అజ్ఞశ్చాశ్రద్దధానశ్చ సంశయాత్మా వినశ్యతి। నాయం లోకోఽస్తి న పరో న సుఖం సంశయాత్మనః
అజ్ఞాని, శ్రద్ధలేని, సందేహభావన కలిగినవాడు నశించిపోతాడు. సందేహభావన కలిగినవాడికి ఈ లోకమూ లేదు, పరలోకమూ లేదు, సుఖమూ లేదు.
యోగసంన్యస్తకర్మాణం జ్ఞానసంఛిన్నసంశయమ్ । ఆత్మవన్తం న కర్మాణి నిబధ్నన్తి ధనంజయ
ధనంజయా, యోగంతో కర్మలను వదిలి, జ్ఞానంతో సందేహాలను తొలగించిన, ఆత్మవంతుడైనవాడిని కర్మలు బంధించవు.
తస్మాదజ్ఞానసంభూతం హృత్స్థం జ్ఞానాసినాఽఽత్మనః । ఛిత్త్వైనం సంశయం యోగమాతిష్ఠోత్తిష్ఠ భారత
కాబట్టి, అజ్ఞానంతో పుట్టిన హృదయంలో ఉన్న సందేహాన్ని జ్ఞానరూప ఖడ్గంతో తొలగించు. యోగంలో స్థిరంగా నిలబడి, లేచి నిలబడుము, భారతా.
సంన్యాసం కర్మణాం కృష్ణ కపునర్యోగం చ శంససి। యచ్ఛ్రేయ ఏతయోరేకం తన్మే బ్రూహి సునిశ్చితమ్
కృష్ణా, నీవు కర్మసంయాసాన్ని, మళ్లీ యోగాన్ని ప్రశంసిస్తున్నావు. వీటిలో ఏది ఉత్తమమో నిశ్చయంగా చెప్పు.
సంన్యాసః కర్మయోగశ్చ నిఃశ్రేయసకరావుభౌ । తయోస్తు కర్మసంన్యాసాత్కర్మయోగో విశిష్యతే
కర్మసంయాసం, కర్మయోగం రెండూ మనిషిని పరమశ్రేయస్సు వైపు తీసుకెళ్తాయి. అయితే, ఈ రెండింటిలో కర్మసంయాసం కన్నా కర్మయోగమే మెరుగైనది.
జ్ఞేయః స నిత్యసంన్యాసీ యో న ద్వేష్టి న కాఙ్క్షతి। నిర్ద్వన్ద్వో హి మహాబాహో సుఖం బన్ధాత్ప్రముచ్యతే
ఎవరైనా ద్వేషించకుండా, ఆశపడకుండా ఉంటే, వారు నిజమైన సంయాసిగా పరిగణించాలి. ఓ మహాబాహూ! ద్వంద్వాలను దాటి, అలాంటి వారు బంధనాల నుంచి సులభంగా విముక్తి పొందుతారు.
సాఙ్ఖ్యయోగౌ పృథగ్బాలాః ప్రవదన్తి న పణ్డితాః । ఏకమప్యాస్థితః సమ్యగుభయోర్విన్దతే ఫలమ్
సాంఖ్యయోగాన్ని, యోగాన్ని వేరుగా ఉన్నాయని పిల్లలు మాత్రమే అంటారు; జ్ఞానులు కాదు. ఏదైనా ఒకదానిలో స్థిరంగా ఉన్నవాడు రెండింటి ఫలితాన్ని కూడా పొందగలడు.
యత్సాఙ్ఖ్యైః ప్రాప్యతే స్థానం తద్యోగైరపి గమ్యతే । ఏకం సాఙ్ఖ్యం చ యోగం చ యః పశ్యతి స పశ్యతి
సాంఖ్యవాదులు చేరే స్థితిని యోగులు కూడా పొందుతారు. సాంఖ్యాన్ని, యోగాన్ని ఒక్కటిగా చూస్తే, వాడే నిజంగా చూచేవాడు.
సంన్యాసస్తు మహాబాహో దుఃఖమాప్తుమయోగతః । యోగయుక్తో మునిర్బ్రహ్మ నచిరేణాధిగచ్ఛతి
ఓ మహాబాహూ! యోగం లేకుండా సంయాసం సాధించడం చాలా కష్టం. యోగంలో నిమగ్నమైన ముని త్వరగా బ్రహ్మాన్ని పొందుతాడు.
యోగయుక్తో విశుద్ధాత్మా విజితాత్మా జితేన్ద్రియః । సర్వభూతాత్మభూతాత్మా కుర్వన్నపి న లిప్యతే
యోగంలో స్థిరమైనవాడు, స్వచ్ఛమైన మనస్సు కలవాడు, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు, అన్ని జీవులలో తనను చూసేవాడు, పని చేస్తూ కూడా దుష్ప్రభావానికి లోనవడు.
