అధియజ్ఞః కథం కోఽత్ర దేహేఽస్మిన్మధుసీదన। ప్రయాణకాలే చ కథం జ్ఞేయోఽసి నియతాత్మభిః
మధుసూదనా! ఈ శరీరంలో అధియజ్ఞుడు ఎవరు? ఎలా ఉన్నాడు? నియమిత మనస్సు గలవారు, మరణ సమయంలో నిన్ను ఎలా తెలుసుకోవాలి?
అక్షరం బ్రహ్మ పరమం స్వభావోఽధ్యాత్మముచ్యతే। భూతభావోద్భవకరో విసర్గః కర్మసంజ్ఞితః
నశించని దాన్ని పరబ్రహ్మం అంటారు. తన స్వభావాన్ని ఆత్మ అంటారు. భూతాల ఉత్పత్తికి కారణమైన సృష్టిని కర్మ అంటారు.
అధిభూతం క్షరో భావః పురుషశ్చాధిదైవతమ్ । అధియజ్ఞోఽహమేవాత్ర దేహే దేహభృతాం వర
భూతమండలమంతా నశించిపోయే స్వభావంతో ఉంటుంది. దేవతలలో పరమాత్మనే ఉంటాడు. శరీరధారులలో శ్రేష్ఠుడవైనవాడా, యజ్ఞమంతా ఈ శరీరంలో నేనే.
అన్తకాలే చ మామేవ స్మరన్ముక్త్వా కలేవరమ్ । యః ప్రయాతి స మద్భావం యాతి నాస్త్యత్ర సంశయః
ఎవరైనా చివరి క్షణంలో నన్ను మాత్రమే జ్ఞాపకం చేసుకుంటూ శరీరం వదిలిపోతే, అతడు నిస్సందేహంగా నా స్థితిని పొందుతాడు.
యం యం వాపి స్మరన్భావం త్యజత్యన్తే కలేవరమ్ । తం తమేవైతి కౌన్తేయ సదా తద్భావభావితః
కౌంతేయా, ఎవరు చివర్లో శరీరం విడిచే సమయంలో ఏ భావాన్ని జ్ఞాపకం చేసుకుంటారో, వారు ఎప్పుడూ ఆ భావంలోనే ఉండి, అదే స్థితిని చేరుకుంటారు.
తస్మాత్సర్వేషు కాలేషు మామనుస్మర యుధ్య చ। మయ్యర్పితమనోబుద్ధిర్మామేవైష్యస్యసంశయః
కాబట్టి, అన్ని సమయాల్లో నన్ను జ్ఞాపకం చేసుకుంటూ, యుద్ధం చేయు. మనసు, బుద్ధి నాకే అర్పించు. అప్పుడు నిస్సందేహంగా నన్ను చేరుకుంటావు.
అభ్యాసయోగయుక్తేన చేతసాఽనాన్యగామినా । పరమం పురుషం దివ్యం యాతి పార్థానుచిన్తయన్
యోగాభ్యాసంతో మనసు ఎక్కడికీ తిరగకుండా, పరమదైవమైన పురుషుడిని ధ్యానిస్తూ, అతడిని చేరుకుంటాడు, పార్థా.
కవిం పురాణమనుశాసితార- మణోరణీయాంసమనుస్మరేద్యః । సర్వస్య ధాతారమచిన్త్యరూప- మాదిత్యవర్ణం తమసః పరస్తాత్
ఎవరైనా ఆ మహాజ్ఞాని, పురాతనుడు, నియంత్రణచేయువాడు, సూక్ష్మమైనవాడు, సమస్తాన్ని పోషించేవాడు, ఊహించలేని రూపమున్నవాడు, సూర్యుడిలా ప్రకాశించేవాడు, అంధకారానికి అతీతుడైనవాడిని జ్ఞాపకం చేస్తే—
ప్రయాణకాలే మనసాఽచలేన భక్త్యా యుక్తో యోగబలేన చైవ। భ్రువోర్మధ్యే ప్రాణమావేశ్య సమ్య- క్స తం పరం పురుషముపైతి దివ్యమ్
ప్రయాణ సమయములో, మనసు స్థిరంగా ఉండగా, భక్తితో, యోగబలంతో, భ్రూవుల మధ్య ప్రాణాన్ని నిలిపి, ఆ పరమదైవ పురుషుడిని చేరుకుంటాడు.
యదక్షరం వేదవిదో వదన్తి విశన్తి యద్యతయో వీతరాగాః । యదిచ్ఛన్తో బ్రహ్మచర్యం చరన్తి తత్తే పదం సంగ్రహేణ ప్రవక్ష్యే
వేదాలను తెలిసినవారు చెప్పే, రాగరహితులైన యతులు చేరే, దాన్ని కోరుతూ బ్రహ్మచర్యాన్ని ఆచరించే, ఆ అక్షర స్థితిని సంక్షిప్తంగా చెబుతాను.
