నైవ కించిత్కరోమీతి యుక్తో మన్యేత తత్త్వవిత్ । పశ్యఞ్శృణ్వన్స్పృశఞ్జిఘ్రన్నశ్రన్గచ్ఛన్స్వపన్శ్వసన్
తత్త్వాన్ని తెలిసినవాడు యోగంలో నిమగ్నమై, 'నేను ఏమీ చేయడం లేదు' అని భావించాలి. చూడటం, వినటం, తాకటం, వాసన చూడటం, తినటం, నడవటం, నిద్రపోవటం, ఊపిరి పీల్చటం వంటి పనులు చేస్తూ కూడా.
ప్రలపన్విసృజన్గృహ్ణన్నృన్మిషన్నిమిషన్నపి। ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థేషు వర్తన్త ఇతి ధారయన్
మాట్లాడటం, వదలటం, పట్టుకోవటం, కళ్లను తెరవటం, మూసివేయటం—ఇలా చేసే సమయంలో కూడా, ఇంద్రియాలు వాటి విషయాలలో స్వతంత్రంగా పనిచేస్తున్నాయని భావించాలి.
బ్రహ్మణ్యాధాయ కర్మాణి సఙ్గం త్యక్త్వా కరోతి యః। లిప్యతే న స పాపేన పద్మపత్రమివామ్భసా
బంధాన్ని విడిచిపెట్టి, తన కార్యాలను బ్రహ్మానికి అర్పించే వాడు పాపానికి లోనవడు, నీటిలో ఉండే తామరాకుని నీరు తడిపించనట్టే.
కాయేన మనసా బుద్ధ్యా కేవలైరిన్ద్రియైరపి । యోగినః కర్మ కుర్వన్తి సఙ్గం త్యక్త్వాత్మశుద్ధయే
యోగులు శరీరం, మనస్సు, బుద్ధి లేదా కేవలం ఇంద్రియాల ద్వారా కూడా, బంధాన్ని విడిచిపెట్టి, ఆత్మశుద్ధికోసం పనులు చేస్తారు.
యుక్తః కర్మఫలం త్యక్త్వా శాన్తిమాప్నోతి నైష్ఠికీమ్ । అయుక్తః కామకారేణ ఫలే సక్తో నిబధ్యతే
యోగంలో స్థిరమైనవాడు, ఫలితాన్ని వదిలిపెట్టి శాశ్వతమైన శాంతిని పొందుతాడు. యోగంలో లేని వాడు, కోరికతో ఫలితానికి ఆశపడి బంధించబడతాడు.
సర్వకర్మాణి మనసా సంన్యస్యాస్తే సుఖం వశీ । నవద్వారే పురే దేహీ నైవ కుర్వన్న కారయన్
ప్రతి కార్యాన్ని మనస్సులో వదిలిపెట్టి, ఇంద్రియాలను కట్టడి చేసుకున్నవాడు, తొమ్మిది ద్వారాల నగరమైన శరీరంలో సుఖంగా నివసిస్తాడు. అతడు ఏ పనీ చేయడు, చేయించడు కూడా.
న కర్తృత్వం న కర్మాణి లోకస్య సృజతి ప్రభుః । న కర్మఫలసంయోగం స్వభావస్తు ప్రవర్తతే
ఈ లోకానికి ప్రభువు కర్తత్వాన్ని, కార్యాలను, కార్యఫలాన్ని సృష్టించడు. ఇవన్నీ స్వభావం వల్ల జరుగుతాయి.
నాదత్తే కస్య చిత్పాపం న చైవ సుకృతం విభుః । అజ్ఞానేనావృతం జ్ఞానం తేన ముహ్యన్తి జన్తవః
విశ్వవ్యాప్తుడు ఎవరి పాపాన్ని, పుణ్యాన్ని స్వీకరించడు. జ్ఞానం అజ్ఞానంతో ముసుగవేయబడినందువల్ల జీవులు మాయలో పడతారు.
జ్ఞానేన తు తదజ్ఞానం యేషాం నాశితమాత్మనః । తేషామాదిత్యవజ్జ్ఞానం ప్రకాశయతి తత్పరమ్
ఆత్మ జ్ఞానంతో ఎవరి అజ్ఞానం నశించిందో, వారి జ్ఞానం సూర్యుడిలా పరమార్థాన్ని ప్రకాశింపజేస్తుంది.
తద్బుద్ధయస్తదాత్మానస్తన్నిష్ఠాస్తత్పరాయణాః । గచ్ఛన్త్యపునరావృత్తిం జ్ఞాననిర్ధూతకల్మషాః
ఎవరి బుద్ధి, మనస్సు, స్థిరత, శ్రద్ధ అన్నీ పరమాత్మలో లీనమై ఉంటాయో, వారు జ్ఞానంతో పాపాలు తొలగిపోయి, తిరిగి జన్మించరు.