నైవ కించిత్కరోమీతి యుక్తో మన్యేత తత్త్వవిత్ । పశ్యఞ్శృణ్వన్స్పృశఞ్జిఘ్రన్నశ్రన్గచ్ఛన్స్వపన్శ్వసన్
తత్త్వాన్ని తెలిసినవాడు యోగంలో నిమగ్నమై, 'నేను ఏమీ చేయడం లేదు' అని భావించాలి. చూడటం, వినటం, తాకటం, వాసన చూడటం, తినటం, నడవటం, నిద్రపోవటం, ఊపిరి పీల్చటం వంటి పనులు చేస్తూ కూడా.
ప్రలపన్విసృజన్గృహ్ణన్నృన్మిషన్నిమిషన్నపి। ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థేషు వర్తన్త ఇతి ధారయన్
మాట్లాడటం, వదలటం, పట్టుకోవటం, కళ్లను తెరవటం, మూసివేయటం—ఇలా చేసే సమయంలో కూడా, ఇంద్రియాలు వాటి విషయాలలో స్వతంత్రంగా పనిచేస్తున్నాయని భావించాలి.
బ్రహ్మణ్యాధాయ కర్మాణి సఙ్గం త్యక్త్వా కరోతి యః। లిప్యతే న స పాపేన పద్మపత్రమివామ్భసా
బంధాన్ని విడిచిపెట్టి, తన కార్యాలను బ్రహ్మానికి అర్పించే వాడు పాపానికి లోనవడు, నీటిలో ఉండే తామరాకుని నీరు తడిపించనట్టే.
కాయేన మనసా బుద్ధ్యా కేవలైరిన్ద్రియైరపి । యోగినః కర్మ కుర్వన్తి సఙ్గం త్యక్త్వాత్మశుద్ధయే
యోగులు శరీరం, మనస్సు, బుద్ధి లేదా కేవలం ఇంద్రియాల ద్వారా కూడా, బంధాన్ని విడిచిపెట్టి, ఆత్మశుద్ధికోసం పనులు చేస్తారు.
యుక్తః కర్మఫలం త్యక్త్వా శాన్తిమాప్నోతి నైష్ఠికీమ్ । అయుక్తః కామకారేణ ఫలే సక్తో నిబధ్యతే
యోగంలో స్థిరమైనవాడు, ఫలితాన్ని వదిలిపెట్టి శాశ్వతమైన శాంతిని పొందుతాడు. యోగంలో లేని వాడు, కోరికతో ఫలితానికి ఆశపడి బంధించబడతాడు.
సర్వకర్మాణి మనసా సంన్యస్యాస్తే సుఖం వశీ । నవద్వారే పురే దేహీ నైవ కుర్వన్న కారయన్
ప్రతి కార్యాన్ని మనస్సులో వదిలిపెట్టి, ఇంద్రియాలను కట్టడి చేసుకున్నవాడు, తొమ్మిది ద్వారాల నగరమైన శరీరంలో సుఖంగా నివసిస్తాడు. అతడు ఏ పనీ చేయడు, చేయించడు కూడా.
న కర్తృత్వం న కర్మాణి లోకస్య సృజతి ప్రభుః । న కర్మఫలసంయోగం స్వభావస్తు ప్రవర్తతే
ఈ లోకానికి ప్రభువు కర్తత్వాన్ని, కార్యాలను, కార్యఫలాన్ని సృష్టించడు. ఇవన్నీ స్వభావం వల్ల జరుగుతాయి.
నాదత్తే కస్య చిత్పాపం న చైవ సుకృతం విభుః । అజ్ఞానేనావృతం జ్ఞానం తేన ముహ్యన్తి జన్తవః
విశ్వవ్యాప్తుడు ఎవరి పాపాన్ని, పుణ్యాన్ని స్వీకరించడు. జ్ఞానం అజ్ఞానంతో ముసుగవేయబడినందువల్ల జీవులు మాయలో పడతారు.
జ్ఞానేన తు తదజ్ఞానం యేషాం నాశితమాత్మనః । తేషామాదిత్యవజ్జ్ఞానం ప్రకాశయతి తత్పరమ్
ఆత్మ జ్ఞానంతో ఎవరి అజ్ఞానం నశించిందో, వారి జ్ఞానం సూర్యుడిలా పరమార్థాన్ని ప్రకాశింపజేస్తుంది.
తద్బుద్ధయస్తదాత్మానస్తన్నిష్ఠాస్తత్పరాయణాః । గచ్ఛన్త్యపునరావృత్తిం జ్ఞాననిర్ధూతకల్మషాః
ఎవరి బుద్ధి, మనస్సు, స్థిరత, శ్రద్ధ అన్నీ పరమాత్మలో లీనమై ఉంటాయో, వారు జ్ఞానంతో పాపాలు తొలగిపోయి, తిరిగి జన్మించరు.
