యది హ్యహం న వర్తేయం జాతు కర్మణ్యతన్ద్రితః । మమ వర్త్మానువర్తన్తే మనుష్యాః పార్థ సర్వశః
ఓ పార్థా! నేను శ్రద్ధతో కర్మ చేయకపోతే, ప్రజలు నా మార్గాన్నే అనుసరిస్తారు.
ఉత్సీదేయురిమే లోకా న కుర్యాం కర్మ చేదహమ్ । సంకరస్య చ కర్తా స్యాముపహన్యామిమాః ప్రజాః
నేను కర్మ చేయకపోతే ఈ లోకాలు నశించిపోతాయి. నేను కలవరానికి కారణమవుతాను, ఈ ప్రజలను నాశనం చేస్తాను.
సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో యథా కుర్వన్తి భారత । కుర్యాద్విద్వాంస్తథాఽసక్తశ్చికీర్షుర్లోకసంగ్రహమ్
ఓ భారతా! జ్ఞానం లేని వారు కర్మలో ఆసక్తితో పనిచేస్తారు. అలాగే, లోకానికి మేలు చేయాలనే ఉద్దేశంతో జ్ఞాని కూడా ఆసక్తి లేకుండా పని చేయాలి.
న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం కర్మసఙ్గినామ్ । జోషయేత్సర్వకర్మాణి విద్వాన్యుక్తః సమాచరన్
కర్మలో ఆసక్తి ఉన్న అజ్ఞానుల మనస్సును జ్ఞాని కలవరపెట్టకూడదు. తాను నియమంగా కర్మలు చేస్తూ, వారిని కూడా అన్ని పనుల్లో నడిపించాలి.
ప్రకృతేః క్రియమాణాని గుణైః కర్మాణి సర్వశః। అహఙ్కారవిమూఢాత్మా కర్తాహమితి మన్యతే
ప్రకృతి గుణాల వల్ల అన్ని పనులు జరుగుతుంటాయి. కానీ, అహంకారంతో ముద్దయ్యినవాడు 'నేనే చేస్తున్నాను' అని భావిస్తాడు.
తత్త్వవిత్తు మహాబాహో గుణకర్మవిభాగయోః । గుణా గుణేషు వర్తన్త ఇతి మత్వా న సఞ్జతే
ఓ మహాబాహో! గుణాలు, కర్మల తేడా తెలిసిన జ్ఞాని, గుణాలు గుణాల్లోనే పనిచేస్తున్నాయని తెలుసుకుని, వాటిలో ఆసక్తి చూపడు.
ప్రకృతేర్గుణసంమూఢాః సఞ్జన్తే గుణకర్మసు। తానకృత్స్నవిదో మన్దాన్కృత్స్నవిన్న విచాలయేత్
ప్రకృతి గుణాలతో ముద్దయ్యినవారు గుణాల కర్మల్లో ఆసక్తి చూపుతారు. కానీ, సంపూర్ణ జ్ఞానం ఉన్నవాడు, అర్థం knows only partially ఉన్న మందబుద్ధులను కలవరపెట్టకూడదు.
మయి సర్వాణి కర్మాణి సంన్యస్యాధ్యాత్మచేతసా । నిరాశీర్నిర్మమో భూత్వా యుధ్యస్వ విగతజ్వరః
నా మీద అన్ని పనులు సమర్పించి, మనస్సు ఆత్మలో స్థిరపడి, ఆశలు లేక, మమకారం లేక, భయం లేక యుద్ధం చేయు.
యే మే మతమిదం నిత్యమనుతిష్ఠన్తి మానవాః । శ్రద్ధావన్తోఽనసూయన్తో ముచ్యన్తే తేఽపి కర్మభిః
ఎవరైతే నా ఈ మాటలను విశ్వాసంతో, అసూయ లేకుండా ఎప్పుడూ పాటిస్తారో, వారు కూడా కర్మ బంధనాల నుంచి విముక్తి పొందుతారు.
యే త్వేతదభ్యసూయన్తో నానుతిష్ఠన్తి మే మతమ్ । సర్వజ్ఞానవిమూఢాంస్తాన్విద్ధి నష్టానచేతసః
కానీ, నా మాటలను అసూయతో పాటించని వారు, అన్ని విషయాల్లో మూర్ఖులై, మనస్సు నశించినవారై, నశించిపోతారని తెలుసుకో.
సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః ప్రకృతేర్జ్ఞానవానపి । ప్రకృతిం యాన్తి భూతాని నిగ్రహః కిం కరిష్యతి
జ్ఞానం ఉన్నవాడు అయినా తన స్వభావానుసారంనే ప్రవర్తిస్తాడు. అన్ని జీవులు తమ స్వభావాన్ని అనుసరిస్తాయి. నియంత్రణ వల్ల ఏమి ప్రయోజనం?
ఇన్ద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే రాగద్వేషౌ వ్యవస్థితౌ । తయోర్న వశమాగచ్ఛేత్తౌ హ్యస్య పరిపన్థినౌ
ప్రతి ఇంద్రియానికి దాని విషయాలపై ఆకర్షణ, ద్వేషం ఉండేలా ఏర్పడింది. వాటి వశమవకూడదు, ఎందుకంటే అవే మన మార్గంలో అడ్డంకులు.
శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః పరధర్మాత్స్వనుష్ఠితాత్ । స్వధర్మే నిధనం శ్రేయః పరధర్మో భయావహః
తప్పులు ఉన్నా తన కర్తవ్యాన్ని చేయడం మేలే, ఇతరుల కర్తవ్యాన్ని బాగా చేసినా మించినది కాదు. తన కర్తవ్యాన్ని చేస్తూ మరణించడం మంచిది, పరాయిది భయాన్ని కలిగిస్తుంది.
అథ కేన ప్రయుక్తోఽయం పాపం చరతి పూరుషః। అనిచ్ఛన్నపి వార్ష్ణేయ బలాదివ నియోజితః
ఓ వృష్ణికుల వంశజా! మనిషి చేయకూడదనుకున్నా కూడా, ఎవరి ప్రేరణతో పాపం చేస్తాడు? బలవంతంగా నడిపించబడినట్టు ఎందుకు చేస్తాడు?
కామ ఏష క్రోధ ఏష రజోగుణసముద్భవః । మహాశనో మహాపాప్మా విద్ధ్యేనమిహ వైరిణమ్
ఇది కోరిక, ఇది కోపం — ఇవి రాజోగుణం వల్ల పుట్టేవి. ఇవే పెద్ద తినేవి, పెద్ద పాపకారకాలు, ఇవే మన శత్రువులు అని తెలుసుకో.
ధూమేనావ్రియతే వహ్నిర్యథాఽఽదర్శో మలేన చ। యథోల్బేనావృతో గర్భస్తథా తేనేదమావృతమ్
ఎలా అగ్ని పొగతో, అద్దం ధూళితో, గర్భం గర్భాశయంతో కప్పబడుతాయో, అలాగే ఇది (జ్ఞానం) కూడా కోరికతో కప్పబడిపోతుంది.
ఆవృతం జ్ఞానమేతేన జ్ఞానినో నిత్యవైరిణా । కామరూపేణ కౌన్తేయ దుష్పూరేణానలేన చ
ఓ కుంతీపుత్రా! జ్ఞానమున్నవారికి కూడా ఈ శాశ్వత శత్రువు — కోరిక రూపంలో ఉండి, తృప్తి లేని అగ్నిలా ఉండి — జ్ఞానాన్ని కప్పేస్తుంది.
ఇన్ద్రియాణి మనో బుద్ధిరస్యాధిష్ఠానముచ్యతే । ఏతైర్విమోహయత్యేష జ్ఞానమావృత్త్య దేహినమ్
ఇంద్రియాలు, మనస్సు, బుద్ధి ఇవే దాని నివాసస్థానాలు అంటారు. వీటి ద్వారా ఇది జీవిలో జ్ఞానాన్ని కప్పి, మాయలో పడేస్తుంది.
తస్మాత్త్వమిన్ద్రియాణ్యాదౌ నియమ్య భరతర్షభ । పాప్మానం ప్రజహి హ్యేనం జ్ఞానవిజ్ఞాననాశనమ్
కాబట్టి, ఓ భరతశ్రేష్ఠా! ముందుగా ఇంద్రియాలను నియంత్రించి, జ్ఞానాన్ని, వివేకాన్ని నాశనం చేసే ఈ పాపాన్ని నశింపజేయి.
ఇన్ద్రియామి పరాణ్యాహురిన్ద్రియేభ్యః పరం మనః । మనసస్తు పరా బుద్ధిర్యో బుద్ధేః పరతస్తు సః
ఇంద్రియాలు గొప్పవని అంటారు. వాటికంటే మనస్సు గొప్పది. మనస్సుకంటే బుద్ధి గొప్పది. బుద్ధికంటే గొప్పది ఆ పరమాత్మ.
