విద్యావినయసంపన్నే బ్రాహ్మణే గవి హస్తిని । శుని చైవ శ్వపాకే చ పణ్డితాః సమదర్శినః
విద్య, వినయంతో నిండిన బ్రాహ్మణుడిని, ఆవును, ఏనుగును, కుక్కను, కుక్కను తినేవాడిని కూడా జ్ఞానులు సమదృష్టితో చూస్తారు.
ఇహైవ తైర్జితః సర్గో యేషాం సామ్యే స్థితం మనః । నిర్దోషం హి సమం బ్రహ్మ తస్మాద్బ్రహ్మణి తే స్థితాః
ఎవరి మనస్సు సమత్వంలో స్థిరంగా ఉందో, వారు ఈ లోకంలోనే సృష్టిని జయించారు. ఎందుకంటే బ్రహ్మం నిష్కలంకమైనది, సమమైనది. అందువల్ల వారు బ్రహ్మంలోనే నిలిచిపోతారు.
న ప్రహృష్యేత్ప్రియం వ్యాప్య నోద్విజేత్ప్రాప్య చాప్రియమ్। స్థిరబుద్ధిరసంమూఢో బ్రహ్మవిద్బ్రహ్మణి స్థితః
ఇష్టమైనది కలిగినప్పుడు ఆనందించడు, అనిష్టమైనది ఎదురైనప్పుడు బాధపడడు. స్థిరమైన బుద్ధి కలవాడు, మాయలో పడని వాడు, పరబ్రహ్మాన్ని తెలిసినవాడు, బ్రహ్మంలోనే నిలిచివుంటాడు.
బాహ్యస్పర్శేష్వసక్తాత్మా విన్దత్యాత్మని యత్సుఖమ్ । స బ్రహ్మయోగయుక్తాత్మా సుఖమక్షయ్యమశ్రుతే
బాహ్య విషయాలలో మనస్సు అంటుకోకుండా, తనలోనే ఉన్న ఆనందాన్ని పొందుతాడు. బ్రహ్మయోగంతో ఏకత్వాన్ని సాధించినవాడు, ఇంద్రియాలకు అందని, ఎప్పటికీ నశించని ఆనందాన్ని పొందుతాడు.
యే హి సంస్పర్శజా భోగా దుఃఖయోనయ ఏవ తే। ఆద్యన్తవన్తః కౌన్తేయ న తేషు రమతే బుధః
సంపర్కం వల్ల కలిగే సుఖాలు నిజానికి బాధలకు మూలం. అవి మొదలు, ముగింపు కలవే. కౌంతేయా! వాటిలో జ్ఞాని ఆనందించడు.
శక్నోతీహైవ యః సోఢుం ప్రాక్శరీరవిమోక్షణాత్। కామక్రోధోద్భవం వేగం స యుక్తః స సుఖీ నరః
ఈ లోకంలోనే, శరీరం విడిచే ముందు, కోరిక, కోపం వల్ల వచ్చే ఉల్లాసాన్ని సహించగలవాడు యోగి. అలాంటి వాడే నిజంగా సుఖిగా ఉంటాడు.
యోఽన్తఃసుఖోఽన్తరారామస్తథాన్తర్జ్యోతిరేవ యః । స యోగీ బ్రహ్మనిర్వాణం బ్రహ్మభూతోఽధిగచ్ఛతి
యవని ఆనందం లోపలే, యవని ఆనందం లోపలే, యవని వెలుగు లోపలే ఉంటుందో, అలాంటి యోగి బ్రహ్మంతో ఏకమై, బ్రహ్మనిర్వాణాన్ని పొందుతాడు.
లభన్తే బ్రహ్మనిర్వాణమృషయః క్షీణకల్మషాః। ఛిన్నద్వైధా యతాత్మానః సర్వభూతహితే రతాః
పాపాలు తొలగిపోయిన ఋషులు, సందేహాలు తొలగిపోయినవారు, మనస్సు నియంత్రించుకున్నవారు, సమస్త జీవుల హితంలో ఆనందించే వారు బ్రహ్మనిర్వాణాన్ని పొందుతారు.
కామక్రోధవియుక్తానాం యతీనాం యతచేతసామ్। అభితో బ్రహ్మనిర్వాణం వర్తతే విదితాత్మనామ్
కామక్రోధాలు లేని యతులు, మనస్సు నియంత్రించుకున్నవారు, ఆత్మను తెలిసినవారికి చుట్టూ బ్రహ్మనిర్వాణం ఉంటుంది.