విద్యావినయసంపన్నే బ్రాహ్మణే గవి హస్తిని । శుని చైవ శ్వపాకే చ పణ్డితాః సమదర్శినః
విద్య, వినయంతో నిండిన బ్రాహ్మణుడిని, ఆవును, ఏనుగును, కుక్కను, కుక్కను తినేవాడిని కూడా జ్ఞానులు సమదృష్టితో చూస్తారు.
ఇహైవ తైర్జితః సర్గో యేషాం సామ్యే స్థితం మనః । నిర్దోషం హి సమం బ్రహ్మ తస్మాద్బ్రహ్మణి తే స్థితాః
ఎవరి మనస్సు సమత్వంలో స్థిరంగా ఉందో, వారు ఈ లోకంలోనే సృష్టిని జయించారు. ఎందుకంటే బ్రహ్మం నిష్కలంకమైనది, సమమైనది. అందువల్ల వారు బ్రహ్మంలోనే నిలిచిపోతారు.
న ప్రహృష్యేత్ప్రియం వ్యాప్య నోద్విజేత్ప్రాప్య చాప్రియమ్। స్థిరబుద్ధిరసంమూఢో బ్రహ్మవిద్బ్రహ్మణి స్థితః
ఇష్టమైనది కలిగినప్పుడు ఆనందించడు, అనిష్టమైనది ఎదురైనప్పుడు బాధపడడు. స్థిరమైన బుద్ధి కలవాడు, మాయలో పడని వాడు, పరబ్రహ్మాన్ని తెలిసినవాడు, బ్రహ్మంలోనే నిలిచివుంటాడు.
బాహ్యస్పర్శేష్వసక్తాత్మా విన్దత్యాత్మని యత్సుఖమ్ । స బ్రహ్మయోగయుక్తాత్మా సుఖమక్షయ్యమశ్రుతే
బాహ్య విషయాలలో మనస్సు అంటుకోకుండా, తనలోనే ఉన్న ఆనందాన్ని పొందుతాడు. బ్రహ్మయోగంతో ఏకత్వాన్ని సాధించినవాడు, ఇంద్రియాలకు అందని, ఎప్పటికీ నశించని ఆనందాన్ని పొందుతాడు.
యే హి సంస్పర్శజా భోగా దుఃఖయోనయ ఏవ తే। ఆద్యన్తవన్తః కౌన్తేయ న తేషు రమతే బుధః
సంపర్కం వల్ల కలిగే సుఖాలు నిజానికి బాధలకు మూలం. అవి మొదలు, ముగింపు కలవే. కౌంతేయా! వాటిలో జ్ఞాని ఆనందించడు.
శక్నోతీహైవ యః సోఢుం ప్రాక్శరీరవిమోక్షణాత్। కామక్రోధోద్భవం వేగం స యుక్తః స సుఖీ నరః
ఈ లోకంలోనే, శరీరం విడిచే ముందు, కోరిక, కోపం వల్ల వచ్చే ఉల్లాసాన్ని సహించగలవాడు యోగి. అలాంటి వాడే నిజంగా సుఖిగా ఉంటాడు.
యోఽన్తఃసుఖోఽన్తరారామస్తథాన్తర్జ్యోతిరేవ యః । స యోగీ బ్రహ్మనిర్వాణం బ్రహ్మభూతోఽధిగచ్ఛతి
యవని ఆనందం లోపలే, యవని ఆనందం లోపలే, యవని వెలుగు లోపలే ఉంటుందో, అలాంటి యోగి బ్రహ్మంతో ఏకమై, బ్రహ్మనిర్వాణాన్ని పొందుతాడు.
లభన్తే బ్రహ్మనిర్వాణమృషయః క్షీణకల్మషాః। ఛిన్నద్వైధా యతాత్మానః సర్వభూతహితే రతాః
పాపాలు తొలగిపోయిన ఋషులు, సందేహాలు తొలగిపోయినవారు, మనస్సు నియంత్రించుకున్నవారు, సమస్త జీవుల హితంలో ఆనందించే వారు బ్రహ్మనిర్వాణాన్ని పొందుతారు.
కామక్రోధవియుక్తానాం యతీనాం యతచేతసామ్। అభితో బ్రహ్మనిర్వాణం వర్తతే విదితాత్మనామ్
కామక్రోధాలు లేని యతులు, మనస్సు నియంత్రించుకున్నవారు, ఆత్మను తెలిసినవారికి చుట్టూ బ్రహ్మనిర్వాణం ఉంటుంది.