ఏవం బుద్ధేః పరం బుద్ధాః సంస్తభ్యాత్మానమాత్మనా । జహి శత్రుం మహాబాహో కామరూపం దురాసదమ్
ఇలా బుద్ధికంటే ఉన్నది తెలుసుకొని, మనసును స్థిరపరిచి, ఓ మహాబాహువా! జయించలేని కోరిక రూపమైన శత్రువును నశింపజేయి.
ఇమం వివస్వతే యోగం ప్రోక్తవానహమవ్యయమ్ । వివస్వాన్మనవే ప్రాహ మనురిక్ష్వాకవేఽబ్రవీత్
ఈ మార్గాన్ని నేను వివస్వంతునికి ఉపదేశించాను. వివస్వంతుడు మనువుకు చెప్పాడు, మనువు ఇక్ష్వాకువుకు వివరించాడు.
ఏవం పరమ్పరాప్రాప్తమిమం రాజర్షయోఽవిదుః । స కాలేనేహ మహతా యోగో నష్టః పరంతప
ఇలా పరంపరగా వచ్చిన ఈ యోగాన్ని రాజర్షులు తెలుసుకున్నారు. కానీ కాలక్రమంలో, ఓ శత్రుసూదనా! ఈ యోగం ఇక్కడ నశించిపోయింది.
స ఏవాయం మయా తేఽద్య యోగః ప్రోక్తః పురాతనః । భక్తోఽసి మే సఖా చేతి రహస్యం హ్యేతదుత్తమమ్
అదే పాత యోగాన్ని నేను నేడు నీకు చెప్పాను, ఎందుకంటే నువ్వు నాకు భక్తుడవు, స్నేహితుడవు. ఇది గొప్ప రహస్యమయిన మార్గం.
అపరం భవతో జన్మ పరం జన్మ వివస్వతః। కథమేతద్విజానీయాం త్వమాదౌ ప్రోక్తవానితి
నీ జననం తరువాతది, వివస్వంతునిది ముందుది. అయినా, ఆ ప్రారంభంలో నువ్వే ఉపదేశించావని నేను ఎలా నమ్మాలి?
బహూని మే వ్యతీతాని జన్మాని తవ చార్జున । తాన్యహం వేద సర్వాణి న త్వం వేత్థ పరంతప
ఓ అర్జునా! నా జన్మలు ఎన్నో గడిచిపోయాయి, నీవి కూడా. వాటన్నింటినీ నేనే గుర్తు పెట్టుకున్నాను, కానీ నువ్వు గుర్తుపెట్టుకోలేవు.
అజోఽపి సన్నవ్యయాత్మా భూతానామీశ్వరోఽపి సన్ । ప్రకృతిం స్వామధిష్ఠాయ సంభవామ్యాత్మమాయయా
నేను జన్మించనివాడినైనా, నశించని స్వరూపుడినైనా, భూతాలన్నిటికీ అధిపతినైనా, నా స్వభావంలో ఉండి, నా మాయతో నేను జన్మిస్తాను.
యదా యదా హి ధర్మస్య గ్లానిర్భవతి భారత। అభ్యుత్థానమధర్మస్య తదాఽఽత్మానం సృజామ్యహమ్
ఓ భారతా! ధర్మం తగ్గిపోయినప్పుడు, అధర్మం పెరిగినప్పుడు, నేను నా స్వరూపాన్ని ప్రదర్శిస్తాను.
పరిత్రాణాయ సాధూనాం వినాశాయ చ దుష్కృతామ్। ధర్మసంస్థాపనార్థాయ సంభవామి యుగే యుగే
ధర్మాన్ని స్థాపించేందుకు, సజ్జనులను రక్షించేందుకు, దుష్టులను నాశనం చేయేందుకు, నేను ప్రతి యుగంలోనూ జన్మిస్తాను.
జన్మ కర్మ చ మే దివ్యమేవం యో వేత్తి తత్త్వతః । త్యక్త్వా దేహం పునర్జన్మ నైతి మామేతి సోఽర్జున
నా జన్మ, నా కార్యాలు దివ్యమైనవని ఎవడు నిజంగా తెలుసుకుంటాడో, అతడు శరీరం వదిలిన తర్వాత మళ్లీ జన్మించడు, నన్ను చేరుకుంటాడు, అర్జునా.