యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో ముచ్యన్తే సర్వకిల్బిషైః । భుఞ్జతే తే త్వఘం పాపా యే పచన్త్యాత్మకారణాత్
యజ్ఞంలో మిగిలిన ప్రసాదాన్ని భక్తిగా తినేవారు అన్ని పాపాల నుంచి విముక్తి పొందుతారు. కానీ స్వార్థం కోసం మాత్రమే వండుకుని తినేవారు పాపాన్ని తింటారు.
అన్నాద్భవన్తి భూతాని పర్జన్యాదన్నసంభవః । యజ్ఞాద్భవతి పర్జన్యో యజ్ఞః కర్మసముద్భవః
అన్నం వల్ల జీవులు పుడతాయి. వర్షం వల్ల అన్నం పుడుతుంది. యజ్ఞం వల్ల వర్షం వస్తుంది. యజ్ఞం పనుల వల్ల కలుగుతుంది.
కర్మ బ్రహ్మోద్భవం విద్ధి బ్రహ్మాఽక్షరసముద్భవమ్ । తస్మాత్సర్వగతం బ్రహ్మ నిత్యం యజ్ఞే ప్రతిష్ఠితమ్
కర్మలు అన్నీ బ్రహ్మం నుండి పుట్టినవని తెలుసుకో. ఆ బ్రహ్మం కూడా శాశ్వతమైనదానినుండే ఉద్భవించింది. అందుకే, అన్నింటినీ వ్యాపించిన బ్రహ్మం యజ్ఞంలో ఎప్పుడూ స్థిరంగా ఉంటుంది.
ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం నానువర్తయతీహ యః । అఘాయురిన్ద్రియారామో మోఘం పార్థ స జీవతి
ఇలా ఏర్పడిన ధర్మచక్రాన్ని ఎవడు అనుసరించడో, అతడు ఇంద్రియ సుఖాల్లో మునిగి, పాపమైన జీవితాన్ని గడుపుతూ, వృథాగా జీవిస్తాడు, ఓ పార్థ!
యస్త్వాత్మరతిరేవ స్యాదాత్మతృప్తశ్చ మానవః । ఆత్మన్యేవ చ సంతుష్టస్తస్య కార్యం న విద్యతే
ఎవరైనా తనలోనే ఆనందాన్ని, తృప్తిని, సంతృప్తిని పొందగలిగితే, అలాంటి మనిషికి ఏ పనీ చేయాల్సిన అవసరం ఉండదు.
నైవ తస్య కృతేనార్థో నాకృతేనేహ కశ్చన। న చాస్య సర్వభూతేషు కశ్చిదర్థవ్యపాశ్రయః
అటువంటి వాడికి చేసిన పనిలోనూ, చేయని పనిలోనూ ఎలాంటి ప్రయోజనం ఉండదు. అలాగే, ఇతర ప్రాణులలో ఏ విషయానికీ అతడు ఆధారపడడు.
తస్మాదసక్తః సతతం కార్యం కర్మ సమాచర । అసక్తో హ్యాచరన్కర్మ పరమాప్నోతి పురూషః
కావున, నీవు ఎలాంటి ఆసక్తి లేకుండా, ఎప్పుడూ చేయవలసిన పనిని చేయు. ఎందుకంటే, ఆసక్తి లేకుండా పని చేసే వాడు పరమాన్ని పొందగలడు.
కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా జనకాదయః । లోకసంగ్రహమేవాపి సంపశ్యన్కర్తుమర్హసి
కర్మ ద్వారానే జనకుడు మొదలైనవారు సంపూర్ణతను పొందారు. ప్రపంచానికి మేలు కోసం అయినా నీవు కర్మ చేయాలి.
యద్యదాచరతి శ్రేష్ఠస్తత్తదేవేతరో జనః । స యత్ప్రమాణం కురుతే లోకస్తదనువర్తతే
ఎవరైతే ఉత్తములు ఏ పని చేస్తారో, ఇతరులు కూడా అదే అనుసరిస్తారు. వారు ఏ ప్రమాణాన్ని స్థాపిస్తారో, ప్రజలు దానినే అనుసరిస్తారు.
న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం త్రిషు లోకేషు కించన । నానవాప్తమవాప్తవ్యం వర్త ఏవ చ కర్మణి
ఓ పార్థా! మూడు లోకాల్లో నాకు చేయవలసిన పని ఏదీ లేదు. పొందవలసినదీ, పొందని దీ ఏదీ లేదు. అయినా నేను కర్మలో నిమగ్నుడిగా ఉంటాను.
