త్రివిధం నరకస్యేదం ద్వారం నాశనమాత్మనః । కామః క్రోధస్తథా లోభస్తస్మాదేతత్రయం త్యజేత్
నరకానికి మూడు ద్వారాలు ఉన్నాయి — అవి మనసుకు నాశనం కలిగిస్తాయి: కోరిక, కోపం, లోభం. అందుకే ఈ మూడింటిని వదిలేయాలి.
ఏతైర్విముక్తః కౌన్తేయ తమోద్వారైస్త్రిభిర్నరః । ఆచరత్యాత్మనః శ్రేయస్తతో యాతి పరాం గతిమ్
ఈ మూడు చీకటి ద్వారాల నుండి విముక్తుడై, కుంటీ కుమారా, మనిషి తన మంచికోసం పనిచేస్తూ, చివరికి పరమ స్థితికి చేరుకుంటాడు.
యః శాస్త్రవిధిముత్సృజ్య వర్తతే కామకారతః। న స సిద్ధిమవాప్నోతి న సుఖం న పరాం గతిమ్
శాస్త్ర నియమాలను వదిలేసి, ఎవరు తమ కోరికల ప్రకారం ప్రవర్తిస్తారో, వారు సిద్ధిని, సుఖాన్ని, పరమ గమ్యాన్ని పొందరు.
తస్మాచ్ఛాస్త్రం ప్రమాణం తే కార్యాకార్యవ్యవస్థితౌ । జ్ఞాత్వా శాస్త్రవిధానోక్తం కర్మ కర్తుమిహార్హసి
కావున, ఏది చేయాలో, ఏది చేయకూడదో నిర్ణయించడంలో నీకు శాస్త్రమే ప్రమాణం. శాస్త్రంలో చెప్పిన విధులను తెలుసుకుని, వాటిని నీవు చేయాలి.
యే శాస్త్రవిధిముత్సృజ్య యజన్తే శ్రద్ధయాన్వితా। తేషాం నిష్ఠా తు కా కృష్ణ సత్వమాహో సజస్తమః
శాస్త్ర నియమాలను వదిలేసి, విశ్వాసంతో పూజ చేసే వారు — వారి స్థితి ఏమిటి కృష్ణా? అది సత్వగుణమా, రజోగుణమా, తమోగుణమా?
త్రివిధా భవతి శ్రద్ధా దేహినాం సా స్వభావజా। సాత్వికీ రాజసీ చైవ తామసీ చేతి తాం శ్రృణు
ప్రతి మనిషిలో విశ్వాసం మూడు విధాలుగా ఉంటుంది; అది స్వభావం వల్ల కలుగుతుంది — సాత్వికం, రాజసం, తామసం. వాటి గురించి విను.
సత్వానురూపా సర్వస్య శ్రద్ధా భవతి భారత। శ్రద్ధామయోఽయం పురుషో యో యచ్ఛ్రద్ధః స ఏవ సః
ప్రతి ఒక్కరిలో విశ్వాసం అతని స్వభావాన్ని అనుసరిస్తుంది, ఓ భారతా. మనిషి విశ్వాసంతోనే తయారవుతాడు; అతని విశ్వాసం ఏదైతే, అతను అదే.
యజన్తే సాత్వికా దేవాన్యక్షరక్షాంసి రాజసాః। ప్రేతాన్భూతగణాంశ్చాన్యే యజన్తే తామసా జనాః
సాత్వికులు దేవతలను పూజిస్తారు; రాజసులు యక్షులను, రాక్షసులను పూజిస్తారు; తామసులు ప్రేతాలను, భూతగణాలను పూజిస్తారు.
అశాస్త్రవిహితం ఘోరం తప్యన్తే యే తపో జనాః । దమ్భాహఙ్కారసంయుక్తాః కామరాగబలాన్వితాః
శాస్త్రంలో చెప్పని ఘోరమైన తపస్సు చేసే వారు, మోసం, అహంకారం కలిగి, కోరిక, రాగం, బలంతో నడిపించబడతారు.
కర్శయన్తః శరీరస్థం భూతగ్రామమచేతసః। మాం చైవాన్తః శరీరస్థం తాన్విద్ధ్యాసురనిశ్చయాన్
తమ శరీరంలో ఉన్న భూతగణాన్ని బాధిస్తూ, జ్ఞానం లేకుండా, నా ఉనికిని కూడా లోపల బాధిస్తూ, అలాంటి వారిని అసుర స్వభావం కలవారని తెలుసుకో.
