అపరే నియతాహారాః ప్రాణాన్ప్రాణేషు జుహ్వతి । సర్వేఽప్యేతే యజ్ఞవిదో యజ్ఞక్షపితకల్మషాః
ఇంకొందరు నియమితాహారం పాటిస్తూ, ప్రాణాలను ప్రాణాలలో సమర్పిస్తారు. వీరందరూ యజ్ఞాన్ని తెలిసినవారు, యజ్ఞం వల్ల వారి పాపాలు నశించిపోతాయి.
యజ్ఞశిష్టామృతభుజో యాన్తి బ్రహ్మ సనాతనమ్ । నాయం లోకోఽస్త్యయజ్ఞస్య కుతోఽన్యః కురుసత్తమ
యజ్ఞంలో మిగిలిన అమృతాన్ని అనుభవించే వారు శాశ్వతమైన బ్రహ్మాన్ని పొందుతారు. యజ్ఞం చేయని వారికి ఈ లోకమే లేదు, మరి ఇంకొక లోకం ఎలా ఉంటుంది, కురుసార్వభౌమా?
ఏవం బహువిధా యజ్ఞా వితతా బ్రహ్మణో ముఖే। కర్మజాన్విద్ధి తాన్సర్వానేవం జ్ఞాత్వా విమోక్ష్యసే
ఇలా అనేక విధాల యజ్ఞాలు బ్రహ్మ ముఖంలో విస్తరించాయి. అవన్నీ కర్మల నుండే పుట్టినవని తెలుసుకో. ఈ విధంగా గ్రహిస్తే విముక్తి పొందుతావు.
శ్రేయాన్ద్రవ్యమయాద్యజాజ్జ్ఞానయజ్ఞః పరంతప । సర్వం కర్మాఖిలం పార్థ జ్ఞానే పరిసమాప్యతే
పరిశోధకుడా, ద్రవ్యంతో చేసే యజ్ఞం కన్నా జ్ఞానయజ్ఞమే ఉత్తమం. పార్థా, అన్ని కర్మలు చివరకు జ్ఞానంలోనే లయమవుతాయి.
తద్విద్ధి ప్రణిపాతేన పరిప్రశ్నేన సేవయా । ఉపదేక్ష్యన్తి తే జ్ఞానం జ్ఞానినస్తత్త్వదర్శినః
వినయంతో నమస్కరించి, ప్రశ్నలు అడిగి, సేవచేసి తెలుసుకో. సత్యాన్ని దర్శించిన జ్ఞానులు నీకు జ్ఞానం బోధిస్తారు.
యజ్జ్ఞాత్వా న పునర్మోహమేవం యాస్యసి పాణ్డవ । యేన భూతాన్యశేషేణ ద్రక్ష్యస్యాత్మన్యథో మయి
ఈ జ్ఞానం తెలుసుకున్న తర్వాత, పాండవా, నీవు ఇక మాయలో పడవు. దాని ద్వారా అన్ని జీవులను నీలోను, నాలోను పూర్తిగా చూడగలవు.
అపి చేదసి పాపేభ్యః సర్వేభ్యః పాపకృత్తమః । సర్వం జ్ఞానప్లవేనైవ వృజినం సంతరిష్యసి
నీవు అన్ని పాపుల కంటే పెద్ద పాపి అయినా, జ్ఞానరూపమైన తుపాకుతో అన్ని దోషాలను దాటి పోగలవు.
యథైధాంసి సమిద్ధోఽగ్నిర్భస్మాసాత్కురుతేఽర్జున । జ్ఞానాగ్నిః సర్వకర్మాణి భస్మసాత్కురుతే యథా
అర్జునా, ఎలా వెలిగిన అగ్ని కట్టెలను బూడిద చేస్తుందో, అలాగే జ్ఞానాగ్ని అన్ని కర్మలను బూడిద చేస్తుంది.
న హి జ్ఞానేన సదృశం పవిత్రమిహ విద్యతే। తత్స్వయం యోగసంసిద్ధః కాలేనాత్మని విన్దతి
ఈ లోకంలో జ్ఞానానికి సమానంగా పవిత్రమైనది లేదు. యోగంలో నిపుణుడైనవాడు కాలక్రమంలో తనలోనే దాన్ని తెలుసుకుంటాడు.
శ్రద్ధావాఁల్లభతే జ్ఞానం తత్పరః సంయతేన్ద్రియః । జ్ఞానం లబ్ధ్వా పరాం శాన్తిమచిరేణాధిగచ్ఛతి
శ్రద్ధ ఉన్నవాడు, మనస్సు నియంత్రించినవాడు, జ్ఞానాన్ని పొందుతాడు. జ్ఞానం లభించిన వెంటనే పరమశాంతిని పొందుతాడు.
