యదగ్రే చానుబన్ధే చ సుఖం మోహనమాత్మనః । నిద్రాలస్యప్రమాదోత్థం తత్తాభసముదాహృతమ్
మొదట కూడా, చివరికి కూడా, నిద్ర, అలసత్వం, నిర్లక్ష్యం వల్ల కలిగే, మనసును మాయలో పడేసే సుఖాన్ని తామస సుఖం అంటారు.
న తదస్తి పృథివ్యాం వా దివి దేవేషు వా పునః । సత్త్వం ప్రకృతిజైర్ముక్తం యదేమిః స్యాత్రిభిర్గుణైః
ఈ భూమిపై గానీ, దేవతల్లో గానీ, ప్రకృతిలో పుట్టిన మూడు గుణాల నుండి విముక్తమైన జీవి ఎవరూ లేరు.
బ్రాహ్మణక్షత్రియవిశాం శూద్రాణాం చ పరంతప । కర్మాణి ప్రవిభక్తాని స్వభావప్రభవైర్గుణైః
పరంతపా, బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు, శూద్రుల కర్తవ్యాలు వారి స్వభావంలోంచి వచ్చిన గుణాల ప్రకారం వేర్వేరు.
శమో దమస్తపః శౌచం క్షాన్తిరార్జవమేవ చ । జ్ఞానం విజ్ఞానమాస్తిక్యం బ్రహ్మకర్మ స్వభావజమ్
శాంతి, ఇంద్రియనిగ్రహం, తపస్సు, పవిత్రత, సహనం, నిస్సహజత, జ్ఞానం, వివేకం, విశ్వాసం — ఇవే బ్రాహ్మణుని సహజ కర్తవ్యాలు.
శౌర్యం తేజో ధృతిర్దాక్ష్యం యుద్ధే చాప్యపలాయనమ్ । దానమీశ్వరభావశ్చ క్షాత్రం కర్మ స్వభావజమ్
ధైర్యం, తేజస్సు, స్థిరత్వం, నైపుణ్యం, యుద్ధంలో పారిపోకపోవడం, దానం, అధికారం — ఇవే క్షత్రియుని సహజ కర్తవ్యాలు.
కృషిగోరక్ష్యరభావశ్చ క్షాత్రం కర్మ స్వభావజమ్ । పరిచర్యాత్మకం కర్మ శూద్రస్యాపి స్వభావజమ్
వ్యవసాయం, పశుపోషణ, వ్యాపారం — ఇవి వైశ్యుని సహజ కర్తవ్యాలు. సేవ చేయడం శూద్రుని సహజ కర్తవ్యం.
స్వే స్వే కర్మణ్యభిరతః సంసిద్ధిం లభతే నరః। స్వకర్మనిరత్తః సిద్ధిం యథా విన్దతి తచ్ఛృణు
తన పని పట్ల ఆసక్తిగా ఉండే మనిషి సంపూర్ణతను పొందుతాడు. తన పనిలో నిమగ్నుడై ఎలా సిద్ధి పొందుతాడో విను.
యతః ప్రవృత్తిర్భూతానాం యోన సర్వమిదం తతమ్। స్వకర్మణా తమభ్యర్చ్య సిద్ధిం విన్దతి మానవఃక
అన్ని జీవులు యావత్తూ యావత్ సృష్టి ఆయన నుండే పుట్టి, ఆయనతోనే నిండిపోయి ఉంది. తన పనితో ఆయనను ఆరాధించినవాడు సంపూర్ణతను పొందుతాడు.
శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః పరధర్మాత్స్వనుష్ఠితాత్ । స్వభావనియతం కర్మ కుర్వన్నాప్నోతి కిల్విషమ్
తన స్వభావానికి అనుగుణంగా చేసే పని లోపభూయిష్టమైనా, పరుల పనిని బాగా చేసినదానికంటే మెరుగైనది. తన పని చేస్తే పాపం కలుగదు.
సహజం కర్మ కౌన్తేయ సదోషమపి న త్యజేత్ । సర్వారమ్భా హి దోషేణ ధూమేనాగ్నిరివావృతాః
కౌంతేయా, సహజంగా కలిగిన పనిలో లోపాలు ఉన్నా దాన్ని వదలకూడదు. ఎందుకంటే ప్రతి కార్యం లోపాలతోనే ఉంటుంది; అగ్ని పొగతో కప్పబడి ఉండటంలా.