విద్యావినయసంపన్నే బ్రాహ్మణే గవి హస్తిని । శుని చైవ శ్వపాకే చ పణ్డితాః సమదర్శినః
విద్య, వినయంతో నిండిన బ్రాహ్మణుడిని, ఆవును, ఏనుగును, కుక్కను, కుక్కను తినేవాడిని కూడా జ్ఞానులు సమదృష్టితో చూస్తారు.
ఇహైవ తైర్జితః సర్గో యేషాం సామ్యే స్థితం మనః । నిర్దోషం హి సమం బ్రహ్మ తస్మాద్బ్రహ్మణి తే స్థితాః
ఎవరి మనస్సు సమత్వంలో స్థిరంగా ఉందో, వారు ఈ లోకంలోనే సృష్టిని జయించారు. ఎందుకంటే బ్రహ్మం నిష్కలంకమైనది, సమమైనది. అందువల్ల వారు బ్రహ్మంలోనే నిలిచిపోతారు.
న ప్రహృష్యేత్ప్రియం వ్యాప్య నోద్విజేత్ప్రాప్య చాప్రియమ్। స్థిరబుద్ధిరసంమూఢో బ్రహ్మవిద్బ్రహ్మణి స్థితః
ఇష్టమైనది కలిగినప్పుడు ఆనందించడు, అనిష్టమైనది ఎదురైనప్పుడు బాధపడడు. స్థిరమైన బుద్ధి కలవాడు, మాయలో పడని వాడు, పరబ్రహ్మాన్ని తెలిసినవాడు, బ్రహ్మంలోనే నిలిచివుంటాడు.
బాహ్యస్పర్శేష్వసక్తాత్మా విన్దత్యాత్మని యత్సుఖమ్ । స బ్రహ్మయోగయుక్తాత్మా సుఖమక్షయ్యమశ్రుతే
బాహ్య విషయాలలో మనస్సు అంటుకోకుండా, తనలోనే ఉన్న ఆనందాన్ని పొందుతాడు. బ్రహ్మయోగంతో ఏకత్వాన్ని సాధించినవాడు, ఇంద్రియాలకు అందని, ఎప్పటికీ నశించని ఆనందాన్ని పొందుతాడు.
యే హి సంస్పర్శజా భోగా దుఃఖయోనయ ఏవ తే। ఆద్యన్తవన్తః కౌన్తేయ న తేషు రమతే బుధః
సంపర్కం వల్ల కలిగే సుఖాలు నిజానికి బాధలకు మూలం. అవి మొదలు, ముగింపు కలవే. కౌంతేయా! వాటిలో జ్ఞాని ఆనందించడు.
శక్నోతీహైవ యః సోఢుం ప్రాక్శరీరవిమోక్షణాత్। కామక్రోధోద్భవం వేగం స యుక్తః స సుఖీ నరః
ఈ లోకంలోనే, శరీరం విడిచే ముందు, కోరిక, కోపం వల్ల వచ్చే ఉల్లాసాన్ని సహించగలవాడు యోగి. అలాంటి వాడే నిజంగా సుఖిగా ఉంటాడు.
యోఽన్తఃసుఖోఽన్తరారామస్తథాన్తర్జ్యోతిరేవ యః । స యోగీ బ్రహ్మనిర్వాణం బ్రహ్మభూతోఽధిగచ్ఛతి
యవని ఆనందం లోపలే, యవని ఆనందం లోపలే, యవని వెలుగు లోపలే ఉంటుందో, అలాంటి యోగి బ్రహ్మంతో ఏకమై, బ్రహ్మనిర్వాణాన్ని పొందుతాడు.
లభన్తే బ్రహ్మనిర్వాణమృషయః క్షీణకల్మషాః। ఛిన్నద్వైధా యతాత్మానః సర్వభూతహితే రతాః
పాపాలు తొలగిపోయిన ఋషులు, సందేహాలు తొలగిపోయినవారు, మనస్సు నియంత్రించుకున్నవారు, సమస్త జీవుల హితంలో ఆనందించే వారు బ్రహ్మనిర్వాణాన్ని పొందుతారు.
కామక్రోధవియుక్తానాం యతీనాం యతచేతసామ్। అభితో బ్రహ్మనిర్వాణం వర్తతే విదితాత్మనామ్
కామక్రోధాలు లేని యతులు, మనస్సు నియంత్రించుకున్నవారు, ఆత్మను తెలిసినవారికి చుట్టూ బ్రహ్మనిర్వాణం ఉంటుంది.
స్పర్శాన్కృత్వా బహిర్బాహ్యాంశ్చక్షుశ్చైవాన్తరే భ్రువోః । ప్రాణాపానౌ సమౌ కృత్వా నాసాభ్యన్తరచారిణౌ
బాహ్య సంపర్కాలను బయటపెట్టి, కళ్లను కంటి మధ్య భాగంలో నిలిపి, ఊపిరి లోపలికి బయటికి సమంగా ప్రవహించేలా ముక్కులో ఉంచుతాడు.