యథా దీపో నివాతస్థో నేఙ్గతే సోపమా స్మృతా। యోగినో యతచిత్తస్య యుఞ్జతో యోగమాత్మనః
గాలి లేని చోట దీపం ఎలా కదలకుండా వెలిగిపోతుందో, అలాగే మనస్సును నియంత్రించుకున్న యోగి తన ఆత్మను ధ్యానిస్తూ స్థిరంగా ఉంటాడు.
యత్రోపరమతే చిత్తం నిరుద్ధం యోగసేవయా । యత్ర చైవాత్మనాత్మానం పశ్యన్నాత్మని తుష్యతి
యోగాభ్యాసంతో మనస్సు పూర్తిగా శాంతించిపోయినప్పుడు, తన ఆత్మను తానే చూసి, తనలో తానే సంతృప్తిగా ఉంటాడు.
ముఖమాత్యన్తికం యత్తద్వుద్ధిగ్రాహ్యమతీన్ద్రియమ్। వేత్తి యత్ర న చైవాయం స్థితశ్చలతి తత్త్వతః
ఇంద్రియాలకు అందని, బుద్ధితో మాత్రమే గ్రహించగల ఆ స్థితిలో స్థిరంగా ఉన్నవాడు, ఆ సత్యం నుంచి ఎప్పుడూ తొలగడు.
యం లబ్ధ్వా చాపరం లాభం మన్యతే నాధికం తతః। యస్మిన్స్థితో న దుఃఖేన గురుణాపి విచాల్యతే
ఆ స్థితిని పొందినవాడు, దాని కన్నా గొప్పదని ఇంకేదీ భావించడు. ఆ స్థితిలో ఉన్నప్పుడు, ఎంతటి పెద్ద బాధ వచ్చినా అతడు కదలడు.
తం విద్యాద్దుఃఖసంయోగవయోగం యోగసంజ్ఞితమ్। స నిశ్చయేన యోక్తవ్యో యోగోఽనిర్విణ్ణచేతసా
బాధలతో కలిసిపోవడం నుంచి విడిపోవడాన్ని యోగం అని తెలుసుకోవాలి. ఈ యోగాన్ని స్థిరమైన సంకల్పంతో, నిరుత్సాహం లేకుండా చేయాలి.
సంకల్పప్రభవాన్కామాంస్త్యక్త్వా సర్వానశేషతః । మనసైవేన్ద్రియగ్రామం వినివమ్య సమన్తతః
సంకల్పాల వల్ల కలిగే అన్ని కోరికలను పూర్తిగా వదిలేసి, మనస్సుతో అన్ని ఇంద్రియాలను అన్ని వైపులా నియంత్రించాలి.
శనైః శనైరుపరమేద్భుద్ధ్యా ధృతిగృహీతయా । ఆత్మసంస్థం మనః కృత్వా న కించిదపి చిన్తయేత్
బలమైన ధైర్యంతో, బుద్ధితో, మనస్సును ఆత్మలో స్థిరపరిచి, ఏ ఇతర విషయాన్ని కూడా ఆలోచించకుండా, నెమ్మదిగా నెమ్మదిగా ఉపసంహరించాలి.
యతో యతో నిశ్చరతి మనశ్చఞ్చలమస్థిరమ్ । తతస్తతో నియమ్యైతదాత్మన్యేవ వశం నయేత్
మనస్సు ఎక్కడికైనా అశాంతిగా, స్థిరంగా లేకుండా పోతే, అక్కడి నుంచే దాన్ని తీసుకుని, ఆత్మలోనే నియంత్రణలోకి తేవాలి.
ప్రశాన్తమనసం హ్యేనం యోగినం ముఖముత్తమమ్ । ఉపైతి శ్చాన్తరజసం బ్రహ్మభూతమకల్మషమ్
ఎవరికి మనసు పూర్తిగా ప్రశాంతంగా ఉంటుందో, అంతర్గత రజోగుణం లేకుండా, కల్మషం లేని బ్రహ్మస్వరూపుడై యోగి ఉన్నాడో, అతని ముఖం అద్భుతంగా ప్రకాశిస్తుంది.
యుఞ్చయేవం సదాత్మానం యోగీ విమతకల్మషఃక । ముఖేన బ్రహ్మసంస్కపర్శమత్యన్తం సుఖమశ్రుతే
ఇలా ఎప్పుడూ తనను తాను ఏకాగ్రతతో యోగంలో నిలిపే యోగి, సందేహాలు లేకుండా, సాధన ద్వారా ఇంద్రియాలకు అందని పరమానందాన్ని పొందుతాడు.
