తే సేనే స్తిమితే సఞ్జే వీక్షమాణే పరస్పరమ్ । గఙ్గాయమునయోర్వేగో యథైవైత్య పరస్పరమ్
ఆ రెండు సేనలు ఒకదానికొకటి ఎదురుగా నిలబడి, గంగా-యమునా నదుల ప్రవాహాలు కలిసినట్టు, కదలకుండా పరస్పరం చూశాయి.
ఏవం ప్రవత్తే తే సేనే నిఃశబ్దే జనసంసది । చిత్రే పట ఇవాలేఖ్యే దర్శనీయతరే శుభే
అలా ఆ సేనలు ప్రజాసమూహం మధ్య నిశ్శబ్దంగా నిలబడి, అందంగా, చూడదగ్గ చిత్రపటంలా కనిపించాయి.
తతో యుధిష్ఠిరో దృష్ట్వా యుద్ధాయ సమవస్థితే। తే సేనే సాగరప్రఖ్యే ముహుః ప్రజ్వలితే నృప
అప్పుడు యుద్ధానికి సిద్ధంగా, సముద్రంలా విస్తరించి, మళ్ళీ మళ్ళీ జ్వలించుతున్న ఆ సేనలను చూసి, యుధిష్ఠిరుడు — ఓ రాజా! —
విముచ్య కవచం వీరో నిక్షిప్య చ వరాయుధమ్ । అవరుహ్య రథాత్క్షిప్రం పద్మ్యామేవ కృతాఞ్జలిః
ఆ ధైర్యవంతుడు తన కవచాన్ని విప్పి, శక్తివంతమైన ఆయుధాన్ని పక్కన పెట్టి, వెంటనే రథం నుండి దిగి, చేతులు జోడించి మధ్యలో నిలిచాడు.
పితామహమభిప్రేక్ష్య ధర్మరాజో యుధిష్ఠిరః । వాగ్యతః ప్రయయౌ ధీరః ప్రాఙ్భుఖో రిపువాహినీమ్
పితామహుడిని చూచి, ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుడు నిశ్చలమైన మనసుతో, తూర్పు దిశగా ఎదురుగా, శత్రుసేన వైపు నడిచాడు.
తం ప్రయాన్తమభిప్రేభ్య కున్తీపుత్రో ధనఞ్జయః । అవతీర్య రథాత్తూర్ణం భ్రాతృభిః సహితోఽన్వయాత్
ఆయన ముందుకు పోతున్నాడని గమనించిన కుంతీ కుమారుడు ధనంజయుడు తన సోదరులతో కలిసి వెంటనే రథం నుండి దిగి, అతన్ని అనుసరించాడు.
వాసుదేవశ్చ భగవాన్పృష్ఠతోఽనుజగామ తమ్ । తథా ముఖ్యాశ్చ రాజానస్తచ్చిత్తా జగ్మురుత్సుకాః
భగవంతుడు వాసుదేవుడు కూడా అతని వెనుక నడిచాడు. అలాగే ముఖ్యమైన రాజులు కూడా తమ మనసంతా అక్కడే పెట్టుకొని, ఉత్సాహంగా వెళ్ళారు.
కిం తే వ్యవసితం రాజన్యదస్మానపహాయ వై। ప్రద్మ్యామేవ ప్రయాతోఽసి ప్రాఙ్ముఖో రిపువాహినీమ్
ఓ రాజా! మమ్మల్ని వదిలేసి, నీవు శత్రు సేన మధ్యకు, తూర్పు దిశగా ఒంటరిగా పోతున్నావు — ఏమి నిర్ణయించావు?
క్వ గమిష్యసి రాజేన్ద్ర నిక్షిప్తకవచాయుధః। దంశితేష్వరిసైన్యేషు భ్రాతౄనుత్సృజ్య పార్థివ
ఓ రాజేంద్రా! కవచం, ఆయుధాన్ని విడిచిపెట్టి, శత్రు సైన్యాల మధ్య సోదరులను వదిలేసి, నువ్వు ఎక్కడికి వెళ్ళబోతున్నావు?
ఏవం గతే త్వయి జ్యేష్ఠే మమ భ్రాతరి భారత। భీమే దునోతి హృదయం బ్రూహి గన్తా భవాన్క్వ ను
ఓ భారతా! నువ్వు, నా పెద్ద అన్నయ్య, ఇలా వెళ్ళిపోతుంటే, భీముడి మనసు బాధపడుతోంది. నువ్వు నిజంగా ఎక్కడికి వెళ్ళబోతున్నావో చెప్పు.
