడ పదివేలల కాలాళ్లు నియమాలు లేకుండా పోరాడారు. ఆ సంగతులు నీకు చెబుతాను, ఓ భారత వంశజా.
న పుత్రః పితరం జజ్ఞే పితా వా పుత్రమౌరసమ్ । న భ్రాతా భ్రాతరం తత్ర స్వస్త్రీయం న చ మాతులః
అక్కడ కొడుకు తండ్రిని గుర్తించలేదు, తండ్రి తన సహజ కుమారుడిని గుర్తించలేదు; అన్నదమ్ములు ఒకరినొకరు, మేనమామ మేనల్లుడు కూడా గుర్తించలేదు.
న మాతులం చ స్వస్రీయో న సఖాయం సఖా తథా। ఆవిష్టా ఇవ యుధ్యన్తే పాణ్డవాః కురుభిః సహ
మేనల్లుడు మేనమామను, స్నేహితుడు స్నేహితుణ్ణి కూడా గుర్తించలేదు; కోపంతో పాండవులు, కౌరవులు పరస్పరం యుద్ధం చేశారు.
రథానీకం నరవ్యాఘ్రాః కేచిదభ్యపతన్రథైః । అభజ్యన్త యుగైరేవ యుగాని భరతర్షభ
కొంతమంది పురుషవృశభులు తమ రథాలతో రథసేనపై దాడి చేశారు. రథాల యోగాలు పరస్పరం ఢీకొని విరిగిపోయాయి, ఓ భారత శ్రేష్ఠా.
రథేషాశ్చ రతేషాభిః కూరా రథకూబరైః। సంగతైః సహితాః కేచిత్పరస్పరజిఘాంసవః
కొంతమంది ఒకరినొకరు సంహరించాలనే ఉద్దేశంతో, రథాన్ని రథంతో, దండాన్ని దండంతో, రథపు పెట్టెలను కలిపి దగ్గరగా పోరాడారు.
న శేకుశ్చలితుం కేచిత్సన్నిపత్య రథా రథైః । ప్రభిన్నాస్తు మహాకాయాః సన్నిపత్య గజా గజైః
కొంత రథాలు రథాలతో ఢీకొని కదలలేకపోయాయి; అలాగే, గొప్ప శరీరాలున్న ఏనుగులు కూడా మరే ఏనుగులతో ఢీకొని నిలిచిపోయాయి.
బహుధా దారయన్క్రుద్ధా విషాణైరితరేతరమ్। సతోరణపతాకైశ్చ వారణా వరవారణైః
కోపంతో ఉన్న ఏనుగులు తమ దంతాలతో ఒకదానికొకటి అనేక విధాలుగా చీల్చాయి; తలపటాకలు, కప్పులు ధరించిన ఏనుగులు ఇతర మహా ఏనుగులపై దాడి చేశాయి.
అభిసృత్య మహారాజ వేగవద్భిర్మహాగజైః । దన్తైరభిహతాస్తత్ర చుక్రుశుః పరమాతురాః
ఓ మహారాజా, వేగంగా పరుగెత్తిన గొప్ప ఏనుగులు తమ దంతాలతో కొట్టి, కొట్టబడినవారు తీవ్రమైన బాధతో అరవడం మొదలుపెట్టారు.
అభినీతాశ్చ శిక్షాభిస్తోత్రాఙ్కుశసమాహతాః। అప్రభిన్నాః ప్రభిన్నానాం సంముఖాభిముఖా యయుః
బాగా శిక్షణ పొందిన, కర్రలు, అంకుశాలతో కొట్టబడిన, ఇంకా విరగని ఏనుగులు విరిగిన ఏనుగుల ఎదురుగా నేరుగా ముందుకు వచ్చాయి.
ప్రభిన్నైరపి సంసక్తాః కేచిత్తత్ర మహాగజాః । క్రౌఞ్చవన్నినదం కృత్వా దుద్రువుః సర్వతో దిశమ్
కొంతమంది మహా ఏనుగులు గాయపడి, విరిగిన ఏనుగులతో చిక్కుకుపోయి, క్రౌంచపక్షుల్లా అరుస్తూ అన్ని దిశలకు పారిపోయాయి.
సమ్యక్ప్రణీతా నాగాశ్చ ప్రభిన్నకరటాముఖాః । ఋషితోమరనారాచైర్నిర్విద్ధా వరవారణాః
బాగా నడిపిన ఏనుగులు, విరిగిన కంఠాలు, నోళ్ళతో, భల్లాలు, తుంగాలు, పదునైన బాణాలతో గాయపడ్డాయి, ఓ ఏనుగులలో శ్రేష్ఠుడా.
