త్యక్త్వా కర్మఫలాసఙ్గం నిత్యతృప్తో నిరాశ్రయః । కర్మణ్యభిప్రవృత్తోఽపి నైవ కించిత్కరోతి సః
కర్మఫలంపై ఆసక్తిని వదిలి, ఎప్పుడూ తృప్తిగా, ఏదిపైనా ఆధారపడకుండా, కర్మలో నిమగ్నుడై ఉన్నా, అతడు ఏమీ చేయడు.
నిరాశీర్యతచిత్తాత్మా త్యక్తసర్వపరిగ్రహః । శారీరం కేవలం కర్మ కుర్వన్నాప్నోతి కిల్బిషమ్
ఆశలు లేకుండా, మనస్సు, ఆత్మను నియంత్రించి, అన్ని వస్తువులను వదిలి, కేవలం శరీరంతో కర్మ చేస్తే, అతడికి పాపం అంటదు.
యదృచ్ఛాలాభసంతుష్టో ద్వన్ద్వాతీతో విమత్సరః। సమః సిద్ధావసిద్ధౌ చ కృత్వాపి న నిబధ్యతే
ఏది వచ్చినదానితో సంతృప్తిగా ఉండి, ద్వంద్వాలను దాటి, అసూయ లేకుండా, విజయాపజయాల్లో సమంగా ఉండేవాడు, కర్మ చేసినా బంధించడు.
గతసఙ్గస్య ముక్తస్య జ్ఞానావస్థితచేతసః । యజ్ఞాయాచరతః కర్మ సమగ్రం ప్రవిలీయతే
అనురాగం లేకుండా, విముక్తుడై, జ్ఞానంలో స్థిరమైన మనస్సుతో, యజ్ఞార్థంగా కర్మచేసేవాడి అన్ని కర్మలు పూర్తిగా లయమవుతాయి.
బ్రహ్మార్పణం బ్రహ్మ హవిర్బ్రహ్మాగ్నౌ బ్రహ్మణా హుతమ్ । బ్రహ్మైవ తేన గన్తవ్యం బ్రహ్మ కర్మ సమాధినా
అర్పణం బ్రహ్మ, హవిస్సు బ్రహ్మ, బ్రహ్మలోనే బ్రహ్మతో అర్పించబడుతుంది. ప్రతి కర్మలో బ్రహ్మను చూసేవాడు బ్రహ్మను చేరతాడు.
దైవమేవాపరే యజ్ఞం యోగినః పర్యుపాసతే। బ్రహ్మాగ్నావపరే యజ్ఞం యజ్ఞేనైవోపజుహ్వతి
కొంతమంది యోగులు దేవతలకు మాత్రమే యజ్ఞం చేస్తారు. మరికొందరు బ్రహ్మాగ్నిలో యజ్ఞాన్ని యజ్ఞంగా అర్పిస్తారు.
శ్రోత్రాదీనీన్ద్రియాణ్యన్యే సంయమాగ్నిషు జుహ్వతి । శబ్దాదీన్విషయానన్య ఇన్ద్రియాగ్నిషు జుహ్వతి
కొంతమంది వినికిడి మొదలైన ఇంద్రియాలను నియమాగ్ని లో సమర్పిస్తారు. మరికొందరు శబ్దాది విషయాలను ఇంద్రియాగ్ని లో అర్పిస్తారు.
సర్వాణీన్ద్రియకర్మాణి ప్రాణకర్మాణి చాపరే । ఆత్మసంయమయోగాగ్నౌ జుహ్వతి జ్ఞానదీపితే
ఇంకొంతమంది అన్ని ఇంద్రియ కర్మలను, ప్రాణ కర్మలను జ్ఞానంతో వెలిగిన ఆత్మ నియమ యోగాగ్ని లో సమర్పిస్తారు.
ద్రవ్యయజ్ఞాస్తపోయజ్ఞా యోగయజ్ఞాస్తథాపరే। స్వాధ్యాయజ్ఞానయజ్ఞాశ్చ యతయః సంశితవ్రతాః
కొంతమంది దృవ్యయజ్ఞం, మరికొందరు తపస్సుతో, ఇంకొందరు యోగంతో, మరికొందరు స్వాధ్యాయం, జ్ఞానంతో యజ్ఞాలు నిర్వహిస్తూ, నిశ్చయంగా వ్రతాలు పాటిస్తూ ఉంటారు.
అపానే జుహ్వతి ప్రాణం ప్రాణేఽపానం తథాఽపరే । ప్రాణాపానగతీ రుద్ధ్వా ప్రాణాయామపరాయణాః
కొంతమంది అపానాన్ని ప్రాణంలో, మరికొందరు ప్రాణాన్ని అపానంలో సమర్పిస్తారు. ప్రాణ-అపానాల నడకను నియంత్రించి, ప్రాణాయామంలో నిమగ్నమై ఉంటారు.