ఆహారస్త్వపి సర్వస్య త్రివిధో భవతి ప్రియః । యజ్ఞస్తపస్తథా దానం తేషాం భేదమిమం శ్రృణు
ప్రతి ఒక్కరికీ ఆహారం, యజ్ఞం, తపస్సు, దానం — ఇవన్నీ మూడు రకాలుగా ఇష్టంగా ఉంటాయి. వాటిలో ఉన్న తేడాలను ఇప్పుడు విను.
ఆయుఃసత్వబలారోగ్యసుఖప్రీతివివర్ధనాః । రస్యాఃస్రిగ్ధాః స్థిరా హృద్యా ఆహారాఃసాత్వికప్రియాః
ప్రాణాన్ని, శుద్ధిని, బలాన్ని, ఆరోగ్యాన్ని, ఆనందాన్ని, సంతృప్తిని పెంచే, రుచికరమైన, నూనెగల, దృఢమైన, హృదయానికి హాయిగా ఉండే ఆహారం సాత్వికులకి ఎంతో ఇష్టంగా ఉంటుంది.
కట్వమ్లలవణాత్యుష్ణతీక్ష్ణరూక్షవిదాహినః । ఆహారా రాజసస్యేష్టా దుఃఖశోకామయప్రదాః
తీపి, పులుపు, ఉప్పు, ఎక్కువ వేడి, మసాలా, పొడి, కాలిపోతున్నట్టు ఉండే ఆహారం రాజసికులకు ఇష్టం. అలాంటి ఆహారం బాధ, దుఃఖం, వ్యాధులు కలిగిస్తుంది.
యాతయామం గతరసం పూతి పర్యుషితం చ యత్। ఉచ్ఛిష్టమపి చామేధ్యం భోజనం తామసప్రియమ్
పాతది, రుచి లేని, పాడైన, కుళ్లిపోయిన, మిగిలిపోయిన, అపవిత్రమైన భోజనం తామసికులకు ఇష్టంగా ఉంటుంది.
అఫలాకాఙ్క్షిభిర్యజ్ఞో విధిదృష్టో య ఇజ్యతే। యష్టవ్యమేవేతి మనః సమాధాయ స సాత్వికః
ఫలితాన్ని ఆశించకుండా, శాస్త్రోక్తంగా, 'ఇది చేయాల్సిందే' అని మనస్సులో స్థిరంగా ఉంచుకుని చేసే యజ్ఞం సాత్వికమైనదిగా చెప్పబడుతుంది.
అభిసంఘాయ తు ఫలం దమ్భార్థమపి చైవ యత్। ఇజ్యతే భరతశ్రేష్ఠ తం యజ్ఞం విద్ధి రాజసమ్
ఫలితాన్ని ఆశించి లేదా ప్రదర్శన కోసం చేసే యజ్ఞాన్ని, ఓ భరతశ్రేష్ఠా, రాజసికమైనదిగా తెలుసుకో.
విధిహీనమసృష్టాన్నం మన్త్రహీనమదక్షిణమ్ । శ్రద్ధావిరహితం యజ్ఞం తామసం పరిచక్షతే
శాస్త్ర విరుద్ధంగా, అన్నదానం లేకుండా, మంత్రాలు లేకుండా, దక్షిణా ఇవ్వకుండా, విశ్వాసం లేకుండా చేసే యజ్ఞాన్ని తామసికమని అంటారు.
దేవద్విజగురుప్రాజ్ఞపూజనం శౌచమార్జవమ్ । బ్రహ్మచర్యమహింసా చ శారీరం తప ఉచ్యతే
దేవతలు, ద్విజులు, గురువులు, జ్ఞానులను పూజించడం, శుచిత్వం, నేరుగా ఉండడం, బ్రహ్మచర్యం, హింస చేయకపోవడం — ఇవన్నీ శరీర తపస్సు అంటారు.
అనుద్వేగకరం వాక్యం సత్యం ప్రియహితం చ యత్ । స్వాధ్యాయాభ్యసనం చైవ వాఙ్భయం తప ఉచ్యతే
ఎవరికి హాని కలిగించని మాటలు, సత్యంగా, మధురంగా, మేలు కలిగించేలా మాట్లాడటం, అలాగే వేదాలు చదవడం, పఠించడం — ఇవన్నీ వాక్కు తపస్సు అంటారు.
మనఃప్రసాదః సమ్యత్వం మౌనమాత్మవినిగ్రహః । భావసంశుద్ధిరిత్యేతత్తపో మానసముచ్యతే
మనస్సు ప్రశాంతంగా ఉండటం, సమతా, మౌనం, ఆత్మ నియంత్రణ, భావ శుద్ధి — ఇవన్నీ మానసిక తపస్సు అంటారు.