అసక్తబుద్ధిః సర్వత్ర జితాత్మా విగతస్పృహః । నైష్కర్మ్యసిద్ధిం పరమాం సంన్యాసేనాధిగచ్ఛతి
ఎక్కడా ఆసక్తి లేకుండా, తనను తాను జయించుకుని, కోరికలు లేకుండా ఉన్నవాడు, కర్మలేని జీవనంతో పరమ సిద్ధిని, సంయాసాన్ని పొందుతాడు.
సిద్ధిం ప్రాప్తో యథా బ్రహ్మ తథాఽఽప్నేతి నిబోధ మే । సమాసేనైవ కౌన్తేయ నిష్ఠా జ్ఞానస్య యా పరా
కౌంతేయా, సంపూర్ణతను పొందినవాడు బ్రహ్మాన్ని ఎలా చేరుతాడో, ఆ పరమ జ్ఞాన స్థితిని సంక్షిప్తంగా నాకు విను.
బుద్ధ్యా విశుద్ధయా యుక్తో ధృత్యాఽఽత్మానం నియమ్య చ। శబ్దాదీన్విషయాంస్త్యక్త్వా రాగద్వేషౌ వ్యుదస్య చ
శుద్ధమైన బుద్ధితో, స్థిరమైన ధైర్యంతో, మనసును నియంత్రించుకొని, శబ్దాదులాంటి ఇంద్రియ విషయాలను వదిలిపెట్టి, మమకారం, ద్వేషాన్ని పూర్తిగా తొలగించినవాడు,
వివిక్తసేవీ లధ్వాశీ యతకాక్కాయమానసః। ధ్యానయోగపరో నిత్యం వైరాగ్యం సముపాశ్రితః
ఒంటరిగా ఉండేవాడు, తక్కువగా తినేవాడు, శరీరాన్ని, మనసును కట్టడి చేసుకున్నవాడు, ఎప్పుడూ ధ్యానం, యోగంలో నిమగ్నుడై, విరక్తిని ఆశ్రయించినవాడు,
అహఙ్కారం బలం దర్పం కామం క్రోధం పరిగ్రహమ్ । విముచ్య నిర్మమః శాన్తో బ్రహ్మభూయాయ కల్పతే
అహంకారం, బలాన్ని, గర్వాన్ని, కోరికను, కోపాన్ని, స్వార్థాన్ని విడిచిపెట్టి, మమకారం లేకుండా, శాంతంగా ఉండేవాడు బ్రహ్మనికి అర్హుడవుతాడు.
బ్రహ్మభూతః ప్రసన్నాత్మా న శోచతిక న కాఙ్క్షతి । సమః సర్వేషు భూతేషు మద్తభక్తిం లభతే పరామ్
బ్రహ్మస్వరూపుడై, ప్రశాంతమైన మనసుతో, దుఃఖించకుండా, ఆశపడకుండా, అన్ని జీవుల పట్ల సమభావంతో ఉండి, నా పరమభక్తిని పొందుతాడు.
భక్త్యా మామభిజానాతి యావాన్యశ్చాస్మి తత్త్వతః। తతో మాం తత్త్వతో జ్ఞాత్వా విశతే తదనన్తరమ్
భక్తితో నన్ను నిజంగా ఎవరిని, ఎలా ఉన్నానో తెలుసుకుంటాడు; అప్పుడు నన్ను యథార్థంగా గ్రహించి వెంటనే నాలో లీనమవుతాడు.
సర్వకర్మాణ్యపి సదా కుర్వాణో మద్వ్యపాశ్రయః । మత్ప్రసాదాదవాప్నోతి శాశ్వతం పదమవ్యయమ్
ఎల్లప్పుడూ అన్ని పనులు చేస్తూ కూడా నన్ను ఆశ్రయించినవాడు, నా కృపతో శాశ్వతమైన, అవినాశమైన స్థితిని పొందుతాడు.
చేతసా సర్వకర్మాణి మయి సంన్యస్య మత్పరః । బుద్ధియోగమపాశ్రిత్య మచ్చిత్తః సతతం భవ
నీ మనసుతో అన్ని పనులను నాకే అర్పించు, నన్ను పరమంగా భావించు; బుద్ధియోగాన్ని ఆశ్రయించి, నీ మనసు ఎప్పుడూ నాపై నిలిపివుంచు.
మచ్చిత్తః సర్వదుర్గాణి మత్ప్రసాదాత్తరిష్యసి । అథ చేత్త్వమహఙ్కారాన్న శ్రోష్యసి వినఙ్క్ష్యసి
నీ మనసు నాపై నిలిపితే, నా కృపతో అన్ని కష్టాలను దాటి పోతావు; కాని అహంకారంతో వినకపోతే నశించిపోతావు.