స్పర్శాన్కృత్వా బహిర్బాహ్యాంశ్చక్షుశ్చైవాన్తరే భ్రువోః । ప్రాణాపానౌ సమౌ కృత్వా నాసాభ్యన్తరచారిణౌ
బాహ్య సంపర్కాలను బయటపెట్టి, కళ్లను కంటి మధ్య భాగంలో నిలిపి, ఊపిరి లోపలికి బయటికి సమంగా ప్రవహించేలా ముక్కులో ఉంచుతాడు.
యతేన్ద్రియమనోబుద్ధిర్మునిర్మోక్షపరాయణః। విగతేచ్ఛాభయక్రోధో యః సదా ముక్త ఏవ సః
ఇంద్రియాలు, మనస్సు, బుద్ధి అన్నీ నియంత్రించుకున్న ముని, మోక్షాన్ని లక్ష్యంగా పెట్టుకుని, కోరిక, భయం, కోపం లేని వాడు ఎప్పుడూ ముక్తుడే.
భోక్తారం యజ్ఞతపసాం సర్వలోకమహేశ్వరమ్ । సుహృదం సర్వభూతానాం జ్ఞాత్వా మాం శాన్తిమృచ్ఛతి
యజ్ఞతపస్సులకు అనుభవించేవాడిని, సమస్త లోకాల మహేశ్వరుడిని, సమస్త భూతాలకు మిత్రుడిని నన్ను తెలుసుకున్నవాడు శాంతిని పొందుతాడు.
అనాశ్రితః కర్మఫలం కార్యం కర్మ కరోతి యః। స సంన్యాసీ చ యోగీ చ న నిరగ్నిర్న చాక్రియః
కర్మఫలంపై ఆశ పెట్టుకోకుండా తన కర్తవ్యాన్ని చేసే వాడే నిజమైన సంయాసి, యోగి. అగ్ని వదిలేసినవాడు, పనులు చేయని వాడు కాదు.
యం సంన్యాసమితి ప్రాహుర్యోగం తం విద్ధి పాణ్డవ । న హ్యసంన్యస్తసింకల్పో యోగీ భవతి కశ్చన
సంయాసమని పిలిచేది అదే యోగమని తెలుసుకో, పాండవా! సంకల్పాన్ని వదలకుండా ఎవరూ యోగిగా కాలేరు.
ఆరురుక్షోర్మునేర్యోగం కర్మ కారణముచ్యతే। యోగారూఢస్య తస్యైవ శమః కారణముచ్యతే
యోగాన్ని చేరదలచిన మునికి కర్మమే సాధన. యోగాన్ని సాధించినవాడికి మనశ్శాంతే సాధనం.
యదా హి నేన్ద్రియార్థేషు న కర్మస్వనుషఞ్జతే । సర్వసంకల్పసంన్యాసీ యోగారూఢస్తదోచ్యతే
ఇంద్రియ విషయాలలో, కర్మల్లో ఆసక్తి లేకుండా, అన్ని సంకల్పాలను వదిలినవాడు యోగంలో స్థిరుడని అంటారు.
ఉద్ధరేదాత్మనాత్మానం నాత్మానమవసాదయేత్ । ఆత్మైవ హ్యాత్మనో బన్ధురాత్మైవ రిపురాత్మనః
తనను తానే పైకి లేపుకోవాలి, తానే తనను దిగజార్చుకోకూడదు. ఎందుకంటే ఆత్మే తనకు స్నేహితుడు, ఆత్మే తనకు శత్రువు కూడా.
బన్ధురాత్మాఽఽత్మనస్తస్య యేనాత్మైవాత్మనా జితః। అనాత్మనస్తు శత్రుత్వే వర్తేతాత్మైవ శత్రువత్
తన ఆత్మను తానే జయించుకున్నవాడికి ఆత్మే స్నేహితుడు. ఆత్మను నియంత్రించుకోని వాడికి ఆత్మే శత్రువుగా మారుతుంది.
జితాత్మనః ప్రశాన్తస్య పరమాత్మా సమాహితః। శీతోష్ణసుఖదుఃఖేషు తథా మానాపమానయోః
ఆత్మను జయించుకున్న, ప్రశాంతమైనవాడికి పరమాత్మ స్థిరంగా ఉంటాడు. చలికాలం, వేడికాలం, సుఖం, దుఃఖం, గౌరవం, అవమానం అన్నిటిలోను సమంగా ఉంటాడు.
జ్ఞానవిజ్ఞానతృప్తాత్మా కూటస్థో విజితేన్ద్రియః । యుక్త ఇత్యుచ్యతే యోగీ సమలోష్ఠాశ్మకాఞ్చనః
జ్ఞానం, విజ్ఞానంలో తృప్తి చెందినవాడు, మారని వాడు, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు, మట్టి, రాయి, బంగారం అన్నిటినీ సమంగా చూసే యోగిని యుక్తుడని అంటారు.
