చిన్తామపరిమేయాం చ ప్రలయాన్తాముపాశ్రితాః। కామోపభోగపరమా ఏతావదితి నిశ్చితాః
అనేక ఆందోళనలకు లోనై, మరణం వరకు అవి వీడని వారు, కోరికల సుఖమే పరమ లక్ష్యమని నిశ్చయంగా భావిస్తారు.
ఆశాపాశశతైర్బద్ధాః కామక్రోధపరాయణాః । ఈహన్తో కామభోగార్థమన్యాయేనార్థసంచయాన్
వందలాది ఆశల బంధనాలతో కట్టుబడి, కోపానికి, కోరికకు లోనై, అన్యాయంగా ధనం కూడబెట్టడానికి ప్రయత్నిస్తారు, కోరికల సుఖం కోసం.
ఇదమద్య మయా లబ్ధమిమం ప్రాప్స్యే మనోరథమ్ । ఇదమస్తీదమపి మే భవిష్యతి పునర్ధనమ్
ఈ రోజు నేను ఇది సంపాదించాను; నా కోరిక కూడా త్వరలో నెరవేరుతుంది. ఇది నా వద్ద ఉంది, ఇంకా ధనం నాకు మళ్లీ వస్తుంది.
అసౌ మయా హతః శత్రుర్హనిష్యే చాపరానపి। ఈశ్వరోఽహమహం భోగీ సిద్ధోఽహం బలవాన్సుఖీ
ఆ శత్రువును నేను సంహరించాను; ఇంకొంత మందిని కూడా చంపుతాను. నేనే అధిపతి, నేనే అనుభవించేవాడు, నేనే సిద్ధుడిని, బలవంతుడిని, సంతోషంగా ఉన్నాను.
ఆఢ్యోఽభిజనవానస్మి కోఽన్యోస్తి సదృశో మయా । యక్ష్యే దాస్యామి మోదిష్య ఇత్యజ్ఞానవిమోహితాః
నేను ధనవంతుడిని, మంచి వంశంలో పుట్టాను; నాతో సమానుడు ఇంకెవరు ఉన్నారు? నేను యజ్ఞం చేస్తాను, దానం ఇస్తాను, ఆనందిస్తాను — ఇలా అవివేకంతో మోసపోతారు.
అనేకచిత్తవిభ్రాన్త మోహజాలసమావృతాః । ప్రసక్తాః కామభోగేషు పతన్తి నరకేఽశుచౌ
అనేక ఆలోచనలతో మత్తులో మునిగి, మాయలో చిక్కుకుని, కామభోగాలకు బలై, వారు అపవిత్రమైన నరకంలో పడిపోతారు.
ఆత్మసంభావితాః స్తబ్ధా ధనమానమదాన్వితాః । యజన్తే నామయజ్ఞైస్తే దమ్భేనావిధిపూర్వకమ్
తమను తాము గొప్పవాళ్లని భావించి, గర్వంతో, ధనమానాలతో మదంతో, వారు కేవలం పేరుకే యజ్ఞాలు చేస్తారు; అవి మోసంతో, నియమాలు పాటించకుండా జరుగుతాయి.
అహఙ్కారం బలం దర్పం కామం క్రోధం చ సంశ్రితాః । మామత్మపరదేహేషు ప్రద్విషన్తోఽభ్యసూయకాః
అహంకారం, బలం, గర్వం, కోరిక, కోపం వీటిని ఆశ్రయించి, నా మీదను, ఇతరుల మీదను ద్వేషంతో, అసూయతో నిండిపోతారు.
తానహం ద్విషతః క్రూరాన్సంసారేషు నరాధమాన్ । క్షిపామ్యజస్రమశుభానాసురీష్వేవ యోనిషు
అలాంటి ద్వేషపూరితులు, క్రూరులు, మానవులలో అతి నీచులు, నేను వారిని ఎప్పటికీ చెడు జన్మల్లో, అసురుల గర్భాల్లోకి నెట్టేస్తాను.
ఆసురీం యోనిమాపన్నా మూఢా జన్మనిజన్మని । మామప్రాప్యైవ కౌన్తేయ తతో యాన్త్యధమాం గతిమ్
అసురుల గర్భాలను పొందుతూ, మూర్ఖత్వంతో పుట్టిపుట్టి, నన్ను పొందక, కుంటీ కుమారా, వారు అతి చెడ్డ స్థితికి వెళ్తారు.
