శకున్తలా నతశిరాః పరం హర్షమవాప్య చ।' పూజయిత్వా యథాన్యాయమబ్రవీత్తం శకున్తలా
శకుంతళ తలవంచి, మిక్కిలి ఆనందంతో, రాజును యథావిధిగా గౌరవించి, ఆయనతో మాట్లాడింది.
అభివాదయ రాజానం పితరం తే దృఢవ్రతమ్। ఏవముక్త్వా సుతం తత్ర లజ్జానతముఖీ స్థితా
'రాజును, నీ తండ్రిని నమస్కరించు. ఆయన వ్రతంలో దృఢుడు,' అని చెప్పి, కుమారుడితో పాటు తలవంచి నడుచుకుంది.
స్తమ్భమాలిఙ్గ్య రాజానం ప్రసీదస్వేత్యువాచ సా। శాకున్తలోపి రాజానమభివాద్య కృతాఞ్జలిః
ఒక స్తంభాన్ని పట్టుకుని, 'దయచేయండి' అని రాజుతో చెప్పింది. శకుంతళ కుమారుడు కూడా చేతులు జోడించి రాజును నమస్కరించాడు.
హర్షేణోత్ఫుల్లనయనో రాజానం చాన్వవైక్షత। దుష్యన్తో ధర్మబుద్ధ్యా తు చిన్తయన్నేవ సోబ్రవీత్
ఆనందంతో కళ్లు విప్పి రాజును చూశాడు. కానీ దుష్యంతుడు ధర్మబుద్ధితో ఆలోచిస్తూ ఇలా అన్నాడు.
కిమాగమనకార్యం తే బ్రూహి త్వం వరవర్ణిని। కరిష్యామి న సందేహః సపుత్రాయా విశేషతః
నీ వచ్చిందానికి కారణం ఏమిటో చెప్పు, సుందరాంగనేయా. నీవు, నీ కుమారునికోసం నేను ఎలాంటి సందేహం లేకుండా చేయగలను.
ప్రసీదస్వ మహారాజ వక్ష్యామి పురుషోత్తమ। ఏష పుత్రో హి తే రాజన్మయ్యుత్పన్నః పరంతప
మహారాజా, దయచూపు. నేను చెప్పబోతున్నాను. ఓ ఉత్తమ పురుషుడా, ఈ కుమారుడు నీకు నాలో పుట్టాడు, రాజా.
తస్మాత్పుత్రస్త్వయా రాజన్యౌవరాజ్యేఽభిషిచ్యతామ్। యథోక్తమాశ్రమే తస్మిన్వర్తస్వ పురుషోత్తమ
అందుకే, రాజా, ఈ కుమారుని నీవే యువరాజుగా నియమించు. ఆశ్రమంలో నీవు చెప్పిన మాటను గుర్తు పెట్టుకుని, అలాగే నడుచుకో, మహాపురుషుడా.
మయా సమాగమే పూర్వం కృతః స సమయస్త్వయా। తత్త్వం స్మర మహాబాహో కణ్వాశ్రమపదం ప్రతి
మన కలయిక సమయంలో నువ్వు ఇచ్చిన వాగ్దానం గుర్తు పెట్టుకో, మహాబాహువా. అది కన్వ ఆశ్రమానికి సంబంధించినది.
తస్యోపభోగసక్తస్య స్త్రీషు చాన్యాసు భారత। శకున్తలా సపుత్రా చ మనస్యన్తరధీయత
భోగాలకు, ఇతర స్త్రీలకు అలవాటుపడిన రాజు, భారతవంశీయుడా, శకుంతలతో పాటు ఆమె కుమారుని మనసులోంచి మర్చిపోయాడు.
స ధారయన్మనస్యేనాం సపుత్రాం సస్మితాం తదా। తదోపగృహ్య మనసా చిరం సుఖమవాప సః
ఆ సమయంలో ఆమెను, కుమారునితో కలిసి, మనసులో ఆప్యాయంగా ఆలోచిస్తూ, రాజు ఎంతో కాలం ఆనందంగా గడిపాడు.
