సర్వభూతస్థమాత్మానం సర్వభూతాని చాత్మని। ఈక్షతే కయోగయుక్తాత్మా సర్వత్ర సమదర్శనః
యోగంలో స్థిరమైన మనసుతో, సమభావంతో ఉన్నవాడు, అన్ని జీవుల్లో ఆత్మను, ఆత్మలో అన్ని జీవులను స్పష్టంగా చూస్తాడు.
యో మాం పశ్యతి సర్వత్ర సర్వం చ మయి పశ్యతి । తస్యాహం న ప్రణశ్యామి స చ మే న ప్రణశ్యతి
ఎవడైనా నన్ను ప్రతిచోటా చూస్తాడో, అన్ని విషయాలను నాలో చూస్తాడో, అతనికి నేను ఎప్పుడూ దూరంగా ఉండను, అతడూ నాకు ఎప్పుడూ దూరంగా ఉండడు.
సర్వభూతస్థితం యో మాం భజత్యేకత్వమాస్థితః । సర్వథా వర్తమానోఽపి స యోగీ మయి వర్తతే
ఎవరైనా ఏకత్వ భావంతో, అన్ని జీవుల్లో ఉన్న నన్ను భజిస్తాడో, అతను ఎలా జీవించినా, ఆ యోగి నాలోనే ఉంటాడు.
ఆత్మౌపమ్యేన సర్వత్ర సమం పశ్యతి యోఽర్జున । సుఖంక వా యది వా దుఃఖం స యోగీ మరమో మతః
అర్జునా! ఎవడు తనను తాను పోల్చుకొని, సుఖంలోనైనా, దుఃఖంలోనైనా అందరినీ సమంగా చూస్తాడో, అతడే పరమ యోగిగా భావించబడతాడు.
యోఽయం యోగస్త్వయా ప్రోక్తః సామ్యేన మధుసూదన। ఏతస్యాహం న పశ్యామి చఞ్చలత్వాత్స్థితిం స్థిరాం
మధుసూదనా! మీరు చెప్పిన ఈ సమత్వయోగాన్ని, మనసు చంచలత్వం వల్ల స్థిరంగా ఉండడం నాకు సాధ్యపడుతుందని అనిపించడం లేదు.
చఞ్చలం హి మనః కృష్ణ ప్రమాథి బలవద్దృఢమ్ । తస్యాహం నిగ్రహం మన్యే వాయోరివ సుదుష్కరమ్
కృష్ణా! మనసు నిజంగా చంచలంగా, బలంగా, దుర్వశంగా ఉంటుంది. దాన్ని నియంత్రించడం గాలిని పట్టుకోవడం లాంటిదే అని నేను భావిస్తున్నాను.
అసంశయం మహాబాహో మనో దుర్నిగ్రహం చలమ్। అభ్యాసేన తు కౌన్తేయ వైరాగ్యేణ చ గృహ్యతే
మహాబాహువా! మనసు చంచలమైనది, అదాన్ని నియంత్రించడం కష్టం. కానీ కౌంతేయా! సాధనతో, విరక్తితో దాన్ని అదుపులోకి తేవచ్చు.
అసంయతాత్మనా యోగో దుష్ప్రాప ఇతి మే మతిః। వశ్యాత్మనా తు యతతా శక్యోఽఽవాప్తుముపాయతః
మనసును అదుపులో పెట్టుకోని వాడికి యోగ సాధించడం చాలా కష్టం. కానీ తనను తాను నియంత్రించుకుని ప్రయత్నించే వాడికి సరైన మార్గంతో యోగం సాధ్యమవుతుంది.
అయతిః శ్రద్ధయోపేతో యోగాచ్చలితమానసః। అప్రాప్య యోగసంసిద్ధిం కాం గతిం కృష్ణ గచ్ఛతి
కృష్ణా! శ్రద్ధ ఉన్నా, ప్రయత్నం లేకుండా, యోగంలో మనసు చలించిపోయిన వాడు యోగసిద్ధిని పొందకపోతే, అతడు ఏ మార్గాన్ని పొందుతాడు?
కచ్చిన్నోభయవిభ్రష్టశ్ఛిన్నాభ్రమివ నశ్యతి। అప్రతికష్ఠో మహాబాహో విమూఢో బ్రహ్మణః పథి
మహాబాహువా! రెండు మార్గాలనుండి తప్పిపోయిన వాడు, మేఘం చిందిపోయినట్టు, బ్రహ్మ మార్గంలో ఆశ్రయం లేక మాయలో పడిపోతాడా?
