యతన్తో యోగినశ్చైనం పశ్యన్త్యాత్మన్యవస్థితమ్ । యతన్తోఽప్యకృతాత్మానో నైనం పశ్యన్త్యచేతసః
యోగులు శ్రమించి తనలోనే ఉన్న పరమాత్మను చూస్తారు. కానీ మనస్సు స్థిరంగా లేని వారు ఎంత ప్రయత్నించినా ఆయనను చూడలేరు.
యదాదిత్యగతం తేజో జగద్భాసయతేఽఖిలమ్। యచ్చన్ద్రమసి యచ్చాగ్నౌ తత్తేజో విద్ధి మార్మకమ్
సూర్యునిలో ఉన్న తేజస్సు, ప్రపంచాన్ని ప్రకాశింపజేస్తుంది. అదే చంద్రునిలో, అగ్నిలో ఉన్న తేజస్సు కూడా. ఆ తేజస్సు నాదేనని తెలుసుకో.
గామావిశ్య చ భూతాని ధారయమ్యహమోజసా । పుష్ణామి చౌషధీః సర్వాః సోమో భూత్వా రసాత్మకః
భూమిలో ప్రవేశించి, నా శక్తితో అన్నీ ప్రాణులను నిలిపి ఉంచుతాను. సోముడై, అన్ని ఔషధాలను రసంతో పోషిస్తాను.
అహం వైశ్వానరో భూత్వా ప్రాణినాం దేహమాశ్రితః । ప్రాణాపానసమాయుక్తః పచామ్యన్నం చతుర్విధమ్
వైశ్వానరాగ్ని అయి, ప్రాణుల శరీరాల్లో నివసిస్తూ, ప్రాణ, అపాన వాయువులతో కలసి, నాలుగు విధాలుగా ఉండే అన్నాన్ని జీర్ణింపజేస్తాను.
సర్వస్య చాహం హృది సన్నివిష్టో మత్తః స్మృతిర్జ్ఞానమపోహనం చ । వేదైశ్చ సర్వైరహమేవ వేద్యో వేదాన్తకృద్వేదవిదేవ చాహమ్
ప్రతి జీవికి నేను హృదయంలో నివసిస్తున్నాను. జ్ఞాపకం, జ్ఞానం, మరచిపోవడం అన్నీ నన్నుంచే కలుగుతాయి. అన్ని వేదాల ద్వారా తెలుసుకోవలసింది నేనే. వేదాంతాన్ని రచించినవాడిని, వేదాలను తెలిసినవాడిని కూడా నేనే.
ద్వావిమౌ పురుషౌ లోకే క్షరశ్చాక్షర ఏవ చ। క్షరః సర్వాణి భూతాని కూటస్థోఽక్షర ఉచ్యతే
ఈ లోకంలో రెండు రకాల ప్రాణులు ఉన్నారు: నశించేవారు, నశించని వారు. అన్ని జీవులు నశించేవే. మారని వాడిని నశించని వాడని అంటారు.
ఉత్తమః పురుషస్త్వన్యః పరమాత్మేత్యుదాహృతః । యో లోకత్రయమావిశ్య బిభర్త్యవ్యయ ఈశ్వరః
ఇంకోటి ఉన్నది, అది అత్యున్నతమైనది. దానిని పరమాత్మ అని అంటారు. ఆ పరమాత్మ మూడు లోకాలలో ప్రవేశించి, అవన్నీ నిలిపే మారని అధిపతి.
యస్మాత్క్షరమతీతోఽహమక్షరాదపి చోత్తమః । అతోఽస్మి లోకే వేదే చ ప్రస్థితః పురుషోత్తమః
నేను నశించేవాటిని మించి ఉన్నాను. నశించని వాటికన్నా ఉన్నతుడిని. అందుకే లోకంలో, వేదాలలో నన్ను పురుషోత్తముడని పిలుస్తారు.
యో మామేవమసంమూఢో జానాతి పురుషోత్తమమ్ । స సర్వవిద్భజతి మాం సర్వభావేన భారత
ఎవరైనా మాయ లేకుండా నన్ను పురుషోత్తముడిగా తెలుసుకుంటే, వారు అన్నీ తెలిసినవారవుతారు. వారు హృదయపూర్వకంగా నన్ను ఆరాధిస్తారు, ఓ భారత.
ఇతి గుహ్యతమం శాస్త్రమిదముక్తం మయాఽనఘ। ఏవద్బుద్ధ్వా బుద్ధిమాన్స్యాత్కృతకృత్యశ్చ భారత
ఇలా ఈ అత్యంత గోప్యమైన శాస్త్రాన్ని నేను చెప్పాను, ఓ పాపరహితుడా. దీన్ని తెలుసుకున్నవాడు జ్ఞానవంతుడవుతాడు, తన కర్తవ్యాలన్నీ నెరవేర్చినవాడవుతాడు, ఓ భారత.