సర్వద్వారాణి సంయమ్య మనో హృది నిరుధ్య చ। మూర్ధ్న్యాధాయాత్మనః ప్రాణమాస్థితో యోగధారణాం
అన్ని ద్వారాలను నియంత్రించి, మనసును హృదయంలో నిలిపి, ప్రాణాన్ని తలపై ఉంచి, యోగధారణలో స్థిరంగా ఉండాలి.
ఓమిత్యేకాక్షరం బ్రహ్మ వ్యాహరన్మామనుస్మరన్ । యః ప్రయాతి త్యజన్దేం స యాతి పరమాం గతిమ్
'ఓం' అనే ఒక్క అక్షర బ్రహ్మను ఉచ్చరిస్తూ, నన్ను జ్ఞాపకం చేసుకుంటూ, ఎవరు శరీరం విడిచిపోతారో వారు పరమగతిని పొందుతారు.
అనన్యచేతాః సతతం యో మాం స్మరతి నిత్యశః । తస్యాహం సులభః పార్థ నిత్యయుక్తస్య యోగినః
ఎవరైనా మనసు మరొకదానికి వెళ్లకుండా, నన్ను ఎప్పుడూ జ్ఞాపకం చేస్తూ ఉంటారో, పార్థా, అలాంటి యోగికి నేను సులభంగా లభిస్తాను.
మాముపేత్య పునర్జన్మ దుఃఖాలయమశాశ్వతమ్ । నాప్నువన్తి మహాత్మానః సంసిద్ధిం పరమాం గతాః
నన్ను చేరిన మహాత్ములు, పరిపూర్ణతను పొందినవారు, మళ్లీ ఈ దుఃఖభరితమైన, నశించిపోయే జన్మను పొందరు.
ఆబ్రహ్మభువనాల్లోకాః పునరావర్తినోఽర్జున । మాముపేత్య తు కౌన్తేయ పునర్జన్మ న విద్యతే
బ్రహ్మలోకంతో సహా అన్ని లోకాలు తిరిగి తిరిగి జన్మించేవే, అర్జునా. కాని నన్ను చేరినవారికి మళ్లీ జన్మ ఉండదు, కౌంతేయా.
సహస్రయుగపర్యన్తమహర్యద్బ్రహ్మణో విదుః । రాత్రిం యుగసహస్రాం తాం తేఽహోరాత్రవిదో జనాః
బ్రహ్మదేవుని ఒక పగలు వెయ్యి యుగాల పాటు ఉంటుంది. ఆయన రాత్రి కూడా వెయ్యి యుగాలంతే. ఇది పగలు, రాత్రి గురించి తెలిసినవారు తెలుసు.
అవ్యక్తాద్వ్యక్తయః సర్వాః ప్రభవన్త్యహరాగమే । రాత్ర్యామే ప్రలీయన్తే తత్రైవావ్యక్తసంజ్ఞకే
అవ్యక్తమై ఉన్నదానిలోంచి అన్ని భూతాలు పగలు వచ్చినప్పుడు ఉద్భవిస్తాయి. రాత్రి వచ్చినప్పుడు అవన్నీ మళ్లీ అదే అవ్యక్తంలో కలిసిపోతాయి.
భూతగ్రామః స ఏవాయం భూత్వా భూత్వా ప్రలీయతే । రాత్ర్యగమేఽవశః పార్థత ప్రభవత్యహరాగమే
ఈ భూత సమూహం పుట్టి పుట్టి మళ్లీ మళ్లీ లయమవుతుంది. పార్థా, పగలు వచ్చినప్పుడు అవి అనివార్యంగా ఉద్భవిస్తాయి.
పరస్తస్మాత్తు భావోఽన్యో వ్యక్తోఽవ్యక్తాత్సనాతనః । యః స సర్వేషు భూతేషుక నశ్యత్సు న వినశ్యతి
ఆ అవ్యక్తానికి మించి ఇంకొక శాశ్వతమైన, స్పష్టమైన స్థితి ఉంది. అన్ని భూతాలు నశించినా, అది ఎప్పటికీ నశించదు.
అవ్యక్తోఽక్షర ఇత్యుక్తస్తమాహుః పరమాం గతిమ్ । యం ప్రాప్య న నివర్తన్తే తద్ధామ పరమం మమ
ఆ అవ్యక్తాన్ని అక్షరమని అంటారు. దాన్ని పరమగమ్యమని చెబుతారు. దాన్ని చేరినవారు తిరిగి రారు. అదే నా పరమధామం.