సర్వభూతస్థమాత్మానం సర్వభూతాని చాత్మని। ఈక్షతే కయోగయుక్తాత్మా సర్వత్ర సమదర్శనః
యోగంలో స్థిరమైన మనసుతో, సమభావంతో ఉన్నవాడు, అన్ని జీవుల్లో ఆత్మను, ఆత్మలో అన్ని జీవులను స్పష్టంగా చూస్తాడు.
యో మాం పశ్యతి సర్వత్ర సర్వం చ మయి పశ్యతి । తస్యాహం న ప్రణశ్యామి స చ మే న ప్రణశ్యతి
ఎవడైనా నన్ను ప్రతిచోటా చూస్తాడో, అన్ని విషయాలను నాలో చూస్తాడో, అతనికి నేను ఎప్పుడూ దూరంగా ఉండను, అతడూ నాకు ఎప్పుడూ దూరంగా ఉండడు.
సర్వభూతస్థితం యో మాం భజత్యేకత్వమాస్థితః । సర్వథా వర్తమానోఽపి స యోగీ మయి వర్తతే
ఎవరైనా ఏకత్వ భావంతో, అన్ని జీవుల్లో ఉన్న నన్ను భజిస్తాడో, అతను ఎలా జీవించినా, ఆ యోగి నాలోనే ఉంటాడు.
ఆత్మౌపమ్యేన సర్వత్ర సమం పశ్యతి యోఽర్జున । సుఖంక వా యది వా దుఃఖం స యోగీ మరమో మతః
అర్జునా! ఎవడు తనను తాను పోల్చుకొని, సుఖంలోనైనా, దుఃఖంలోనైనా అందరినీ సమంగా చూస్తాడో, అతడే పరమ యోగిగా భావించబడతాడు.
యోఽయం యోగస్త్వయా ప్రోక్తః సామ్యేన మధుసూదన। ఏతస్యాహం న పశ్యామి చఞ్చలత్వాత్స్థితిం స్థిరాం
మధుసూదనా! మీరు చెప్పిన ఈ సమత్వయోగాన్ని, మనసు చంచలత్వం వల్ల స్థిరంగా ఉండడం నాకు సాధ్యపడుతుందని అనిపించడం లేదు.
చఞ్చలం హి మనః కృష్ణ ప్రమాథి బలవద్దృఢమ్ । తస్యాహం నిగ్రహం మన్యే వాయోరివ సుదుష్కరమ్
కృష్ణా! మనసు నిజంగా చంచలంగా, బలంగా, దుర్వశంగా ఉంటుంది. దాన్ని నియంత్రించడం గాలిని పట్టుకోవడం లాంటిదే అని నేను భావిస్తున్నాను.
అసంశయం మహాబాహో మనో దుర్నిగ్రహం చలమ్। అభ్యాసేన తు కౌన్తేయ వైరాగ్యేణ చ గృహ్యతే
మహాబాహువా! మనసు చంచలమైనది, అదాన్ని నియంత్రించడం కష్టం. కానీ కౌంతేయా! సాధనతో, విరక్తితో దాన్ని అదుపులోకి తేవచ్చు.
అసంయతాత్మనా యోగో దుష్ప్రాప ఇతి మే మతిః। వశ్యాత్మనా తు యతతా శక్యోఽఽవాప్తుముపాయతః
మనసును అదుపులో పెట్టుకోని వాడికి యోగ సాధించడం చాలా కష్టం. కానీ తనను తాను నియంత్రించుకుని ప్రయత్నించే వాడికి సరైన మార్గంతో యోగం సాధ్యమవుతుంది.
అయతిః శ్రద్ధయోపేతో యోగాచ్చలితమానసః। అప్రాప్య యోగసంసిద్ధిం కాం గతిం కృష్ణ గచ్ఛతి
కృష్ణా! శ్రద్ధ ఉన్నా, ప్రయత్నం లేకుండా, యోగంలో మనసు చలించిపోయిన వాడు యోగసిద్ధిని పొందకపోతే, అతడు ఏ మార్గాన్ని పొందుతాడు?
కచ్చిన్నోభయవిభ్రష్టశ్ఛిన్నాభ్రమివ నశ్యతి। అప్రతికష్ఠో మహాబాహో విమూఢో బ్రహ్మణః పథి
మహాబాహువా! రెండు మార్గాలనుండి తప్పిపోయిన వాడు, మేఘం చిందిపోయినట్టు, బ్రహ్మ మార్గంలో ఆశ్రయం లేక మాయలో పడిపోతాడా?