ప్రణేదుర్భిన్నమర్మాణో నిపేతుశ్చ గతాసవః। ప్రాద్రవన్త దిశః కేచిన్నదన్తో భైరవాన్రవాన్
కొంతమంది ఏనుగులు ప్రాణాంతక గాయాలతో నేలపై పడిపోయాయి; మరికొంతమంది భయంకరంగా అరుస్తూ అన్ని దిశలకు పరుగెత్తాయి.
గజానాం పాదరక్షాస్తు వ్యూఢోరస్కాః ప్రహారిణః । ఋష్టిభిశ్చ ధనుర్భిశ్చ విమలైశ్చ పరశ్వథైః
ఏనుగుల రక్షకులు, విస్తారమైన ఛాతీతో, దాడిలో ఉత్సాహంగా, భల్లాలు, విల్లు, మెరిసే గొడ్డళ్లతో పోరాడారు.
గదాభిర్ముసలైశ్చైవ భిన్దిపాలైః సతోమరైః । ఆయసైః పరిఘైశ్చైవ నిస్తిరంశైర్విమలై శితైః
అలాగే, వారు గదలు, ముసల్లు, బిందిపాళ్లు, తుంగాలు, ఇనుప దండాలు, పదునైన మెరిసే కత్తులతో యుద్ధం చేశారు.
ప్రగృహీతైః సుసంరబ్ధా ద్రవమాణాస్తతస్తతః। వ్యదృశ్యన్త మహారాజ పరస్పరజిఘాంసవః
రాజా, వారు ఉత్సాహంతో ఆయుధాలు పట్టుుకుని, ఒకరిని ఒకరు సంహరించాలనే ఉద్దేశంతో చుట్టూ పరుగులు తీశారు.
రాజమానాశ్చ నిస్త్రింశాః సంసిక్తా నరశోణితైః। ప్రత్యదృశ్యన్త శూరాణామన్యోన్యమభిధావతామ్
పోరాటంలో ధైర్యవంతులు పరస్పరం ఎదురెదురుగా దూకుతుండగా, వారి ఖడ్గాలు మానవ రక్తంతో తడిసి మెరుస్తూ కనిపించాయి.
అవక్షిప్తావధూతానామసీనాం వీరబాహుభిః । సంజజ్ఞే తుములః శబ్దః పతతాం పరమర్మసు
వీరుల బలమైన చేతులతో ఊపి విసిరిన ఖడ్గాలు శత్రువుల ప్రాణస్థానాల్లో పడిపోతూ, ఘోరమైన శబ్దాన్ని కలిగించాయి.
గదాముసలరుగ్ణానాం భిన్నానాం చ వరాసిభిః । దన్తిదన్తావభిన్నానాం మృదితానాం చ దన్తిభిః
ఆ యుద్ధంలో గదలు, ముసలలు విరిగిపోవడం, ఖడ్గాలు పగిలిపోవడం, ఏనుగుల దంతాలు చీలిపోవడం, ఏనుగులు ఒకదానితో ఒకటి తొక్కుకోవడం జరిగింది.
తత్ర తత్ర నరౌఘాణాం క్రోశతామితరేతరమ్ । శుశ్రువుర్దారుణా వాచః ప్రేతానామివ భారత
భారతా, అక్కడక్కడ మనుషుల గుంపుల్లో వారు ఒకరిని ఒకరు అరుస్తూ, భయంకరమైన మాటలు వినిపించాయి. అవి మృతుల అరుపుల్లా అనిపించాయి.
హయైరపి హయారోహాశ్చామరాపీడధారిభిః । హంసైరివ మహావేగైరన్యోన్యమభివిద్రుతాః
చామరాలు పట్టిన గుర్రపు యోధులు కూడా తమ వేగవంతమైన గుర్రాలతో పరస్పరం ఎదురెదురుగా పరిగెత్తారు. వారు పెద్ద వేగంతో వెళ్తున్న హంసలవలె కనిపించారు.
తైర్విముక్తా మహాప్రాసా జామ్బూనదవిభూషణాః । ఆశుగా విమలాస్తీక్ష్ణాః సంపేతుర్భుజగోపమాః
వారు బంగారు అలంకారాలతో అలంకరించిన, వేగంగా, నిర్మలంగా, పదునుగా ఉన్న గొప్ప కత్తులను పాము లా ఎగిరేలా విసిరారు.
అశ్వైరగ్న్యజవైః కేచిదాప్లుత్య మహతో రథాత్ । శిరాంస్యాదదిరే వీరా రథినామశ్వసాదినః
కొంతమంది యోధులు అగ్నిలా వేగంగా పరుగెత్తే గుర్రాలతో తమ గొప్ప రథాల నుంచి దూకి, రథసారథులు మరియు గుర్రపు యోధుల తలలను పట్టుకున్నారు.