పురుషః స పరః పార్థ భక్త్యా లభ్యస్త్వనన్యయా । యస్యాన్తస్థాని భూతాని యేన సర్వమిదం తతమ్
పార్థా, ఆ పరమపురుషుడు భక్తితో, మరొకదానిపట్ల ఆకాంక్ష లేకుండా చేసిన భక్తితో మాత్రమే పొందగలిగేవాడు. అన్ని జీవులు ఆయనలోనే ఉన్నాయ్, ఈ సమస్తం ఆయన ద్వారా వ్యాపించిఉంది.
యత్ర కాలే త్వనావృత్తిమావృత్తిం చైవ యోగినః । ప్రయాతా యాన్తి తం కాలం వక్ష్యామి భరతర్షభ
భరతవంశశ్రేష్ఠుడా, యోగులు ఎప్పుడు ప్రయాణిస్తే తిరిగి రారు, ఎప్పుడు వెళితే తిరిగి వస్తారో ఆ కాలాన్ని నేను నీకు చెప్పుతాను.
అగ్నిర్జ్యోతిరహః శుక్లః షణ్మాసా ఉత్తరాయణమ్ । తత్ర ప్రయాతా గచ్ఛన్తి బ్రహ్మ బ్రహ్మవిదో జనాః
అగ్ని, వెలుగు, పగలు, శుక్లపక్షం, ఉత్తరాయణంలో ఆరు నెలలు—ఈ సమయాల్లో వెళ్ళే బ్రహ్మజ్ఞులు బ్రహ్మను చేరుతారు.
ధూమో రాత్రిస్తథా కృష్ణః షణ్మసా దక్షిణాయనమ్ । తత్ర చాన్ద్రమసం జ్యోతిర్యోగీ ప్రాప్య నివర్తతే
ధూమం, రాత్రి, కృష్ణపక్షం, దక్షిణాయణంలో ఆరు నెలలు—ఈ సమయంలో వెళ్ళే యోగి చంద్రలోకాన్ని చేరి తిరిగి వస్తాడు.
శుక్లకృష్ణే గతీ హ్యేతే జగతః శాశ్వతే మతే। ఏకయా యాత్యనావృత్తిమన్యయాఽఽవర్తతే పునః
ఈ రెండు మార్గాలు—శుక్లమార్గం, కృష్ణమార్గం—ప్రపంచానికి శాశ్వతంగా ఉన్నవి. ఒకదానివల్ల తిరిగి రాకుండా పోతారు, మరొకదానివల్ల మళ్ళీ వస్తారు.
నైతే సృతీ పార్థ జానన్యోగీ ముహ్యతి కశ్చన। తస్మాత్సర్వేషు కాలేషు యోగయుక్తో భవార్జున
పార్థా, ఈ మార్గాలను తెలిసిన యోగికి ఎప్పుడూ మాయ కలగదు. అందుకే, అర్జునా, నీవు ఎప్పుడూ యోగంలో స్థిరంగా ఉండు.
వేదేషు యజ్ఞేషు తపఃసు చైవ దానేషు యత్పుణ్యఫలం ప్రదిష్టమ్। అత్యేతి తత్సర్వమిదం విదిత్వా యోగీ పరం స్థానముపైతి చాద్యమ్
ఇది అన్నిటినీ తెలిసిన యోగి, వేదాల్లో, యజ్ఞాల్లో, తపస్సులో, దానాల్లో చెప్పిన పుణ్యఫలాన్ని మించిపోతాడు. అతడు పరమమైన, ఆదిక స్థితిని పొందుతాడు.
ఇదం తు తే గుహ్యతమం ప్రవక్ష్యామ్యనసూయవే । జ్ఞానం విజ్ఞానసహితం యజ్జ్ఞాత్వా మోక్ష్యసేఽశుభాత్
ఇప్పుడు నీకు అసూయ లేని నీకు, ఈ అత్యంత గూఢమైన జ్ఞానాన్ని, అనుభూతితో కూడినదాన్ని చెబుతాను. దీనిని తెలుసుకుంటే నీవు అశుభం నుండి విముక్తి పొందుతావు.
రాజవిద్యా రాజగుహ్యం పవిత్రమిదముత్తమమ్ । ప్రత్యక్షావగమం ధర్మ్యం సుసుఖం కర్తుమవ్యయమ్
ఇది రాజవిద్య, రాజగుహ్యం, అత్యంత పవిత్రమైనది, ప్రత్యక్షంగా అనుభవించదగినది, ధర్మమార్గమైనది, సులభంగా చేయదగినది, అక్షయమైనది.
అశ్రద్దధానాం పురుషా ధర్మస్యాస్య పరంతప । అప్రాప్య మాం నివర్తన్తే మృత్యుసంసారవర్త్మని
పరంతపా, ఈ ధర్మంపై విశ్వాసం లేని మనుషులు నన్ను పొందక, మరణమూ పునర్జన్మల మార్గంలో తిరిగి పోతారు.