యదహఙ్కారమాశ్రిత్య న యోత్స్య ఇతి మన్యసే । మిథ్యైష వ్యవసాయస్తే ప్రకృతిస్త్వాం నియోక్ష్యతి
అహంకారాన్ని ఆశ్రయించి 'నేను యుద్ధం చేయను' అని అనుకుంటే, ఆ నిర్ణయం వ్యర్థం; నీ స్వభావమే నిన్ను చేయించిస్తుంది.
స్వభావజేన కౌన్తేయ నిబద్ధః స్వేన కర్మణా । కర్తుం నేచ్ఛసి యన్మోహాత్కరిష్యస్యవశోపి తత్
కౌంతేయా! నీ స్వభావంతో కలిసిన నీ కర్మకు బంధించబడి, చేయకూడదని అనుకున్నా, మాయ వల్ల నీవు చేయక తప్పదు.
ఈశ్వరః సర్వభూతానాం హృద్దేశేఽర్జున తిష్ఠతి। భ్రామయన్సర్వభూతాని యన్త్రారూఢాని మాయయా
అర్జునా! పరమేశ్వరుడు అన్ని జీవుల హృదయంలో నివసిస్తూ, మాయ అనే యంత్రంపై కూర్చున్నట్టు అన్ని జీవులను తిరుగజేస్తున్నాడు.
తమేవ శరణం గచ్ఛ సర్వభావేన భారత। తత్ప్రసాదాత్పరాం శాన్తిం స్థానం ప్రాప్స్యసి శాశ్వతం
భారతా! నీవు అన్ని హృదయంతో ఆయనను మాత్రమే ఆశ్రయించు; ఆయన కృపతో పరమశాంతిని, శాశ్వత స్థలాన్ని పొందుతావు.
ఇతి తే జ్ఞానమాఖ్యాతం గుహ్యాద్గుహ్యతరం మయా । విమృశ్యైతదశేషేణ యథేచ్ఛసి తథా కురు
ఇంతవరకు నేను నీకు అత్యంత గూఢమైన జ్ఞానాన్ని వివరించాను; దీనిని పూర్తిగా ఆలోచించి, నీవు ఇష్టమైనట్లు చేయు.
సర్వగుహ్యతమం భూయః శ్రృణు మే పరమం వచః । ఇష్టేఽసి మే దృఢమితి తతో వక్ష్యామి తే హితమ్
ఇప్పుడు నా పరమమైన, అత్యంత రహస్యమైన మాటను మళ్లీ విను; నీవు నాకు ఎంతో ఇష్టమైనవాడవు కాబట్టి, నీకు మేలు కలిగే మాటను చెబుతాను.
మన్మనా భవ మద్భక్తో మద్యాజీ మాం నమస్కురు । మామేవైష్యసి సత్యం తే ప్రతిజానే ప్రియోఽసి మే
నీ మనసు నాపై నిలిపి, నా భక్తుడవై, నన్ను పూజించి, నన్ను నమస్కరించు; నీవు తప్పక నాకే చేరుతావు. ఇది నిజం, నీవు నాకు ప్రియుడవు.
సర్వధర్మాన్పరిత్యజ్య మామేకం శరణం వ్రజ । అహం త్వా సర్వపాపేభ్యో మోక్షయిష్యామి మా శుచః
అన్ని ధర్మాలను వదిలిపెట్టి నన్ను ఒక్కరినే ఆశ్రయించు; నేను నిన్ను అన్ని పాపాల నుండి విమోచిస్తాను, బాధపడవద్దు.
ఇదం తే నాతపస్కాయ నాభక్తాయ కదాచన। న చాశుశ్రూషవే వాచ్యం న చ మాం యోఽభ్యసూయతి
ఇది తపస్సు లేనివాడికి, భక్తి లేనివాడికి, సేవ చేయని వాడికి, నన్ను ద్వేషించే వాడికి ఎప్పుడూ చెప్పకూడదు.
య ఇదం పరమం గుహ్యం మద్భక్తేష్వభిధాస్యతి। భక్తిం మయి పరాం కృత్వా మామేవైష్యత్యసంశయః
ఈ పరమ రహస్యాన్ని నా భక్తుల మధ్య చెప్పేవాడు, నా పట్ల పరమ భక్తిని కలిగి, నిస్సందేహంగా నాకే చేరుతాడు.