అపరే నియతాహారాః ప్రాణాన్ప్రాణేషు జుహ్వతి । సర్వేఽప్యేతే యజ్ఞవిదో యజ్ఞక్షపితకల్మషాః
ఇంకొందరు నియమితాహారం పాటిస్తూ, ప్రాణాలను ప్రాణాలలో సమర్పిస్తారు. వీరందరూ యజ్ఞాన్ని తెలిసినవారు, యజ్ఞం వల్ల వారి పాపాలు నశించిపోతాయి.
యజ్ఞశిష్టామృతభుజో యాన్తి బ్రహ్మ సనాతనమ్ । నాయం లోకోఽస్త్యయజ్ఞస్య కుతోఽన్యః కురుసత్తమ
యజ్ఞంలో మిగిలిన అమృతాన్ని అనుభవించే వారు శాశ్వతమైన బ్రహ్మాన్ని పొందుతారు. యజ్ఞం చేయని వారికి ఈ లోకమే లేదు, మరి ఇంకొక లోకం ఎలా ఉంటుంది, కురుసార్వభౌమా?
ఏవం బహువిధా యజ్ఞా వితతా బ్రహ్మణో ముఖే। కర్మజాన్విద్ధి తాన్సర్వానేవం జ్ఞాత్వా విమోక్ష్యసే
ఇలా అనేక విధాల యజ్ఞాలు బ్రహ్మ ముఖంలో విస్తరించాయి. అవన్నీ కర్మల నుండే పుట్టినవని తెలుసుకో. ఈ విధంగా గ్రహిస్తే విముక్తి పొందుతావు.
శ్రేయాన్ద్రవ్యమయాద్యజాజ్జ్ఞానయజ్ఞః పరంతప । సర్వం కర్మాఖిలం పార్థ జ్ఞానే పరిసమాప్యతే
పరిశోధకుడా, ద్రవ్యంతో చేసే యజ్ఞం కన్నా జ్ఞానయజ్ఞమే ఉత్తమం. పార్థా, అన్ని కర్మలు చివరకు జ్ఞానంలోనే లయమవుతాయి.
తద్విద్ధి ప్రణిపాతేన పరిప్రశ్నేన సేవయా । ఉపదేక్ష్యన్తి తే జ్ఞానం జ్ఞానినస్తత్త్వదర్శినః
వినయంతో నమస్కరించి, ప్రశ్నలు అడిగి, సేవచేసి తెలుసుకో. సత్యాన్ని దర్శించిన జ్ఞానులు నీకు జ్ఞానం బోధిస్తారు.
యజ్జ్ఞాత్వా న పునర్మోహమేవం యాస్యసి పాణ్డవ । యేన భూతాన్యశేషేణ ద్రక్ష్యస్యాత్మన్యథో మయి
ఈ జ్ఞానం తెలుసుకున్న తర్వాత, పాండవా, నీవు ఇక మాయలో పడవు. దాని ద్వారా అన్ని జీవులను నీలోను, నాలోను పూర్తిగా చూడగలవు.
అపి చేదసి పాపేభ్యః సర్వేభ్యః పాపకృత్తమః । సర్వం జ్ఞానప్లవేనైవ వృజినం సంతరిష్యసి
నీవు అన్ని పాపుల కంటే పెద్ద పాపి అయినా, జ్ఞానరూపమైన తుపాకుతో అన్ని దోషాలను దాటి పోగలవు.
యథైధాంసి సమిద్ధోఽగ్నిర్భస్మాసాత్కురుతేఽర్జున । జ్ఞానాగ్నిః సర్వకర్మాణి భస్మసాత్కురుతే యథా
అర్జునా, ఎలా వెలిగిన అగ్ని కట్టెలను బూడిద చేస్తుందో, అలాగే జ్ఞానాగ్ని అన్ని కర్మలను బూడిద చేస్తుంది.
న హి జ్ఞానేన సదృశం పవిత్రమిహ విద్యతే। తత్స్వయం యోగసంసిద్ధః కాలేనాత్మని విన్దతి
ఈ లోకంలో జ్ఞానానికి సమానంగా పవిత్రమైనది లేదు. యోగంలో నిపుణుడైనవాడు కాలక్రమంలో తనలోనే దాన్ని తెలుసుకుంటాడు.
శ్రద్ధావాఁల్లభతే జ్ఞానం తత్పరః సంయతేన్ద్రియః । జ్ఞానం లబ్ధ్వా పరాం శాన్తిమచిరేణాధిగచ్ఛతి
శ్రద్ధ ఉన్నవాడు, మనస్సు నియంత్రించినవాడు, జ్ఞానాన్ని పొందుతాడు. జ్ఞానం లభించిన వెంటనే పరమశాంతిని పొందుతాడు.
