యతేన్ద్రియమనోబుద్ధిర్మునిర్మోక్షపరాయణః। విగతేచ్ఛాభయక్రోధో యః సదా ముక్త ఏవ సః
ఇంద్రియాలు, మనస్సు, బుద్ధి అన్నీ నియంత్రించుకున్న ముని, మోక్షాన్ని లక్ష్యంగా పెట్టుకుని, కోరిక, భయం, కోపం లేని వాడు ఎప్పుడూ ముక్తుడే.
భోక్తారం యజ్ఞతపసాం సర్వలోకమహేశ్వరమ్ । సుహృదం సర్వభూతానాం జ్ఞాత్వా మాం శాన్తిమృచ్ఛతి
యజ్ఞతపస్సులకు అనుభవించేవాడిని, సమస్త లోకాల మహేశ్వరుడిని, సమస్త భూతాలకు మిత్రుడిని నన్ను తెలుసుకున్నవాడు శాంతిని పొందుతాడు.
అనాశ్రితః కర్మఫలం కార్యం కర్మ కరోతి యః। స సంన్యాసీ చ యోగీ చ న నిరగ్నిర్న చాక్రియః
కర్మఫలంపై ఆశ పెట్టుకోకుండా తన కర్తవ్యాన్ని చేసే వాడే నిజమైన సంయాసి, యోగి. అగ్ని వదిలేసినవాడు, పనులు చేయని వాడు కాదు.
యం సంన్యాసమితి ప్రాహుర్యోగం తం విద్ధి పాణ్డవ । న హ్యసంన్యస్తసింకల్పో యోగీ భవతి కశ్చన
సంయాసమని పిలిచేది అదే యోగమని తెలుసుకో, పాండవా! సంకల్పాన్ని వదలకుండా ఎవరూ యోగిగా కాలేరు.
ఆరురుక్షోర్మునేర్యోగం కర్మ కారణముచ్యతే। యోగారూఢస్య తస్యైవ శమః కారణముచ్యతే
యోగాన్ని చేరదలచిన మునికి కర్మమే సాధన. యోగాన్ని సాధించినవాడికి మనశ్శాంతే సాధనం.
యదా హి నేన్ద్రియార్థేషు న కర్మస్వనుషఞ్జతే । సర్వసంకల్పసంన్యాసీ యోగారూఢస్తదోచ్యతే
ఇంద్రియ విషయాలలో, కర్మల్లో ఆసక్తి లేకుండా, అన్ని సంకల్పాలను వదిలినవాడు యోగంలో స్థిరుడని అంటారు.
ఉద్ధరేదాత్మనాత్మానం నాత్మానమవసాదయేత్ । ఆత్మైవ హ్యాత్మనో బన్ధురాత్మైవ రిపురాత్మనః
తనను తానే పైకి లేపుకోవాలి, తానే తనను దిగజార్చుకోకూడదు. ఎందుకంటే ఆత్మే తనకు స్నేహితుడు, ఆత్మే తనకు శత్రువు కూడా.
బన్ధురాత్మాఽఽత్మనస్తస్య యేనాత్మైవాత్మనా జితః। అనాత్మనస్తు శత్రుత్వే వర్తేతాత్మైవ శత్రువత్
తన ఆత్మను తానే జయించుకున్నవాడికి ఆత్మే స్నేహితుడు. ఆత్మను నియంత్రించుకోని వాడికి ఆత్మే శత్రువుగా మారుతుంది.
జితాత్మనః ప్రశాన్తస్య పరమాత్మా సమాహితః। శీతోష్ణసుఖదుఃఖేషు తథా మానాపమానయోః
ఆత్మను జయించుకున్న, ప్రశాంతమైనవాడికి పరమాత్మ స్థిరంగా ఉంటాడు. చలికాలం, వేడికాలం, సుఖం, దుఃఖం, గౌరవం, అవమానం అన్నిటిలోను సమంగా ఉంటాడు.
జ్ఞానవిజ్ఞానతృప్తాత్మా కూటస్థో విజితేన్ద్రియః । యుక్త ఇత్యుచ్యతే యోగీ సమలోష్ఠాశ్మకాఞ్చనః
జ్ఞానం, విజ్ఞానంలో తృప్తి చెందినవాడు, మారని వాడు, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు, మట్టి, రాయి, బంగారం అన్నిటినీ సమంగా చూసే యోగిని యుక్తుడని అంటారు.