అజ్ఞశ్చాశ్రద్దధానశ్చ సంశయాత్మా వినశ్యతి। నాయం లోకోఽస్తి న పరో న సుఖం సంశయాత్మనః
అజ్ఞాని, శ్రద్ధలేని, సందేహభావన కలిగినవాడు నశించిపోతాడు. సందేహభావన కలిగినవాడికి ఈ లోకమూ లేదు, పరలోకమూ లేదు, సుఖమూ లేదు.
యోగసంన్యస్తకర్మాణం జ్ఞానసంఛిన్నసంశయమ్ । ఆత్మవన్తం న కర్మాణి నిబధ్నన్తి ధనంజయ
ధనంజయా, యోగంతో కర్మలను వదిలి, జ్ఞానంతో సందేహాలను తొలగించిన, ఆత్మవంతుడైనవాడిని కర్మలు బంధించవు.
తస్మాదజ్ఞానసంభూతం హృత్స్థం జ్ఞానాసినాఽఽత్మనః । ఛిత్త్వైనం సంశయం యోగమాతిష్ఠోత్తిష్ఠ భారత
కాబట్టి, అజ్ఞానంతో పుట్టిన హృదయంలో ఉన్న సందేహాన్ని జ్ఞానరూప ఖడ్గంతో తొలగించు. యోగంలో స్థిరంగా నిలబడి, లేచి నిలబడుము, భారతా.
సంన్యాసం కర్మణాం కృష్ణ కపునర్యోగం చ శంససి। యచ్ఛ్రేయ ఏతయోరేకం తన్మే బ్రూహి సునిశ్చితమ్
కృష్ణా, నీవు కర్మసంయాసాన్ని, మళ్లీ యోగాన్ని ప్రశంసిస్తున్నావు. వీటిలో ఏది ఉత్తమమో నిశ్చయంగా చెప్పు.
సంన్యాసః కర్మయోగశ్చ నిఃశ్రేయసకరావుభౌ । తయోస్తు కర్మసంన్యాసాత్కర్మయోగో విశిష్యతే
కర్మసంయాసం, కర్మయోగం రెండూ మనిషిని పరమశ్రేయస్సు వైపు తీసుకెళ్తాయి. అయితే, ఈ రెండింటిలో కర్మసంయాసం కన్నా కర్మయోగమే మెరుగైనది.
జ్ఞేయః స నిత్యసంన్యాసీ యో న ద్వేష్టి న కాఙ్క్షతి। నిర్ద్వన్ద్వో హి మహాబాహో సుఖం బన్ధాత్ప్రముచ్యతే
ఎవరైనా ద్వేషించకుండా, ఆశపడకుండా ఉంటే, వారు నిజమైన సంయాసిగా పరిగణించాలి. ఓ మహాబాహూ! ద్వంద్వాలను దాటి, అలాంటి వారు బంధనాల నుంచి సులభంగా విముక్తి పొందుతారు.
సాఙ్ఖ్యయోగౌ పృథగ్బాలాః ప్రవదన్తి న పణ్డితాః । ఏకమప్యాస్థితః సమ్యగుభయోర్విన్దతే ఫలమ్
సాంఖ్యయోగాన్ని, యోగాన్ని వేరుగా ఉన్నాయని పిల్లలు మాత్రమే అంటారు; జ్ఞానులు కాదు. ఏదైనా ఒకదానిలో స్థిరంగా ఉన్నవాడు రెండింటి ఫలితాన్ని కూడా పొందగలడు.
యత్సాఙ్ఖ్యైః ప్రాప్యతే స్థానం తద్యోగైరపి గమ్యతే । ఏకం సాఙ్ఖ్యం చ యోగం చ యః పశ్యతి స పశ్యతి
సాంఖ్యవాదులు చేరే స్థితిని యోగులు కూడా పొందుతారు. సాంఖ్యాన్ని, యోగాన్ని ఒక్కటిగా చూస్తే, వాడే నిజంగా చూచేవాడు.
సంన్యాసస్తు మహాబాహో దుఃఖమాప్తుమయోగతః । యోగయుక్తో మునిర్బ్రహ్మ నచిరేణాధిగచ్ఛతి
ఓ మహాబాహూ! యోగం లేకుండా సంయాసం సాధించడం చాలా కష్టం. యోగంలో నిమగ్నమైన ముని త్వరగా బ్రహ్మాన్ని పొందుతాడు.
యోగయుక్తో విశుద్ధాత్మా విజితాత్మా జితేన్ద్రియః । సర్వభూతాత్మభూతాత్మా కుర్వన్నపి న లిప్యతే
యోగంలో స్థిరమైనవాడు, స్వచ్ఛమైన మనస్సు కలవాడు, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు, అన్ని జీవులలో తనను చూసేవాడు, పని చేస్తూ కూడా దుష్ప్రభావానికి లోనవడు.