సుహృన్మిత్రార్యుదాసీనమధ్యస్థద్వేష్యబన్ధుషు। సాధుష్వపి చ పాపేషు సమబుద్ధిర్విశిష్యతే
స్నేహితుడు, మిత్రుడు, శత్రువు, మధ్యస్థుడు, ద్వేషించే వారు, బంధువులు, మంచి వారు, చెడు వారిని సమానంగా చూడగలవాడు అందరిలో ఉత్తముడు.
యోగీ యుఞ్జీత సతతమాత్మానం రహసి స్థితః । ఏకాకీ యతచిత్తాత్మా నిరాశీరపరిగ్రహః
యోగి ఎప్పుడూ తనను తాను నియంత్రించుకుంటూ, ఒంటరిగా, నిశ్శబ్దంగా ఉండి, మనస్సును, ఆత్మను కట్టడి చేసుకొని, ఆశలు లేకుండా, సంపత్తులు లేకుండా ఉండాలి.
శుచౌ దేశే ప్రతిష్ఠాప్య స్థిరమాసనమాత్మనః । నాత్యుచ్ఛ్రితం నాతినీచం చైలాజినకుశోత్తరమ్
శుభ్రమైన ప్రదేశంలో, తాను కూర్చోవడానికి బలమైన ఆసనం వేసుకోవాలి. అది ఎక్కువ ఎత్తుగా కూడా ఉండకూడదు, తక్కువగా కూడా ఉండకూడదు. దానిపై బట్ట, మృగచర్మం, దర్భ గడ్డి పరచాలి.
తత్రైకాగ్రం మనః కృత్వా యతచిత్తేన్ద్రియక్రియః । ఉపవిశ్యాసనే యుఞ్జ్యాద్యోగమాత్మవిశుద్ధయే
ఆ ఆసనంపై కూర్చొని, మనస్సును ఏకాగ్రతగా చేసి, మనస్సు, ఇంద్రియాల క్రియలను నియంత్రించి, ఆత్మశుద్ధి కోసం యోగాభ్యాసం చేయాలి.
సమం కాయశిరోగ్రీవం ధారయన్నచలం స్థిరః। సంప్రేక్ష్య నాసికాగ్రం స్వం దిశశ్చానవలోకథన్
శరీరం, తల, మెడను నేరుగా, స్థిరంగా ఉంచి, ఎక్కడికీ చూడకుండా, తన ముక్కు చివరను మాత్రమే చూచుతూ కూర్చోవాలి.
ప్రశాన్తాత్మా విగతభీర్బ్రహ్మచారివ్రతే స్థితః । ప్రనః సంయమ్య మచ్చిత్తో యుక్త ఆసీత మత్పరః
మనస్సు ప్రశాంతంగా, భయం లేకుండా, బ్రహ్మచర్య వ్రతంలో స్థిరంగా ఉండి, శ్వాసను నియంత్రించి, నా మీద మనస్సు నిలిపి, నన్ను ధ్యానిస్తూ కూర్చోవాలి.
యుఞ్జన్నేవం సదాత్మానం యోగీ నియతమానసః । శాన్తిం నిర్వాణపరమాం మత్సంస్థామధిగచ్ఛతి
ఈ విధంగా ఎప్పుడూ తనను తాను నియంత్రించుకుంటూ, మనస్సును కట్టడి చేసుకున్న యోగి, నాలో స్థిరమై, పరమ శాంతిని, మోక్షాన్ని పొందుతాడు.
నాత్యశ్రతస్తు యోగోఽస్తి న చైకాన్తమనశ్నతః । న చాతిస్వప్రశీలస్య జాగ్రతో నైవ చార్జున
అర్జునా! ఎక్కువ తినేవాడికీ, పూర్తిగా తినని వాడికీ, ఎక్కువ నిద్రపోయేవాడికీ, ఎప్పుడూ మేల్కొని ఉండేవాడికీ యోగం అనుకూలంగా ఉండదు.
యుక్తాహారవిహారస్య యుక్తచేష్టస్య కర్మసు। యుక్తస్వప్నావవోధస్య యోగో భవతి దుఃఖహా
ఆహారం, వినోదం, పనులు, నిద్ర, మేలుకాపు అన్నిటిలో మితంగా ఉండేవాడికి యోగం బాధలను తొలగించేది అవుతుంది.
యదా వినియతం చిత్తమాత్మన్యేవావతిష్ఠతే। నిస్పృహః సర్వకామేభ్యో యుక్త ఇత్యుచ్యతే తదా
మనస్సును పూర్తిగా నియంత్రించి, అన్ని కోరికల నుంచి విముక్తుడై, ఆ మనస్సు ఆత్మలోనే నిలిచినప్పుడు, అతడిని యోగంలో ఏకత్వాన్ని పొందినవాడని అంటారు.