సుహృన్మిత్రార్యుదాసీనమధ్యస్థద్వేష్యబన్ధుషు। సాధుష్వపి చ పాపేషు సమబుద్ధిర్విశిష్యతే
స్నేహితుడు, మిత్రుడు, శత్రువు, మధ్యస్థుడు, ద్వేషించే వారు, బంధువులు, మంచి వారు, చెడు వారిని సమానంగా చూడగలవాడు అందరిలో ఉత్తముడు.
యోగీ యుఞ్జీత సతతమాత్మానం రహసి స్థితః । ఏకాకీ యతచిత్తాత్మా నిరాశీరపరిగ్రహః
యోగి ఎప్పుడూ తనను తాను నియంత్రించుకుంటూ, ఒంటరిగా, నిశ్శబ్దంగా ఉండి, మనస్సును, ఆత్మను కట్టడి చేసుకొని, ఆశలు లేకుండా, సంపత్తులు లేకుండా ఉండాలి.
శుచౌ దేశే ప్రతిష్ఠాప్య స్థిరమాసనమాత్మనః । నాత్యుచ్ఛ్రితం నాతినీచం చైలాజినకుశోత్తరమ్
శుభ్రమైన ప్రదేశంలో, తాను కూర్చోవడానికి బలమైన ఆసనం వేసుకోవాలి. అది ఎక్కువ ఎత్తుగా కూడా ఉండకూడదు, తక్కువగా కూడా ఉండకూడదు. దానిపై బట్ట, మృగచర్మం, దర్భ గడ్డి పరచాలి.
తత్రైకాగ్రం మనః కృత్వా యతచిత్తేన్ద్రియక్రియః । ఉపవిశ్యాసనే యుఞ్జ్యాద్యోగమాత్మవిశుద్ధయే
ఆ ఆసనంపై కూర్చొని, మనస్సును ఏకాగ్రతగా చేసి, మనస్సు, ఇంద్రియాల క్రియలను నియంత్రించి, ఆత్మశుద్ధి కోసం యోగాభ్యాసం చేయాలి.
సమం కాయశిరోగ్రీవం ధారయన్నచలం స్థిరః। సంప్రేక్ష్య నాసికాగ్రం స్వం దిశశ్చానవలోకథన్
శరీరం, తల, మెడను నేరుగా, స్థిరంగా ఉంచి, ఎక్కడికీ చూడకుండా, తన ముక్కు చివరను మాత్రమే చూచుతూ కూర్చోవాలి.
ప్రశాన్తాత్మా విగతభీర్బ్రహ్మచారివ్రతే స్థితః । ప్రనః సంయమ్య మచ్చిత్తో యుక్త ఆసీత మత్పరః
మనస్సు ప్రశాంతంగా, భయం లేకుండా, బ్రహ్మచర్య వ్రతంలో స్థిరంగా ఉండి, శ్వాసను నియంత్రించి, నా మీద మనస్సు నిలిపి, నన్ను ధ్యానిస్తూ కూర్చోవాలి.
యుఞ్జన్నేవం సదాత్మానం యోగీ నియతమానసః । శాన్తిం నిర్వాణపరమాం మత్సంస్థామధిగచ్ఛతి
ఈ విధంగా ఎప్పుడూ తనను తాను నియంత్రించుకుంటూ, మనస్సును కట్టడి చేసుకున్న యోగి, నాలో స్థిరమై, పరమ శాంతిని, మోక్షాన్ని పొందుతాడు.
నాత్యశ్రతస్తు యోగోఽస్తి న చైకాన్తమనశ్నతః । న చాతిస్వప్రశీలస్య జాగ్రతో నైవ చార్జున
అర్జునా! ఎక్కువ తినేవాడికీ, పూర్తిగా తినని వాడికీ, ఎక్కువ నిద్రపోయేవాడికీ, ఎప్పుడూ మేల్కొని ఉండేవాడికీ యోగం అనుకూలంగా ఉండదు.
యుక్తాహారవిహారస్య యుక్తచేష్టస్య కర్మసు। యుక్తస్వప్నావవోధస్య యోగో భవతి దుఃఖహా
ఆహారం, వినోదం, పనులు, నిద్ర, మేలుకాపు అన్నిటిలో మితంగా ఉండేవాడికి యోగం బాధలను తొలగించేది అవుతుంది.
యదా వినియతం చిత్తమాత్మన్యేవావతిష్ఠతే। నిస్పృహః సర్వకామేభ్యో యుక్త ఇత్యుచ్యతే తదా
మనస్సును పూర్తిగా నియంత్రించి, అన్ని కోరికల నుంచి విముక్తుడై, ఆ మనస్సు ఆత్మలోనే నిలిచినప్పుడు, అతడిని యోగంలో ఏకత్వాన్ని పొందినవాడని అంటారు.