నైవ కించిత్కరోమీతి యుక్తో మన్యేత తత్త్వవిత్ । పశ్యఞ్శృణ్వన్స్పృశఞ్జిఘ్రన్నశ్రన్గచ్ఛన్స్వపన్శ్వసన్
తత్త్వాన్ని తెలిసినవాడు యోగంలో నిమగ్నమై, 'నేను ఏమీ చేయడం లేదు' అని భావించాలి. చూడటం, వినటం, తాకటం, వాసన చూడటం, తినటం, నడవటం, నిద్రపోవటం, ఊపిరి పీల్చటం వంటి పనులు చేస్తూ కూడా.
ప్రలపన్విసృజన్గృహ్ణన్నృన్మిషన్నిమిషన్నపి। ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థేషు వర్తన్త ఇతి ధారయన్
మాట్లాడటం, వదలటం, పట్టుకోవటం, కళ్లను తెరవటం, మూసివేయటం—ఇలా చేసే సమయంలో కూడా, ఇంద్రియాలు వాటి విషయాలలో స్వతంత్రంగా పనిచేస్తున్నాయని భావించాలి.
బ్రహ్మణ్యాధాయ కర్మాణి సఙ్గం త్యక్త్వా కరోతి యః। లిప్యతే న స పాపేన పద్మపత్రమివామ్భసా
బంధాన్ని విడిచిపెట్టి, తన కార్యాలను బ్రహ్మానికి అర్పించే వాడు పాపానికి లోనవడు, నీటిలో ఉండే తామరాకుని నీరు తడిపించనట్టే.
కాయేన మనసా బుద్ధ్యా కేవలైరిన్ద్రియైరపి । యోగినః కర్మ కుర్వన్తి సఙ్గం త్యక్త్వాత్మశుద్ధయే
యోగులు శరీరం, మనస్సు, బుద్ధి లేదా కేవలం ఇంద్రియాల ద్వారా కూడా, బంధాన్ని విడిచిపెట్టి, ఆత్మశుద్ధికోసం పనులు చేస్తారు.
యుక్తః కర్మఫలం త్యక్త్వా శాన్తిమాప్నోతి నైష్ఠికీమ్ । అయుక్తః కామకారేణ ఫలే సక్తో నిబధ్యతే
యోగంలో స్థిరమైనవాడు, ఫలితాన్ని వదిలిపెట్టి శాశ్వతమైన శాంతిని పొందుతాడు. యోగంలో లేని వాడు, కోరికతో ఫలితానికి ఆశపడి బంధించబడతాడు.
సర్వకర్మాణి మనసా సంన్యస్యాస్తే సుఖం వశీ । నవద్వారే పురే దేహీ నైవ కుర్వన్న కారయన్
ప్రతి కార్యాన్ని మనస్సులో వదిలిపెట్టి, ఇంద్రియాలను కట్టడి చేసుకున్నవాడు, తొమ్మిది ద్వారాల నగరమైన శరీరంలో సుఖంగా నివసిస్తాడు. అతడు ఏ పనీ చేయడు, చేయించడు కూడా.
న కర్తృత్వం న కర్మాణి లోకస్య సృజతి ప్రభుః । న కర్మఫలసంయోగం స్వభావస్తు ప్రవర్తతే
ఈ లోకానికి ప్రభువు కర్తత్వాన్ని, కార్యాలను, కార్యఫలాన్ని సృష్టించడు. ఇవన్నీ స్వభావం వల్ల జరుగుతాయి.
నాదత్తే కస్య చిత్పాపం న చైవ సుకృతం విభుః । అజ్ఞానేనావృతం జ్ఞానం తేన ముహ్యన్తి జన్తవః
విశ్వవ్యాప్తుడు ఎవరి పాపాన్ని, పుణ్యాన్ని స్వీకరించడు. జ్ఞానం అజ్ఞానంతో ముసుగవేయబడినందువల్ల జీవులు మాయలో పడతారు.
జ్ఞానేన తు తదజ్ఞానం యేషాం నాశితమాత్మనః । తేషామాదిత్యవజ్జ్ఞానం ప్రకాశయతి తత్పరమ్
ఆత్మ జ్ఞానంతో ఎవరి అజ్ఞానం నశించిందో, వారి జ్ఞానం సూర్యుడిలా పరమార్థాన్ని ప్రకాశింపజేస్తుంది.
తద్బుద్ధయస్తదాత్మానస్తన్నిష్ఠాస్తత్పరాయణాః । గచ్ఛన్త్యపునరావృత్తిం జ్ఞాననిర్ధూతకల్మషాః
ఎవరి బుద్ధి, మనస్సు, స్థిరత, శ్రద్ధ అన్నీ పరమాత్మలో లీనమై ఉంటాయో, వారు జ్ఞానంతో పాపాలు తొలగిపోయి, తిరిగి జన్మించరు.