యది హ్యహం న వర్తేయం జాతు కర్మణ్యతన్ద్రితః । మమ వర్త్మానువర్తన్తే మనుష్యాః పార్థ సర్వశః
ఓ పార్థా! నేను శ్రద్ధతో కర్మ చేయకపోతే, ప్రజలు నా మార్గాన్నే అనుసరిస్తారు.
ఉత్సీదేయురిమే లోకా న కుర్యాం కర్మ చేదహమ్ । సంకరస్య చ కర్తా స్యాముపహన్యామిమాః ప్రజాః
నేను కర్మ చేయకపోతే ఈ లోకాలు నశించిపోతాయి. నేను కలవరానికి కారణమవుతాను, ఈ ప్రజలను నాశనం చేస్తాను.
సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో యథా కుర్వన్తి భారత । కుర్యాద్విద్వాంస్తథాఽసక్తశ్చికీర్షుర్లోకసంగ్రహమ్
ఓ భారతా! జ్ఞానం లేని వారు కర్మలో ఆసక్తితో పనిచేస్తారు. అలాగే, లోకానికి మేలు చేయాలనే ఉద్దేశంతో జ్ఞాని కూడా ఆసక్తి లేకుండా పని చేయాలి.
న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం కర్మసఙ్గినామ్ । జోషయేత్సర్వకర్మాణి విద్వాన్యుక్తః సమాచరన్
కర్మలో ఆసక్తి ఉన్న అజ్ఞానుల మనస్సును జ్ఞాని కలవరపెట్టకూడదు. తాను నియమంగా కర్మలు చేస్తూ, వారిని కూడా అన్ని పనుల్లో నడిపించాలి.
ప్రకృతేః క్రియమాణాని గుణైః కర్మాణి సర్వశః। అహఙ్కారవిమూఢాత్మా కర్తాహమితి మన్యతే
ప్రకృతి గుణాల వల్ల అన్ని పనులు జరుగుతుంటాయి. కానీ, అహంకారంతో ముద్దయ్యినవాడు 'నేనే చేస్తున్నాను' అని భావిస్తాడు.
తత్త్వవిత్తు మహాబాహో గుణకర్మవిభాగయోః । గుణా గుణేషు వర్తన్త ఇతి మత్వా న సఞ్జతే
ఓ మహాబాహో! గుణాలు, కర్మల తేడా తెలిసిన జ్ఞాని, గుణాలు గుణాల్లోనే పనిచేస్తున్నాయని తెలుసుకుని, వాటిలో ఆసక్తి చూపడు.
ప్రకృతేర్గుణసంమూఢాః సఞ్జన్తే గుణకర్మసు। తానకృత్స్నవిదో మన్దాన్కృత్స్నవిన్న విచాలయేత్
ప్రకృతి గుణాలతో ముద్దయ్యినవారు గుణాల కర్మల్లో ఆసక్తి చూపుతారు. కానీ, సంపూర్ణ జ్ఞానం ఉన్నవాడు, అర్థం knows only partially ఉన్న మందబుద్ధులను కలవరపెట్టకూడదు.
మయి సర్వాణి కర్మాణి సంన్యస్యాధ్యాత్మచేతసా । నిరాశీర్నిర్మమో భూత్వా యుధ్యస్వ విగతజ్వరః
నా మీద అన్ని పనులు సమర్పించి, మనస్సు ఆత్మలో స్థిరపడి, ఆశలు లేక, మమకారం లేక, భయం లేక యుద్ధం చేయు.
యే మే మతమిదం నిత్యమనుతిష్ఠన్తి మానవాః । శ్రద్ధావన్తోఽనసూయన్తో ముచ్యన్తే తేఽపి కర్మభిః
ఎవరైతే నా ఈ మాటలను విశ్వాసంతో, అసూయ లేకుండా ఎప్పుడూ పాటిస్తారో, వారు కూడా కర్మ బంధనాల నుంచి విముక్తి పొందుతారు.
యే త్వేతదభ్యసూయన్తో నానుతిష్ఠన్తి మే మతమ్ । సర్వజ్ఞానవిమూఢాంస్తాన్విద్ధి నష్టానచేతసః
కానీ, నా మాటలను అసూయతో పాటించని వారు, అన్ని విషయాల్లో మూర్ఖులై, మనస్సు నశించినవారై, నశించిపోతారని తెలుసుకో.
సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః ప్రకృతేర్జ్ఞానవానపి । ప్రకృతిం యాన్తి భూతాని నిగ్రహః కిం కరిష్యతి
జ్ఞానం ఉన్నవాడు అయినా తన స్వభావానుసారంనే ప్రవర్తిస్తాడు. అన్ని జీవులు తమ స్వభావాన్ని అనుసరిస్తాయి. నియంత్రణ వల్ల ఏమి ప్రయోజనం?
ఇన్ద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే రాగద్వేషౌ వ్యవస్థితౌ । తయోర్న వశమాగచ్ఛేత్తౌ హ్యస్య పరిపన్థినౌ
ప్రతి ఇంద్రియానికి దాని విషయాలపై ఆకర్షణ, ద్వేషం ఉండేలా ఏర్పడింది. వాటి వశమవకూడదు, ఎందుకంటే అవే మన మార్గంలో అడ్డంకులు.
శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః పరధర్మాత్స్వనుష్ఠితాత్ । స్వధర్మే నిధనం శ్రేయః పరధర్మో భయావహః
తప్పులు ఉన్నా తన కర్తవ్యాన్ని చేయడం మేలే, ఇతరుల కర్తవ్యాన్ని బాగా చేసినా మించినది కాదు. తన కర్తవ్యాన్ని చేస్తూ మరణించడం మంచిది, పరాయిది భయాన్ని కలిగిస్తుంది.
అథ కేన ప్రయుక్తోఽయం పాపం చరతి పూరుషః। అనిచ్ఛన్నపి వార్ష్ణేయ బలాదివ నియోజితః
ఓ వృష్ణికుల వంశజా! మనిషి చేయకూడదనుకున్నా కూడా, ఎవరి ప్రేరణతో పాపం చేస్తాడు? బలవంతంగా నడిపించబడినట్టు ఎందుకు చేస్తాడు?
కామ ఏష క్రోధ ఏష రజోగుణసముద్భవః । మహాశనో మహాపాప్మా విద్ధ్యేనమిహ వైరిణమ్
ఇది కోరిక, ఇది కోపం — ఇవి రాజోగుణం వల్ల పుట్టేవి. ఇవే పెద్ద తినేవి, పెద్ద పాపకారకాలు, ఇవే మన శత్రువులు అని తెలుసుకో.
ధూమేనావ్రియతే వహ్నిర్యథాఽఽదర్శో మలేన చ। యథోల్బేనావృతో గర్భస్తథా తేనేదమావృతమ్
ఎలా అగ్ని పొగతో, అద్దం ధూళితో, గర్భం గర్భాశయంతో కప్పబడుతాయో, అలాగే ఇది (జ్ఞానం) కూడా కోరికతో కప్పబడిపోతుంది.
ఆవృతం జ్ఞానమేతేన జ్ఞానినో నిత్యవైరిణా । కామరూపేణ కౌన్తేయ దుష్పూరేణానలేన చ
ఓ కుంతీపుత్రా! జ్ఞానమున్నవారికి కూడా ఈ శాశ్వత శత్రువు — కోరిక రూపంలో ఉండి, తృప్తి లేని అగ్నిలా ఉండి — జ్ఞానాన్ని కప్పేస్తుంది.
ఇన్ద్రియాణి మనో బుద్ధిరస్యాధిష్ఠానముచ్యతే । ఏతైర్విమోహయత్యేష జ్ఞానమావృత్త్య దేహినమ్
ఇంద్రియాలు, మనస్సు, బుద్ధి ఇవే దాని నివాసస్థానాలు అంటారు. వీటి ద్వారా ఇది జీవిలో జ్ఞానాన్ని కప్పి, మాయలో పడేస్తుంది.
తస్మాత్త్వమిన్ద్రియాణ్యాదౌ నియమ్య భరతర్షభ । పాప్మానం ప్రజహి హ్యేనం జ్ఞానవిజ్ఞాననాశనమ్
కాబట్టి, ఓ భరతశ్రేష్ఠా! ముందుగా ఇంద్రియాలను నియంత్రించి, జ్ఞానాన్ని, వివేకాన్ని నాశనం చేసే ఈ పాపాన్ని నశింపజేయి.
ఇన్ద్రియామి పరాణ్యాహురిన్ద్రియేభ్యః పరం మనః । మనసస్తు పరా బుద్ధిర్యో బుద్ధేః పరతస్తు సః
ఇంద్రియాలు గొప్పవని అంటారు. వాటికంటే మనస్సు గొప్పది. మనస్సుకంటే బుద్ధి గొప్పది. బుద్ధికంటే గొప్పది ఆ పరమాత్మ.