త్రివిధం నరకస్యేదం ద్వారం నాశనమాత్మనః । కామః క్రోధస్తథా లోభస్తస్మాదేతత్రయం త్యజేత్
నరకానికి మూడు ద్వారాలు ఉన్నాయి — అవి మనసుకు నాశనం కలిగిస్తాయి: కోరిక, కోపం, లోభం. అందుకే ఈ మూడింటిని వదిలేయాలి.
ఏతైర్విముక్తః కౌన్తేయ తమోద్వారైస్త్రిభిర్నరః । ఆచరత్యాత్మనః శ్రేయస్తతో యాతి పరాం గతిమ్
ఈ మూడు చీకటి ద్వారాల నుండి విముక్తుడై, కుంటీ కుమారా, మనిషి తన మంచికోసం పనిచేస్తూ, చివరికి పరమ స్థితికి చేరుకుంటాడు.
యః శాస్త్రవిధిముత్సృజ్య వర్తతే కామకారతః। న స సిద్ధిమవాప్నోతి న సుఖం న పరాం గతిమ్
శాస్త్ర నియమాలను వదిలేసి, ఎవరు తమ కోరికల ప్రకారం ప్రవర్తిస్తారో, వారు సిద్ధిని, సుఖాన్ని, పరమ గమ్యాన్ని పొందరు.
తస్మాచ్ఛాస్త్రం ప్రమాణం తే కార్యాకార్యవ్యవస్థితౌ । జ్ఞాత్వా శాస్త్రవిధానోక్తం కర్మ కర్తుమిహార్హసి
కావున, ఏది చేయాలో, ఏది చేయకూడదో నిర్ణయించడంలో నీకు శాస్త్రమే ప్రమాణం. శాస్త్రంలో చెప్పిన విధులను తెలుసుకుని, వాటిని నీవు చేయాలి.
యే శాస్త్రవిధిముత్సృజ్య యజన్తే శ్రద్ధయాన్వితా। తేషాం నిష్ఠా తు కా కృష్ణ సత్వమాహో సజస్తమః
శాస్త్ర నియమాలను వదిలేసి, విశ్వాసంతో పూజ చేసే వారు — వారి స్థితి ఏమిటి కృష్ణా? అది సత్వగుణమా, రజోగుణమా, తమోగుణమా?
త్రివిధా భవతి శ్రద్ధా దేహినాం సా స్వభావజా। సాత్వికీ రాజసీ చైవ తామసీ చేతి తాం శ్రృణు
ప్రతి మనిషిలో విశ్వాసం మూడు విధాలుగా ఉంటుంది; అది స్వభావం వల్ల కలుగుతుంది — సాత్వికం, రాజసం, తామసం. వాటి గురించి విను.
సత్వానురూపా సర్వస్య శ్రద్ధా భవతి భారత। శ్రద్ధామయోఽయం పురుషో యో యచ్ఛ్రద్ధః స ఏవ సః
ప్రతి ఒక్కరిలో విశ్వాసం అతని స్వభావాన్ని అనుసరిస్తుంది, ఓ భారతా. మనిషి విశ్వాసంతోనే తయారవుతాడు; అతని విశ్వాసం ఏదైతే, అతను అదే.
యజన్తే సాత్వికా దేవాన్యక్షరక్షాంసి రాజసాః। ప్రేతాన్భూతగణాంశ్చాన్యే యజన్తే తామసా జనాః
సాత్వికులు దేవతలను పూజిస్తారు; రాజసులు యక్షులను, రాక్షసులను పూజిస్తారు; తామసులు ప్రేతాలను, భూతగణాలను పూజిస్తారు.
అశాస్త్రవిహితం ఘోరం తప్యన్తే యే తపో జనాః । దమ్భాహఙ్కారసంయుక్తాః కామరాగబలాన్వితాః
శాస్త్రంలో చెప్పని ఘోరమైన తపస్సు చేసే వారు, మోసం, అహంకారం కలిగి, కోరిక, రాగం, బలంతో నడిపించబడతారు.
కర్శయన్తః శరీరస్థం భూతగ్రామమచేతసః। మాం చైవాన్తః శరీరస్థం తాన్విద్ధ్యాసురనిశ్చయాన్
తమ శరీరంలో ఉన్న భూతగణాన్ని బాధిస్తూ, జ్ఞానం లేకుండా, నా ఉనికిని కూడా లోపల బాధిస్తూ, అలాంటి వారిని అసుర స్వభావం కలవారని తెలుసుకో.