సోఽథ శ్రుత్వాపి తద్వాక్యం తస్యా రాజా స్మరన్నపి। అబ్రవీన్న స్మరామీతి త్వయా భద్రే సమాగమమ్
ఆమె మాటలు విన్నా, ఆమెను గుర్తు చేసుకున్నా కూడా, రాజు — 'మన కలయిక నాకు గుర్తు లేదు, సుముఖీ,' అని అన్నాడు.
మైథునం చ వృథా నాహం గచ్ఛేయమితి మే మతిః। నాభిజానామి కల్యాణి త్వయా సహ సమాగమమ్
'వృథాగా కలయిక కావాలని నాకు లేదు; ఇదే నా నిర్ణయం. నీతో కలయిక జరిగినదని నాకు గుర్తు లేదు, మంగళకరమైనవాడివి.'
ధర్మార్థకామసంబన్ధం న స్మరామి త్వయా సహ। గచ్ఛ వా తిష్ఠ వా కామం యద్వాపీచ్ఛసి తత్కురు
'నీతో ధర్మం, అర్థం, కామం వంటి బంధం నాకు గుర్తు లేదు. నీవు కావాలంటే వెళ్ళు, లేక ఇక్కడే ఉండు, లేదా నీకు నచ్చినది చేయు.'
సంరమ్భామర్షతామ్రాక్షీ స్ఫురమాణోష్ఠసంపుటా। కటాక్షైర్నిర్దహన్తీవ తిర్యగ్రాజానమైక్షత
కోపంతో, అసహనంతో కళ్లలో ఎర్రదనం, పెదవులు కంపించుతూ, ఆమె పక్కదారిగా రాజును చూస్తూ తన చూపుతో కాల్చినట్టు చేసింది.
ఆకారం గూహమానా చ మన్యునా చ సమీరితమ్। తపసా సంభృతం తేజో ధారయామాస వై తదా
తన భావాన్ని, కోపంతో వచ్చిన కలవరాన్ని దాచుకుని, తపస్సుతో సంపాదించిన తేజస్సును ఆమె ఆపుకుంది.
సా ముహూర్తమివ ధ్యాత్వా దుఃఖామర్షసమన్వితా। భర్తారమభిసంప్రేక్ష్య యథాన్యాయం వచోఽబ్రవీత్
ఒక క్షణం ఆలోచించి, బాధతో, అసహనంతో, భర్తను చూస్తూ, యుక్తంగా మాటలు చెప్పింది.
జానన్నపి మహారాజ కస్మాదేవం ప్రభాషసే। న జానామీతి నిఃశఙ్కం యథాన్యః ప్రాకృతస్తథా
'నీవు తెలిసినా, మహారాజా, ఇలా ఎందుకు మాట్లాడుతున్నావు? సాధారణ మనిషిలా, నిర్భయంగా నాకు తెలియదని అంటున్నావు.'
తస్య తే హృదయం వేద సత్యస్యైవానృతస్య చ। సాక్షిణం బత కల్యాణమాత్మానమవమన్యసే
'నీ హృదయం నిజం, అబద్ధం రెండింటినీ తెలుసు. ఓ మంగళకరమైనవాడా, సాక్షిగా ఉన్న నీ మనసును నీవే తక్కువగా చూస్తున్నావు.'
యోఽన్యథా సన్తమాత్మానన్యథా ప్రతిపద్యతే। కిం తేన న కృతం పాపం చోరేణాత్మాపహారిణా
'ఎవరైనా ఒకలా ఉండి, ఇంకొకలా ప్రవర్తిస్తే, అతడు ఎలాంటి పాపం చేయలేదు? తనను తానే మోసం చేసే దొంగవాడిలా.'
ఏకోఽహమస్మీతి చ మన్యసే త్వం న హృచ్ఛయం వేత్సి మునిం పురాణమ్। యో వేదితా కర్మణః పాపకస్య తస్యాన్తికే త్వం వృజినం కరోషి
'నీవు ఒంటరివాడినని అనుకుంటున్నావు. కానీ నీ హృదయంలో ఉన్న పురాతన మునిని, పాపకర్మలను తెలిసినవాడిని, నీవు తెలుసుకోలేదు. అతని ముందు నీవు తప్పు చేస్తున్నావు.'