అజ్ఞశ్చాశ్రద్దధానశ్చ సంశయాత్మా వినశ్యతి। నాయం లోకోఽస్తి న పరో న సుఖం సంశయాత్మనః
అజ్ఞాని, శ్రద్ధలేని, సందేహభావన కలిగినవాడు నశించిపోతాడు. సందేహభావన కలిగినవాడికి ఈ లోకమూ లేదు, పరలోకమూ లేదు, సుఖమూ లేదు.
యోగసంన్యస్తకర్మాణం జ్ఞానసంఛిన్నసంశయమ్ । ఆత్మవన్తం న కర్మాణి నిబధ్నన్తి ధనంజయ
ధనంజయా, యోగంతో కర్మలను వదిలి, జ్ఞానంతో సందేహాలను తొలగించిన, ఆత్మవంతుడైనవాడిని కర్మలు బంధించవు.
తస్మాదజ్ఞానసంభూతం హృత్స్థం జ్ఞానాసినాఽఽత్మనః । ఛిత్త్వైనం సంశయం యోగమాతిష్ఠోత్తిష్ఠ భారత
కాబట్టి, అజ్ఞానంతో పుట్టిన హృదయంలో ఉన్న సందేహాన్ని జ్ఞానరూప ఖడ్గంతో తొలగించు. యోగంలో స్థిరంగా నిలబడి, లేచి నిలబడుము, భారతా.
సంన్యాసం కర్మణాం కృష్ణ కపునర్యోగం చ శంససి। యచ్ఛ్రేయ ఏతయోరేకం తన్మే బ్రూహి సునిశ్చితమ్
కృష్ణా, నీవు కర్మసంయాసాన్ని, మళ్లీ యోగాన్ని ప్రశంసిస్తున్నావు. వీటిలో ఏది ఉత్తమమో నిశ్చయంగా చెప్పు.
సంన్యాసః కర్మయోగశ్చ నిఃశ్రేయసకరావుభౌ । తయోస్తు కర్మసంన్యాసాత్కర్మయోగో విశిష్యతే
కర్మసంయాసం, కర్మయోగం రెండూ మనిషిని పరమశ్రేయస్సు వైపు తీసుకెళ్తాయి. అయితే, ఈ రెండింటిలో కర్మసంయాసం కన్నా కర్మయోగమే మెరుగైనది.
జ్ఞేయః స నిత్యసంన్యాసీ యో న ద్వేష్టి న కాఙ్క్షతి। నిర్ద్వన్ద్వో హి మహాబాహో సుఖం బన్ధాత్ప్రముచ్యతే
ఎవరైనా ద్వేషించకుండా, ఆశపడకుండా ఉంటే, వారు నిజమైన సంయాసిగా పరిగణించాలి. ఓ మహాబాహూ! ద్వంద్వాలను దాటి, అలాంటి వారు బంధనాల నుంచి సులభంగా విముక్తి పొందుతారు.
సాఙ్ఖ్యయోగౌ పృథగ్బాలాః ప్రవదన్తి న పణ్డితాః । ఏకమప్యాస్థితః సమ్యగుభయోర్విన్దతే ఫలమ్
సాంఖ్యయోగాన్ని, యోగాన్ని వేరుగా ఉన్నాయని పిల్లలు మాత్రమే అంటారు; జ్ఞానులు కాదు. ఏదైనా ఒకదానిలో స్థిరంగా ఉన్నవాడు రెండింటి ఫలితాన్ని కూడా పొందగలడు.
యత్సాఙ్ఖ్యైః ప్రాప్యతే స్థానం తద్యోగైరపి గమ్యతే । ఏకం సాఙ్ఖ్యం చ యోగం చ యః పశ్యతి స పశ్యతి
సాంఖ్యవాదులు చేరే స్థితిని యోగులు కూడా పొందుతారు. సాంఖ్యాన్ని, యోగాన్ని ఒక్కటిగా చూస్తే, వాడే నిజంగా చూచేవాడు.
సంన్యాసస్తు మహాబాహో దుఃఖమాప్తుమయోగతః । యోగయుక్తో మునిర్బ్రహ్మ నచిరేణాధిగచ్ఛతి
ఓ మహాబాహూ! యోగం లేకుండా సంయాసం సాధించడం చాలా కష్టం. యోగంలో నిమగ్నమైన ముని త్వరగా బ్రహ్మాన్ని పొందుతాడు.
యోగయుక్తో విశుద్ధాత్మా విజితాత్మా జితేన్ద్రియః । సర్వభూతాత్మభూతాత్మా కుర్వన్నపి న లిప్యతే
యోగంలో స్థిరమైనవాడు, స్వచ్ఛమైన మనస్సు కలవాడు, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు, అన్ని జీవులలో తనను చూసేవాడు, పని చేస్తూ కూడా దుష్ప్రభావానికి లోనవడు.