ఏతన్మే సంశయం కృష్ణ ఛేత్తుమర్హస్యశేషతః । త్వదన్యః సంశయస్యాస్య ఛేత్తా న హ్యుపపద్యతే
కృష్ణా! నా ఈ సందేహాన్ని పూర్తిగా నివృత్తి చేయగలవు నీవే. నీకంటే వేరెవ్వరూ దీనిని తీర్చలేరు.
పార్థ నైవేహ నాముత్ర వినాశస్తస్య విద్యతే। న హి కల్యాణకృత్కశ్చిద్దుర్గతిం తాత గచ్ఛతి
పార్థా! ఇక్కడా, పరలోకంలోనూ అతనికి నాశనం ఉండదు. మంచి పనులు చేసే వాడు ఎప్పుడూ చెడు స్థితికి చేరడు.
ప్రాప్య పుణ్యకృతాం లోకానుషిత్వా శాశ్వతీః సమాః । శుచీనాం శ్రీమతాం గేహే యోగభ్రష్టోఽభిజాయతే
పుణ్యాత్ములు వాసం చేసే లోకాలను అనుభవించి, చాలా సంవత్సరాలు అక్కడ గడిపిన తరువాత, యోగభ్రష్టుడు పవిత్రమైన, ఐశ్వర్యవంతమైన కుటుంబంలో జన్మిస్తాడు.
అథవా యోగినామేవ కులే భవతి ధీమతామ్ । ఏతద్ధి దుర్లభతరం లోకే జన్మ యదీదృశ్యమ్
లేదా, ధ్యానంలో నిపుణులైన యోగుల కుటుంబంలో జన్మిస్తాడు. ఇలాంటి జన్మ ఈ లోకంలో చాలా అరుదైనది.
తత్ర తం బుద్ధిసంయోగం లభతే పౌర్వదేహికమ్ । యతతే చ తతో భూయః సంసిద్ధౌ కురునన్దన
అక్కడ అతడు తన పూర్వజన్మలోని జ్ఞానాన్ని తిరిగి పొందుతాడు. ఆ తరువాత మళ్లీ పరిపూర్ణత కోసం ప్రయత్నిస్తాడు, కురునందనా!
పూర్వాభ్యాసేన తేనైవ హ్రియతే హ్యవశేఽపి సః। జిజ్ఞాసురపి యోగస్య శబ్దబ్రహ్మాతివర్తతే
అతను పూర్వజన్మలో చేసిన సాధన వల్ల, తనకు తెలియకుండానే ముందుకు నడిపించబడతాడు. యోగాన్ని తెలుసుకోవాలనే ఆసక్తి ఉన్నవాడు కూడా వేదమంత్రములను దాటి ముందుకు వెళ్తాడు.
ప్రయత్నాద్యతమానస్తు యోగీ సంశుద్ధకిల్విషః । అనేకన్మసంసిద్ధస్తతో యాతి పరాం గతిమ్
యోగి తన దోషాలను తుడిచేసుకొని, ఎన్నో జన్మల్లో సాధనచేసి, ఎంతో శ్రమతో ప్రయత్నిస్తే, ఆయనకు పరమమైన మార్గం లభిస్తుంది.
తపస్విభ్యోఽధికో యోగీ జ్ఞానిభ్యోపి మతోఽధికః । కర్మిభ్యశ్చాధికో యోగీ తస్మాద్యోగీ భావార్జున
యోగి తపస్సు చేసే వారికి కంటే గొప్పవాడు, జ్ఞానులు కంటే గొప్పవాడు, కర్మచేయువారికంటే కూడ గొప్పవాడు. అందుకే అర్జునా! నువ్వు యోగిగా మారు.
యోగినామపి సర్వేషాం మద్గతేనాన్తరాత్మనా। శ్రద్ధావాన్భజతే యో మాం స మే యుక్తతమో మతః
అన్ని యోగులలో, తన అంతరాత్మను నాలో నిలిపి, నమ్మకంతో నన్ను ఆరాధించే వాడే నాకు అత్యుత్తమ యోగిగా కనిపిస్తాడు.
మయ్యాసక్తమనాః పార్థ యోగం యుఞ్జన్మదాశ్రయః। అసంశయం సమగ్రం మాం యథా జ్ఞాస్యసి తచ్ఛృణు
పార్థా! నీ మనసు నాలో ఆకర్షితమై, నా ఆశ్రయంతో యోగాన్ని అభ్యసిస్తూ ఉంటే, నువ్వు నన్ను పూర్తిగా, సందేహం లేకుండా ఎలా తెలుసుకోగలవో విను.