ధర్మ ఏవ హి సాధూనాం సర్వేషాం హితకారణమ్। నిత్యం మిథ్యావిహీనానాం న చ దుఃఖావహో భవేత్
'ధర్మమే మంచివాళ్లందరికీ మేలు చేసే దారి. అది ఎప్పుడూ అబద్ధం లేని దారి. అది ఎప్పుడూ బాధను కలిగించదు.'
మన్యతే పాపకం కృత్వా న కశ్చిద్వేత్తి మామితి। విదన్తి చైనం దేవాశ్చ యశ్చైవాన్తరపూరుషః
'పాపం చేసినవాడు, నన్నెవ్వరూ తెలుసుకోరని అనుకుంటాడు. కానీ దేవతలు, అంతరాత్మ కూడా అతడిని తెలుసుకుంటాయి.'
ఆదిత్యచన్ద్రావనిలోఽనలశ్చ ద్యౌర్భూమిరాపో హృదయం యమశ్చ। అహశ్చ రాత్రిశ్చ ఉభే చ సన్ధ్యే ధర్మశ్చ జానాతి నరస్య వృత్తమ్
సూర్యుడు, చంద్రుడు, గాలి, అగ్ని, ఆకాశం, భూమి, నీరు, మనసు, యముడు, పగలు, రాత్రి, రెండు సంధ్యలు, ధర్మం — ఇవన్నీ మనిషి ప్రవర్తనను తెలుసుకుంటాయి.
యమో వైవస్వతస్తస్య నిర్యాతయతి దుష్కృతమ్। హృది స్థితః కర్మసాక్షీ క్షేత్రజ్ఞో యస్య తుష్యతి
వివస్వత్పుత్రుడైన యముడు, చెడు పనులకు శిక్షను విధిస్తాడు; మనసులో ఉండే సాక్షి, క్షేత్రజ్ఞుడు, మంచిగా ఉన్నవారిని సంతృప్తిపరచుకుంటాడు.
న తుష్యతి చ యస్యైష పురుషస్య దురాత్మనః। తం యమః పాపకర్మాణం నిర్భర్త్సయతి దుష్కృతమ్
ఈ అంతరాత్మ సంతోషించకపోతే, ఆ దుష్టుని చెడు పనులకు యముడు గట్టిగా మందలిస్తాడు.
యోఽవమత్యాత్మనాత్మానమన్యథా ప్రతిపద్యతే। న తస్య దేవాః శ్రేయాంసో యస్యాత్మాపి న కారణమ్
తనను తాను నిర్లక్ష్యం చేసి, తప్పుగా ప్రవర్తించే వాడికి, తనను తానే కారణంగా భావించని వాడికి, దేవతల అనుగ్రహం లభించదు.
స్వయం ప్రాప్తేతి మామేవం మావమంస్థా పతివ్రతామ్। అర్చార్హాం నార్చయసి మాం స్వయం భార్యాముపస్థితామ్
నన్ను సులభంగా లభించిందని అనుకోకు, నీకు అర్హమైన భార్యను తక్కువగా చూడకు; పూజించదగినవాడినైన నన్ను, నీ ముందు నిలబడి ఉన్న భార్యను, గౌరవించకపోతున్నావు.
కిమర్థం మాం ప్రాకృతవదుపప్రేక్షసి సంసది। నఖల్వహమిదం శూన్యే రౌమి కిం న శృణోషి మే
ఈ సభలో నన్ను సాధారణ స్త్రీగా ఎందుకు చూస్తున్నావు? నేను వృథాగా మాటలు చెప్పడం లేదు; నా మాటలు వినడం ఎందుకు లేదు?
యది మే యాచమానాయా వచనం న కరిష్యసి। దుష్యన్త శతధా త్వద్య మూర్ధా తే విఫలిష్యతి
నేను వేడుకుంటూ చెప్పిన మాటలు నువ్వు చేయకపోతే, దుష్యంతా! ఈరోజు నీ తల నూరు ముక్కలుగా పగిలిపోతుంది.
జాయాం పతిః సంప్రవిశ్య యదస్యాం జాయతే పునః। జాయాయాస్తద్ధి జాయాత్వం పౌరాణాః కవయో విదుః
భర్త భార్యతో కలిసినప్పుడు, ఆమె నుంచి పుట్టిన సంతానం నిజమైన సంతానం; పురాణ పండితులు ఇదే అన్నారు.