అస్మిన్రణసమూహే వై వర్తమానే మహాభయే। ఉత్సృజ్య క్వ ను గన్తాసి శత్రూనభిముఖో నృప
ఈ యుద్ధ సముదాయంలో, మహా ప్రమాదం మధ్య, మమ్మల్ని వదిలేసి, శత్రువుల వైపు ఎదురుగా నువ్వు ఎక్కడికి వెళ్ళబోతున్నావు, ఓ రాజా?
ఏవమాభాష్యమాణోఽపి భ్రాతృభిః కురునన్దనః। నోవాచ వాగ్యతః కించిద్గచ్ఛత్యేవ యుధిష్ఠిరః
అలా సోదరులు అడుగుతున్నా, కురు వంశజుడు యుధిష్ఠిరుడు ఏమీ మాట్లాడకుండా, నిశ్శబ్దంగా ముందుకు సాగిపోయాడు.
తానువాచ మహాప్రాజ్ఞో వాసుదేవో మహామనాః । అభిప్రాయోఽస్య విజ్ఞాతో మయేతి ప్రహసన్నివ
అప్పుడు మహాప్రజ్ఞుడైన వాసుదేవుడు, చిరునవ్వుతో, "అతని ఉద్దేశ్యం నాకు తెలుసు" అని అన్నాడు.
ఏష భీష్మం తథా ద్రోణం గౌతమం శల్యమేవ చ। అనుమాన్య గురూన్సర్వాన్యోత్స్యతే పార్థివోఽరిభిః
ఇప్పుడు ఇతడు భీష్ముడు, ద్రోణుడు, గౌతముడు, శల్యుడు — వీరందరిని గౌరవంగా అభ్యర్థించి, అనుమతి తీసుకుని, శత్రువులతో యుద్ధానికి దిగతాడు.
శ్రూయతే హి పురాకల్పే గురూనననుమాన్య యః। యుధ్యతే స భవేద్వ్యక్తమపధ్యాతో మహత్తరైః
పురాతన కాలంలో, గురువులను అనుమతి లేకుండా యుద్ధం చేసినవాడు, పెద్దవాళ్లచే తప్పుబడతాడని విన్నాము.
అనుమాన్య యథాశాస్త్రం యస్తు యుధ్యేన్మహత్తరైః । ధ్రువస్తస్య జయో యుద్ధే భవేదితి మతిర్మమ
శాస్త్రోక్తంగా పెద్దల అనుమతి తీసుకుని యుద్ధం చేసే వాడికి యుద్ధంలో విజయం ఖచ్చితంగా లభిస్తుందని నా నమ్మకం.
ఏవం బ్రువతి కృష్ణేఽత్ర ధార్తరాష్ట్రచమూం ప్రతి। హాహాకారో మహానాసీన్నిఃశబ్దాస్త్వపరేఽభవన్
కృష్ణుడు కౌరవ సైన్యానికి ఇలా చెప్పిన వెంటనే, అక్కడ కొందరిలో గొప్ప అరుపులు వినిపించాయి, మరికొందరు మాత్రం మౌనంగా ఉండిపోయారు.
దృష్ట్వా యుధిష్ఠిరం దూరాద్ధార్తరాష్ట్రస్య సైనికాః । మిథః సంకథయాంచక్రురేషో హి కులపాంసనః
యుధిష్ఠిరుడు దూరం నుంచి వస్తున్నట్టు చూసిన ధృతరాష్ట్రుని సైనికులు పరస్పరం మాట్లాడుకుంటూ, 'ఇతడే తన వంశానికి అపకీర్తి తెచ్చినవాడు' అని అన్నారు.
వ్యక్తం భీత ఇవాభ్యేతి రాజాసౌ భీష్మమన్తికమ్ । యుధిష్ఠిరః ససోదర్యః శరణార్థం ప్రయాచకః
యుధిష్ఠిరుడు భయపడినట్టు స్పష్టంగా కనిపిస్తూ, తన సోదరులతో కలిసి భీష్ముని దగ్గరకు రక్షణ కోసం వస్తున్నాడు.