జ్ఞానం తేఽహం సవిజ్ఞానమిదం వక్ష్యామ్యశేషతః । యజ్జ్ఞాత్వా నేహ భూయోఽన్యజ్జ్ఞాతవ్యమవశిష్యతే
ఈ జ్ఞానాన్ని, అనుభూతితో కూడినదాన్ని, పూర్తిగా నీకు చెబుతాను. ఇది తెలుసుకుంటే, ఈ లోకంలో మరేదీ తెలుసుకోవాల్సిన అవసరం ఉండదు.
మనుష్యాణాం సహస్రేషు కశ్చిద్యతతి సిద్ధయే। యతతామపి సిద్ధానాం కశ్చిన్మాం వేత్తి తత్త్వతః
వేలాది మనుషులలో ఎవరో ఒకరు మోక్షం కోసం ప్రయత్నిస్తారు. అలాంటి ప్రయత్నించే వారిలో, సిద్ధులలో కూడా, ఎవరో ఒకరు మాత్రమే నన్ను నిజంగా తెలుసుకుంటారు.
భూమిరాపోఽనలో వాయుః స్వం మనో బుద్ధిరేవ చ । అహంకార ఇతీ యం మే భిన్నా ప్రకృతిరష్టధా
భూమి, నీరు, అగ్ని, గాలి, ఆకాశం, మనస్సు, బుద్ధి, అహంకారం — ఇవే నా ఎనిమిది విధాల ప్రకృతి.
అపరేయమితస్త్వన్యాం ప్రకృతిం విద్ధి మే పరామ్ । జీవభూతాం మహాబాహో యయేదం ధార్యతే జగత్
ఇవి కాకుండా, ఓ మహాబాహూ! జీవరూపంగా ఉన్న నా మరొక ఉన్నతమైన ప్రకృతిని తెలుసుకో. అదే ఈ లోకాన్ని నిలబెడుతోంది.
ఏతద్యోనీని భూతాని సర్వాణీత్యుపధారయ । అహం కృత్స్నస్య జగతః ప్రభవః ప్రలయస్తథా
ఈ రెండు ప్రకృతుల నుంచే అన్ని జీవులు పుట్టుతాయని గుర్తు పెట్టుకో. నేను ఈ జగత్తుకు ఆదికారణం, అంతంలో కూడా నేను నేనున్నాను.
మత్తః పరతరం నాన్యత్కించిదస్తి ధనంజయ । మయి సర్వమిదం ప్రోతం సూత్రే మణిగణా ఇవ
ధనంజయా! నన్ను మించి మరొకటి లేదు. ఈ సమస్తం నాలోనే మణిపూసలు దారం మీద ఉండినట్టు అల్లబడింది.
రసోఽహమంప్సు కౌన్తేయ ప్రభాఽస్మి శశిసూర్యయోః ।। ప్రణవః సర్వవేదేషు శబ్దః ఖే పౌరుషం నృషు
కౌంతేయా! నీటిలోని రుచి నేను, చంద్రుని, సూర్యునిలోని వెలుగు నేను, వేదాలలోని ఓంకారం నేను, ఆకాశంలో శబ్దం, పురుషుల్లో పరాక్రమం కూడా నేనే.
పుణ్యో గన్ధః పృథివ్యాం చ తేజశ్చాస్మి విభావసౌ । జీవనం సర్వభూతేషు తపశ్చాస్మి తపస్విషు
భూమిలో పవిత్రమైన వాసన నేను, అగ్నిలో తేజస్సు నేను, అన్ని జీవుల్లో జీవశక్తి నేను, తపస్సు చేసే వారిలో తపస్సు నేనే.
బీజం మాం సర్వభూతానాం విద్ధి పార్థ సనాతనమ్ । బుద్ధిర్బుద్ధిమతామస్మి తేజస్తేజస్వినామహమ్
పార్థా! అన్ని జీవులలో శాశ్వతమైన విత్తానమై ఉన్నది నన్నే అని తెలుసుకో. జ్ఞానులలో జ్ఞానం, తేజోవంతుల్లో తేజస్సు కూడా నేనే.
బలం బలవతాం చాహం కామరాగవివర్జితమ్ । ధర్మావిరుద్ధో భూతేషు కామోఽస్మి భరతర్షభ
బలవంతుల్లో కోరిక, మమకారాలు లేని బలం నేనే. ధర్మానికి విరుద్ధం కాని కోరిక కూడా, ఓ భరతవంశశ్రేష్ఠా! నేనే.