అభయం సత్వసంశుద్ధిర్జ్ఞానయోగవ్యవస్థితిః । దానం దమశ్చ యజ్ఞశ్చ స్వాధ్యాయస్తప ఆర్జవమ్
భయం లేకపోవడం, మనసు పవిత్రత, జ్ఞానంలో, యోగంలో స్థిరత, దానము, ఇంద్రియ నియమము, యజ్ఞము, వేదపఠనము, తపస్సు, నేరుగా ఉండడం—
అహింసా సత్యమక్రోధస్త్యాగః శాన్తిరపైశునమ్ । దయా భూతేష్వలోలుత్వం మార్దవం హ్రీరచాపలమ్
హింస చేయకపోవడం, సత్యం, కోపం లేకపోవడం, త్యాగం, శాంతి, ఇతరులపై ద్వేషం లేకపోవడం, ప్రాణులపై దయ, లోభం లేకపోవడం, మృదుత్వం, లజ్జ, చంచలత లేకపోవడం—
తేజః క్షమా ధృతిః శౌచమద్రోహో నాతిమానితా । భవన్తి సంపదం దైవీమభిజాతస్య భారత
వీర్యం, సహనం, ధైర్యం, శుద్ధత, అసూయ లేకపోవడం, అహంకారం లేకపోవడం—ఇవి దేవతల స్వభావంతో పుట్టినవారిలో కనిపించే లక్షణాలు, ఓ భారత.
దమ్భో దర్పోఽభిమానశ్చ క్రోధః పారుష్యమేవ చ । అజ్ఞానం చాభిజాతస్య పార్థ సంపదమాసురీమ్
డంభం, గర్వం, అహంకారం, కోపం, కఠినంగా మాట్లాడడం, అజ్ఞానం—ఇవి అసుర స్వభావంతో పుట్టినవారిలో ఉండే లక్షణాలు, ఓ పార్థ.
దైవీ సంపద్విమోక్షాయ నిబన్ధాయాసురీ మతా। మా శుచః సంపదం దైవీమభిజాతోఽసి పాణ్డవ
దైవ లక్షణాలు మోక్షానికి దారి తీస్తాయి. అసుర లక్షణాలు బంధనానికి కారణమవుతాయి. నీకు దైవ లక్షణాలు ఉన్నాయ్ కాబట్టి, ఓ పాండవా, నీకు చింత అవసరం లేదు.
ద్వౌ భూతసర్గౌ లోకేఽస్మిన్దైవ ఆసుర ఏవ చ। దైవో విస్తరశః ప్రోక్త ఆసురం పార్థ మే శృణు
ఈ లోకంలో రెండు రకాల ప్రాణులు ఉన్నారు: ఒకటి దైవ స్వభావం, మరొకటి అసుర స్వభావం. దైవ లక్షణాలను నేను విస్తృతంగా వివరించాను. ఇప్పుడు అసుర లక్షణాల గురించి విను, ఓ పార్థ.
ప్రవృత్తిం చ నివృత్తిం చ జనా న విదురాసురాః। న శౌచం నాపి చాచారో న సత్యం తేషు విద్యతే
అసుర స్వభావం ఉన్నవారు ఏది చేయాలో, ఏది చేయకూడదో తెలియదు. వారిలో శుద్ధత లేదు, మంచి ప్రవర్తన లేదు, సత్యం కూడా లేదు.
అసత్యమప్రతిష్ఠం తే జగదాహురనీశ్వరమ్ । అపరస్పరసంభూతం కిమన్యత్కామహైతుకమ్
ఈ లోకం అబద్ధమని, ఆధారం లేనిదని, అధిపతి లేనిదని, పరస్పరం కలిసినప్పుడు మాత్రమే పుట్టిందని, కోరికే కారణమని వారు అంటారు.
ఏతాం దృష్టిమవష్టభ్య నష్టాత్మానోఽల్పబుద్ధయః । ప్రభవన్త్యుగ్రకర్మాణః క్షయాయ జగతోఽహితాః
ఇలాంటి దృష్టితో, తమను తాము కోల్పోయి, తక్కువ బుద్ధి కలిగి, క్రూరమైన పనులు చేసే వారు, ఈ లోకానికి శత్రువులై, నాశనానికి కారణమవుతారు.