ఏతన్మే సంశయం కృష్ణ ఛేత్తుమర్హస్యశేషతః । త్వదన్యః సంశయస్యాస్య ఛేత్తా న హ్యుపపద్యతే
కృష్ణా! నా ఈ సందేహాన్ని పూర్తిగా నివృత్తి చేయగలవు నీవే. నీకంటే వేరెవ్వరూ దీనిని తీర్చలేరు.
పార్థ నైవేహ నాముత్ర వినాశస్తస్య విద్యతే। న హి కల్యాణకృత్కశ్చిద్దుర్గతిం తాత గచ్ఛతి
పార్థా! ఇక్కడా, పరలోకంలోనూ అతనికి నాశనం ఉండదు. మంచి పనులు చేసే వాడు ఎప్పుడూ చెడు స్థితికి చేరడు.
ప్రాప్య పుణ్యకృతాం లోకానుషిత్వా శాశ్వతీః సమాః । శుచీనాం శ్రీమతాం గేహే యోగభ్రష్టోఽభిజాయతే
పుణ్యాత్ములు వాసం చేసే లోకాలను అనుభవించి, చాలా సంవత్సరాలు అక్కడ గడిపిన తరువాత, యోగభ్రష్టుడు పవిత్రమైన, ఐశ్వర్యవంతమైన కుటుంబంలో జన్మిస్తాడు.
అథవా యోగినామేవ కులే భవతి ధీమతామ్ । ఏతద్ధి దుర్లభతరం లోకే జన్మ యదీదృశ్యమ్
లేదా, ధ్యానంలో నిపుణులైన యోగుల కుటుంబంలో జన్మిస్తాడు. ఇలాంటి జన్మ ఈ లోకంలో చాలా అరుదైనది.
తత్ర తం బుద్ధిసంయోగం లభతే పౌర్వదేహికమ్ । యతతే చ తతో భూయః సంసిద్ధౌ కురునన్దన
అక్కడ అతడు తన పూర్వజన్మలోని జ్ఞానాన్ని తిరిగి పొందుతాడు. ఆ తరువాత మళ్లీ పరిపూర్ణత కోసం ప్రయత్నిస్తాడు, కురునందనా!
పూర్వాభ్యాసేన తేనైవ హ్రియతే హ్యవశేఽపి సః। జిజ్ఞాసురపి యోగస్య శబ్దబ్రహ్మాతివర్తతే
అతను పూర్వజన్మలో చేసిన సాధన వల్ల, తనకు తెలియకుండానే ముందుకు నడిపించబడతాడు. యోగాన్ని తెలుసుకోవాలనే ఆసక్తి ఉన్నవాడు కూడా వేదమంత్రములను దాటి ముందుకు వెళ్తాడు.
ప్రయత్నాద్యతమానస్తు యోగీ సంశుద్ధకిల్విషః । అనేకన్మసంసిద్ధస్తతో యాతి పరాం గతిమ్
యోగి తన దోషాలను తుడిచేసుకొని, ఎన్నో జన్మల్లో సాధనచేసి, ఎంతో శ్రమతో ప్రయత్నిస్తే, ఆయనకు పరమమైన మార్గం లభిస్తుంది.
తపస్విభ్యోఽధికో యోగీ జ్ఞానిభ్యోపి మతోఽధికః । కర్మిభ్యశ్చాధికో యోగీ తస్మాద్యోగీ భావార్జున
యోగి తపస్సు చేసే వారికి కంటే గొప్పవాడు, జ్ఞానులు కంటే గొప్పవాడు, కర్మచేయువారికంటే కూడ గొప్పవాడు. అందుకే అర్జునా! నువ్వు యోగిగా మారు.
యోగినామపి సర్వేషాం మద్గతేనాన్తరాత్మనా। శ్రద్ధావాన్భజతే యో మాం స మే యుక్తతమో మతః
అన్ని యోగులలో, తన అంతరాత్మను నాలో నిలిపి, నమ్మకంతో నన్ను ఆరాధించే వాడే నాకు అత్యుత్తమ యోగిగా కనిపిస్తాడు.
మయ్యాసక్తమనాః పార్థ యోగం యుఞ్జన్మదాశ్రయః। అసంశయం సమగ్రం మాం యథా జ్ఞాస్యసి తచ్ఛృణు
పార్థా! నీ మనసు నాలో ఆకర్షితమై, నా ఆశ్రయంతో యోగాన్ని అభ్యసిస్తూ ఉంటే, నువ్వు నన్ను పూర్తిగా, సందేహం లేకుండా ఎలా తెలుసుకోగలవో విను.