ఆహారస్త్వపి సర్వస్య త్రివిధో భవతి ప్రియః । యజ్ఞస్తపస్తథా దానం తేషాం భేదమిమం శ్రృణు
ప్రతి ఒక్కరికీ ఆహారం, యజ్ఞం, తపస్సు, దానం — ఇవన్నీ మూడు రకాలుగా ఇష్టంగా ఉంటాయి. వాటిలో ఉన్న తేడాలను ఇప్పుడు విను.
ఆయుఃసత్వబలారోగ్యసుఖప్రీతివివర్ధనాః । రస్యాఃస్రిగ్ధాః స్థిరా హృద్యా ఆహారాఃసాత్వికప్రియాః
ప్రాణాన్ని, శుద్ధిని, బలాన్ని, ఆరోగ్యాన్ని, ఆనందాన్ని, సంతృప్తిని పెంచే, రుచికరమైన, నూనెగల, దృఢమైన, హృదయానికి హాయిగా ఉండే ఆహారం సాత్వికులకి ఎంతో ఇష్టంగా ఉంటుంది.
కట్వమ్లలవణాత్యుష్ణతీక్ష్ణరూక్షవిదాహినః । ఆహారా రాజసస్యేష్టా దుఃఖశోకామయప్రదాః
తీపి, పులుపు, ఉప్పు, ఎక్కువ వేడి, మసాలా, పొడి, కాలిపోతున్నట్టు ఉండే ఆహారం రాజసికులకు ఇష్టం. అలాంటి ఆహారం బాధ, దుఃఖం, వ్యాధులు కలిగిస్తుంది.
యాతయామం గతరసం పూతి పర్యుషితం చ యత్। ఉచ్ఛిష్టమపి చామేధ్యం భోజనం తామసప్రియమ్
పాతది, రుచి లేని, పాడైన, కుళ్లిపోయిన, మిగిలిపోయిన, అపవిత్రమైన భోజనం తామసికులకు ఇష్టంగా ఉంటుంది.
అఫలాకాఙ్క్షిభిర్యజ్ఞో విధిదృష్టో య ఇజ్యతే। యష్టవ్యమేవేతి మనః సమాధాయ స సాత్వికః
ఫలితాన్ని ఆశించకుండా, శాస్త్రోక్తంగా, 'ఇది చేయాల్సిందే' అని మనస్సులో స్థిరంగా ఉంచుకుని చేసే యజ్ఞం సాత్వికమైనదిగా చెప్పబడుతుంది.
అభిసంఘాయ తు ఫలం దమ్భార్థమపి చైవ యత్। ఇజ్యతే భరతశ్రేష్ఠ తం యజ్ఞం విద్ధి రాజసమ్
ఫలితాన్ని ఆశించి లేదా ప్రదర్శన కోసం చేసే యజ్ఞాన్ని, ఓ భరతశ్రేష్ఠా, రాజసికమైనదిగా తెలుసుకో.
విధిహీనమసృష్టాన్నం మన్త్రహీనమదక్షిణమ్ । శ్రద్ధావిరహితం యజ్ఞం తామసం పరిచక్షతే
శాస్త్ర విరుద్ధంగా, అన్నదానం లేకుండా, మంత్రాలు లేకుండా, దక్షిణా ఇవ్వకుండా, విశ్వాసం లేకుండా చేసే యజ్ఞాన్ని తామసికమని అంటారు.
దేవద్విజగురుప్రాజ్ఞపూజనం శౌచమార్జవమ్ । బ్రహ్మచర్యమహింసా చ శారీరం తప ఉచ్యతే
దేవతలు, ద్విజులు, గురువులు, జ్ఞానులను పూజించడం, శుచిత్వం, నేరుగా ఉండడం, బ్రహ్మచర్యం, హింస చేయకపోవడం — ఇవన్నీ శరీర తపస్సు అంటారు.
అనుద్వేగకరం వాక్యం సత్యం ప్రియహితం చ యత్ । స్వాధ్యాయాభ్యసనం చైవ వాఙ్భయం తప ఉచ్యతే
ఎవరికి హాని కలిగించని మాటలు, సత్యంగా, మధురంగా, మేలు కలిగించేలా మాట్లాడటం, అలాగే వేదాలు చదవడం, పఠించడం — ఇవన్నీ వాక్కు తపస్సు అంటారు.
మనఃప్రసాదః సమ్యత్వం మౌనమాత్మవినిగ్రహః । భావసంశుద్ధిరిత్యేతత్తపో మానసముచ్యతే
మనస్సు ప్రశాంతంగా ఉండటం, సమతా, మౌనం, ఆత్మ నియంత్రణ, భావ శుద్ధి — ఇవన్నీ మానసిక తపస్సు అంటారు.