ధనఞ్జయే కథం నాథే పాణ్డవే చ వృకోదరే । నకులే సహదేవే చ భీతిరభ్యేతి పాణ్డవమ్
ధనంజయుడు రక్షకుడిగా ఉండగా, భీముడు, నకులు, సహదేవుడు తోడుగా ఉన్నప్పుడు, పాండవునికి భయం ఎలా వచ్చింది?
న నూనం క్షత్రియకులే జాతః సంప్రథితే భువి। యథాఽస్య హృదయం భీతమల్పసత్వస్య సంయుగే
ప్రముఖమైన క్షత్రియ వంశంలో ఇతడు పుట్టాడని అనిపించదు; యుద్ధంలో ఇతని హృదయం భయంతో నిండిపోయి, ధైర్యం తక్కువగా ఉంది.
తతస్తే సైనికాః సర్వే ప్రశంసన్తి స్మ కౌరవాన్ । హృష్టాః సుమనసో భూత్వా చేలాని దుధువుశ్చ హ
అంతటా సైనికులు ఆనందంతో, ఉల్లాసంగా కౌరవులను పొగిడుతూ, తమ వస్త్రాలు ఊపారు.
వ్యనిన్దంశ్చ తథా సర్వే యోధాస్తవ విశాంపతే। యుధిష్ఠిరం ససోదర్యం సహితం కేశవనేన హి
రాజా, నీ యోధులందరూ కృష్ణుడు తోడుగా ఉన్న యుధిష్ఠిరుని మరియు అతని సోదరులను అపహాస్యం చేశారు.
తతస్తత్కౌరవం సైన్యం ధిక్వృత్వా తు యుధిష్ఠిరమ్ । నిఃశబ్దమభవత్తూర్ణం పునరేవ విశాంపతే
అప్పుడా కౌరవ సైన్యం యుధిష్ఠిరుని నిందించి, వెంటనే మళ్లీ మౌనంగా అయింది, రాజా.
కిం ను వక్ష్యాతి రాజాఽసౌ కిం భీష్మః ప్రతివక్ష్యతి। కిం భీమః సమరశ్లాఘీ కిం ను కృష్ణార్జునావితి
ఆ రాజు ఏమి మాట్లాడతాడు? భీష్ముడు ఏమి సమాధానం ఇస్తాడు? యుద్ధంలో గర్వించే భీముడు ఏమంటాడు? కృష్ణుడు, అర్జునుడు ఏమంటారు?
వివక్షితం కిమస్యేతి సంశయః సుమహానభూత్ । ఉభయో సేనయో రాజన్యుధిష్ఠిరకృతే తదా
ఆ సమయానికి యుధిష్ఠిరుడు ఏమి మాట్లాడతాడో అని రెండు సైన్యాల్లోనూ పెద్ద సందేహం కలిగింది.
సోఽవగాహ్య చమూం శత్రోః శరశక్తిసమాకులామ్ । భీష్మమేవాభ్యాత్తూర్ణం భ్రాతృభిః పరివారితః
అతడు తన సోదరులతో కలిసి, బాణాలు, కత్తులు నిండిన శత్రు సైన్యంలోకి ప్రవేశించి, వేగంగా భీష్ముని దగ్గరకు వెళ్లాడు.
తమువాచ తతః పాదౌ కారభ్యాం పీడ్య పాణ్డవః । భీష్మం శాన్తనవం రాజా యుద్ధాయ సముపస్థితమ్
అప్పుడు యుధిష్ఠిరుడు తన చేతులతో భీష్ముని పాదాలను నొక్కుతూ, యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్న శాంతనువు కుమారుడైన భీష్మునితో ఇలా చెప్పాడు.
ఆమన్త్రయే త్వాం దుర్ధర్ష త్వయా యోత్స్యామహే సహ। అనజానీహి మాం తాత ఆశిషశ్చ ప్రయోజయ
అజేయుడవైన భీష్మా! నేను నీకు నమస్కరిస్తున్నాను; మేము నీతో యుద్ధం చేయబోతున్నాం. నన్ను గుర్తించు తండ్రీ, ఆశీర్వాదం ఇవ్వు.
యద్యేవం నాభిగచ్ఛేథా యుధి మాం పృథివీపతే। శపేయం త్వాం మహారాజ పరీభావాయ భారత
పృథ్వీరాజా! యుద్ధంలో నన్ను ఎదుర్కొనకపోతే, ఓ మహారాజా, నిన్ను అపహాస్యం చేయడానికి నేను శపించేవాడిని, భరతవంశజా.