యథా దీపో నివాతస్థో నేఙ్గతే సోపమా స్మృతా। యోగినో యతచిత్తస్య యుఞ్జతో యోగమాత్మనః
గాలి లేని చోట దీపం ఎలా కదలకుండా వెలిగిపోతుందో, అలాగే మనస్సును నియంత్రించుకున్న యోగి తన ఆత్మను ధ్యానిస్తూ స్థిరంగా ఉంటాడు.
యత్రోపరమతే చిత్తం నిరుద్ధం యోగసేవయా । యత్ర చైవాత్మనాత్మానం పశ్యన్నాత్మని తుష్యతి
యోగాభ్యాసంతో మనస్సు పూర్తిగా శాంతించిపోయినప్పుడు, తన ఆత్మను తానే చూసి, తనలో తానే సంతృప్తిగా ఉంటాడు.
ముఖమాత్యన్తికం యత్తద్వుద్ధిగ్రాహ్యమతీన్ద్రియమ్। వేత్తి యత్ర న చైవాయం స్థితశ్చలతి తత్త్వతః
ఇంద్రియాలకు అందని, బుద్ధితో మాత్రమే గ్రహించగల ఆ స్థితిలో స్థిరంగా ఉన్నవాడు, ఆ సత్యం నుంచి ఎప్పుడూ తొలగడు.
యం లబ్ధ్వా చాపరం లాభం మన్యతే నాధికం తతః। యస్మిన్స్థితో న దుఃఖేన గురుణాపి విచాల్యతే
ఆ స్థితిని పొందినవాడు, దాని కన్నా గొప్పదని ఇంకేదీ భావించడు. ఆ స్థితిలో ఉన్నప్పుడు, ఎంతటి పెద్ద బాధ వచ్చినా అతడు కదలడు.
తం విద్యాద్దుఃఖసంయోగవయోగం యోగసంజ్ఞితమ్। స నిశ్చయేన యోక్తవ్యో యోగోఽనిర్విణ్ణచేతసా
బాధలతో కలిసిపోవడం నుంచి విడిపోవడాన్ని యోగం అని తెలుసుకోవాలి. ఈ యోగాన్ని స్థిరమైన సంకల్పంతో, నిరుత్సాహం లేకుండా చేయాలి.
సంకల్పప్రభవాన్కామాంస్త్యక్త్వా సర్వానశేషతః । మనసైవేన్ద్రియగ్రామం వినివమ్య సమన్తతః
సంకల్పాల వల్ల కలిగే అన్ని కోరికలను పూర్తిగా వదిలేసి, మనస్సుతో అన్ని ఇంద్రియాలను అన్ని వైపులా నియంత్రించాలి.
శనైః శనైరుపరమేద్భుద్ధ్యా ధృతిగృహీతయా । ఆత్మసంస్థం మనః కృత్వా న కించిదపి చిన్తయేత్
బలమైన ధైర్యంతో, బుద్ధితో, మనస్సును ఆత్మలో స్థిరపరిచి, ఏ ఇతర విషయాన్ని కూడా ఆలోచించకుండా, నెమ్మదిగా నెమ్మదిగా ఉపసంహరించాలి.
యతో యతో నిశ్చరతి మనశ్చఞ్చలమస్థిరమ్ । తతస్తతో నియమ్యైతదాత్మన్యేవ వశం నయేత్
మనస్సు ఎక్కడికైనా అశాంతిగా, స్థిరంగా లేకుండా పోతే, అక్కడి నుంచే దాన్ని తీసుకుని, ఆత్మలోనే నియంత్రణలోకి తేవాలి.
ప్రశాన్తమనసం హ్యేనం యోగినం ముఖముత్తమమ్ । ఉపైతి శ్చాన్తరజసం బ్రహ్మభూతమకల్మషమ్
ఎవరికి మనసు పూర్తిగా ప్రశాంతంగా ఉంటుందో, అంతర్గత రజోగుణం లేకుండా, కల్మషం లేని బ్రహ్మస్వరూపుడై యోగి ఉన్నాడో, అతని ముఖం అద్భుతంగా ప్రకాశిస్తుంది.
యుఞ్చయేవం సదాత్మానం యోగీ విమతకల్మషఃక । ముఖేన బ్రహ్మసంస్కపర్శమత్యన్తం సుఖమశ్రుతే
ఇలా ఎప్పుడూ తనను తాను ఏకాగ్రతతో యోగంలో నిలిపే యోగి, సందేహాలు లేకుండా, సాధన ద్వారా ఇంద్రియాలకు అందని పరమానందాన్ని పొందుతాడు.