స్పర్శాన్కృత్వా బహిర్బాహ్యాంశ్చక్షుశ్చైవాన్తరే భ్రువోః । ప్రాణాపానౌ సమౌ కృత్వా నాసాభ్యన్తరచారిణౌ
బాహ్య సంపర్కాలను బయటపెట్టి, కళ్లను కంటి మధ్య భాగంలో నిలిపి, ఊపిరి లోపలికి బయటికి సమంగా ప్రవహించేలా ముక్కులో ఉంచుతాడు.
యతేన్ద్రియమనోబుద్ధిర్మునిర్మోక్షపరాయణః। విగతేచ్ఛాభయక్రోధో యః సదా ముక్త ఏవ సః
ఇంద్రియాలు, మనస్సు, బుద్ధి అన్నీ నియంత్రించుకున్న ముని, మోక్షాన్ని లక్ష్యంగా పెట్టుకుని, కోరిక, భయం, కోపం లేని వాడు ఎప్పుడూ ముక్తుడే.
భోక్తారం యజ్ఞతపసాం సర్వలోకమహేశ్వరమ్ । సుహృదం సర్వభూతానాం జ్ఞాత్వా మాం శాన్తిమృచ్ఛతి
యజ్ఞతపస్సులకు అనుభవించేవాడిని, సమస్త లోకాల మహేశ్వరుడిని, సమస్త భూతాలకు మిత్రుడిని నన్ను తెలుసుకున్నవాడు శాంతిని పొందుతాడు.
అనాశ్రితః కర్మఫలం కార్యం కర్మ కరోతి యః। స సంన్యాసీ చ యోగీ చ న నిరగ్నిర్న చాక్రియః
కర్మఫలంపై ఆశ పెట్టుకోకుండా తన కర్తవ్యాన్ని చేసే వాడే నిజమైన సంయాసి, యోగి. అగ్ని వదిలేసినవాడు, పనులు చేయని వాడు కాదు.
యం సంన్యాసమితి ప్రాహుర్యోగం తం విద్ధి పాణ్డవ । న హ్యసంన్యస్తసింకల్పో యోగీ భవతి కశ్చన
సంయాసమని పిలిచేది అదే యోగమని తెలుసుకో, పాండవా! సంకల్పాన్ని వదలకుండా ఎవరూ యోగిగా కాలేరు.
ఆరురుక్షోర్మునేర్యోగం కర్మ కారణముచ్యతే। యోగారూఢస్య తస్యైవ శమః కారణముచ్యతే
యోగాన్ని చేరదలచిన మునికి కర్మమే సాధన. యోగాన్ని సాధించినవాడికి మనశ్శాంతే సాధనం.
యదా హి నేన్ద్రియార్థేషు న కర్మస్వనుషఞ్జతే । సర్వసంకల్పసంన్యాసీ యోగారూఢస్తదోచ్యతే
ఇంద్రియ విషయాలలో, కర్మల్లో ఆసక్తి లేకుండా, అన్ని సంకల్పాలను వదిలినవాడు యోగంలో స్థిరుడని అంటారు.
ఉద్ధరేదాత్మనాత్మానం నాత్మానమవసాదయేత్ । ఆత్మైవ హ్యాత్మనో బన్ధురాత్మైవ రిపురాత్మనః
తనను తానే పైకి లేపుకోవాలి, తానే తనను దిగజార్చుకోకూడదు. ఎందుకంటే ఆత్మే తనకు స్నేహితుడు, ఆత్మే తనకు శత్రువు కూడా.
బన్ధురాత్మాఽఽత్మనస్తస్య యేనాత్మైవాత్మనా జితః। అనాత్మనస్తు శత్రుత్వే వర్తేతాత్మైవ శత్రువత్
తన ఆత్మను తానే జయించుకున్నవాడికి ఆత్మే స్నేహితుడు. ఆత్మను నియంత్రించుకోని వాడికి ఆత్మే శత్రువుగా మారుతుంది.
జితాత్మనః ప్రశాన్తస్య పరమాత్మా సమాహితః। శీతోష్ణసుఖదుఃఖేషు తథా మానాపమానయోః
ఆత్మను జయించుకున్న, ప్రశాంతమైనవాడికి పరమాత్మ స్థిరంగా ఉంటాడు. చలికాలం, వేడికాలం, సుఖం, దుఃఖం, గౌరవం, అవమానం అన్నిటిలోను సమంగా ఉంటాడు.
జ్ఞానవిజ్ఞానతృప్తాత్మా కూటస్థో విజితేన్ద్రియః । యుక్త ఇత్యుచ్యతే యోగీ సమలోష్ఠాశ్మకాఞ్చనః
జ్ఞానం, విజ్ఞానంలో తృప్తి చెందినవాడు, మారని వాడు, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు, మట్టి, రాయి, బంగారం అన్నిటినీ సమంగా చూసే యోగిని యుక్తుడని అంటారు.