కామమాశ్రిత్య దుష్పూరం దమ్భమానమదాన్వితాః । మోహాద్గృహీత్వాఽసద్గ్రాహాన్ప్రవర్తన్తేఽశుచివ్రతాః
తీరని కోరికను ఆశ్రయించి, డంభం, గర్వం, అహంకారం కలిగి, మోహంతో అసత్యమైన అభిప్రాయాలను పట్టుకుని, అపవిత్రమైన ఆచరణలో నిమగ్నమవుతారు.
చిన్తామపరిమేయాం చ ప్రలయాన్తాముపాశ్రితాః। కామోపభోగపరమా ఏతావదితి నిశ్చితాః
అనేక ఆందోళనలకు లోనై, మరణం వరకు అవి వీడని వారు, కోరికల సుఖమే పరమ లక్ష్యమని నిశ్చయంగా భావిస్తారు.
ఆశాపాశశతైర్బద్ధాః కామక్రోధపరాయణాః । ఈహన్తో కామభోగార్థమన్యాయేనార్థసంచయాన్
వందలాది ఆశల బంధనాలతో కట్టుబడి, కోపానికి, కోరికకు లోనై, అన్యాయంగా ధనం కూడబెట్టడానికి ప్రయత్నిస్తారు, కోరికల సుఖం కోసం.
ఇదమద్య మయా లబ్ధమిమం ప్రాప్స్యే మనోరథమ్ । ఇదమస్తీదమపి మే భవిష్యతి పునర్ధనమ్
ఈ రోజు నేను ఇది సంపాదించాను; నా కోరిక కూడా త్వరలో నెరవేరుతుంది. ఇది నా వద్ద ఉంది, ఇంకా ధనం నాకు మళ్లీ వస్తుంది.
అసౌ మయా హతః శత్రుర్హనిష్యే చాపరానపి। ఈశ్వరోఽహమహం భోగీ సిద్ధోఽహం బలవాన్సుఖీ
ఆ శత్రువును నేను సంహరించాను; ఇంకొంత మందిని కూడా చంపుతాను. నేనే అధిపతి, నేనే అనుభవించేవాడు, నేనే సిద్ధుడిని, బలవంతుడిని, సంతోషంగా ఉన్నాను.
ఆఢ్యోఽభిజనవానస్మి కోఽన్యోస్తి సదృశో మయా । యక్ష్యే దాస్యామి మోదిష్య ఇత్యజ్ఞానవిమోహితాః
నేను ధనవంతుడిని, మంచి వంశంలో పుట్టాను; నాతో సమానుడు ఇంకెవరు ఉన్నారు? నేను యజ్ఞం చేస్తాను, దానం ఇస్తాను, ఆనందిస్తాను — ఇలా అవివేకంతో మోసపోతారు.
అనేకచిత్తవిభ్రాన్త మోహజాలసమావృతాః । ప్రసక్తాః కామభోగేషు పతన్తి నరకేఽశుచౌ
అనేక ఆలోచనలతో మత్తులో మునిగి, మాయలో చిక్కుకుని, కామభోగాలకు బలై, వారు అపవిత్రమైన నరకంలో పడిపోతారు.
ఆత్మసంభావితాః స్తబ్ధా ధనమానమదాన్వితాః । యజన్తే నామయజ్ఞైస్తే దమ్భేనావిధిపూర్వకమ్
తమను తాము గొప్పవాళ్లని భావించి, గర్వంతో, ధనమానాలతో మదంతో, వారు కేవలం పేరుకే యజ్ఞాలు చేస్తారు; అవి మోసంతో, నియమాలు పాటించకుండా జరుగుతాయి.
అహఙ్కారం బలం దర్పం కామం క్రోధం చ సంశ్రితాః । మామత్మపరదేహేషు ప్రద్విషన్తోఽభ్యసూయకాః
అహంకారం, బలం, గర్వం, కోరిక, కోపం వీటిని ఆశ్రయించి, నా మీదను, ఇతరుల మీదను ద్వేషంతో, అసూయతో నిండిపోతారు.
తానహం ద్విషతః క్రూరాన్సంసారేషు నరాధమాన్ । క్షిపామ్యజస్రమశుభానాసురీష్వేవ యోనిషు
అలాంటి ద్వేషపూరితులు, క్రూరులు, మానవులలో అతి నీచులు, నేను వారిని ఎప్పటికీ చెడు జన్మల్లో, అసురుల గర్భాల్లోకి నెట్టేస్తాను.
ఆసురీం యోనిమాపన్నా మూఢా జన్మనిజన్మని । మామప్రాప్యైవ కౌన్తేయ తతో యాన్త్యధమాం గతిమ్
అసురుల గర్భాలను పొందుతూ, మూర్ఖత్వంతో పుట్టిపుట్టి, నన్ను పొందక, కుంటీ కుమారా, వారు అతి చెడ్డ స్థితికి వెళ్తారు.