శ్రద్ధయా పరయా తప్తం తపస్తత్రివిధం నరైః । అఫలాకాఙ్క్షిభిర్యుక్తైః సాత్వికం పరిచక్షతే
ఈ మూడు రకాల తపస్సును ఫలితాన్ని ఆశించకుండా, పరమ విశ్వాసంతో చేసే వారు సాత్వికులుగా చెప్పబడతారు.
సత్కారమానపూజారాథం తపో దమ్భేన చైవ యత్ । క్రియతే తదిహ ప్రోక్తం రాజసం చలమధ్రువమ్
గౌరవం, మాన్యం, పూజ కోసం లేదా ప్రదర్శనతో చేసే తపస్సు రాజసికమని, అది స్థిరంగా ఉండదని ఇక్కడ చెప్పబడింది.
మూఢగ్రాహేణాత్మనో యత్పీడయా క్రియతే తపః । పరస్యోత్సాదనార్థం వా తత్తామసముదాహృతమ్
తప్పు అర్థంతో, తనను తానే బాధిస్తూ లేదా ఇతరులకు హాని కలిగించేందుకు చేసే తపస్సు తామసికమని చెప్పబడింది.
దాతవ్యమితి యద్దానం దీయతేఽనుపకారిణే । దేశే కాలే చ పాత్రే చ తద్దానం సాత్వికం స్మృతమ్
'ఇది ఇవ్వాలి' అని భావించి, ప్రతిఫలం ఆశించకుండా, సరైన స్థలంలో, సరైన సమయంలో, యోగ్యుడైనవారికి ఇచ్చే దానాన్ని సాత్విక దానం అంటారు.
యత్తు ప్రత్యుపకారార్థం ఫలముద్దిశ్య వా పునః । దీయతే చ పరిక్లిష్టం తద్దానం రాజసం స్మృతమ్
ఎదుటివారి నుండి ప్రతిఫలం ఆశించి, ఫలితాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని, లేదా ఇబ్బంది పడుతూ ఇచ్చే దానాన్ని రాజసిక దానం అంటారు.
అదేశకాలే యద్దానమపాత్రేభ్యశ్చ దీయతే। అసత్కృతమవజ్ఞాతం తత్తామసముదాహృతమ్
తప్పు స్థలంలో, తప్పు సమయంలో, అర్హత లేని వారికి, గౌరవం లేకుండా లేదా అవమానంగా ఇచ్చే దానాన్ని తామసిక దానం అంటారు.
ఓంతత్సదితి నిర్దేశో బ్రహ్మణస్త్రివిధః స్మృతాః । బ్రాహ్మణాస్తేన వేదాశ్చ యజ్ఞాశ్చ విహితాః పురా
'ఓం', 'తత్', 'సత్' అనే మూడు పదాలు బ్రహ్మను సూచించే పేర్లుగా చెప్పబడ్డాయి. వీటి ద్వారా బ్రాహ్మణులు, వేదాలు, యజ్ఞాలు పురాతన కాలంలో స్థాపించబడ్డాయి.
తస్మాదోమిత్యుదాహృత్య యజ్ఞదానతపఃక్రియాః । ప్రవర్తన్తే విధానోక్తాః సతతం బ్రహ్మవాదినామ్
అందువల్ల, 'ఓం' అని పలకడం ద్వారా, యజ్ఞం, దానం, తపస్సు వంటి శాస్త్రోక్త కర్మలు బ్రహ్మను కోరే వారు ఎప్పుడూ ప్రారంభిస్తారు.
తదిత్యనభిసంధాయ ఫలం యజ్ఞతపఃక్రియాః । దానక్రియాశ్చ వివిధాః క్రియన్తే మోక్షకాఙ్క్షిభిః
ఫలంపై ఆశ లేకుండా, మోక్షాన్ని కోరేవారు యజ్ఞాలు, తపస్సు, వివిధ రకాల దానాలు ఇలా ఎన్నో పనులను చేస్తారు.
సద్భావే సాధుభావే చ సదిత్యేతత్ప్రుయుజ్యతే। ప్రశస్తే కర్మణి తథా సచ్ఛబ్దః పార్థ యుజ్యతే
'సత్' అనే పదం నిజమైనదిగా, మంచిగా, అలాగే ప్రశంసనీయమైన పనులకు కూడా ఉపయోగిస్తారు, అర్జునా.