లోకేఽస్మిన్ద్వివిధా నిష్ఠా పురా ప్రోప్తా మయాఽనఘ। జ్ఞానయోగేన సాఙ్ఖ్యానాం కర్మయోగేన యోగినామ్
ఈ లోకంలో, పాపరహితుడా! నేను పురాతన కాలంలో రెండు మార్గాలను చెప్పాను. జ్ఞానమార్గం సాంఖ్యులకు, కార్యమార్గం యోగులకు.
న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం పురుషోఽశ్రుతే। న చ సంన్యసనాదేవ సిద్ధిం సమధిగచ్ఛతి
పని చేయకుండా ఉండటం వల్ల ఎవ్వరూ కార్యరహితుడవడంలేదు. అలాగే, కేవలం సన్యాసం వల్ల కూడా పరిపూర్ణతను పొందలేరు.
న హి కశ్చిత్క్షణమపి జాతు తిష్ఠత్యకర్మకృత్ । కార్యతే హ్యవశః కర్మ సర్వః ప్రకృతిజైర్గుణైః
ఎవరూ ఒక్క క్షణమైనా పనిలేకుండా ఉండలేరు. అందరూ ప్రకృతి లక్షణాల వల్ల పని చేయవలసి వస్తుంది.
కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య ఆస్తే మనసా స్మరన్ । ఇన్ద్రియార్థాన్విమూఢాత్మా మిథ్యాచారాః స ఉచ్యతే
పనిచేసే ఇంద్రియాలను నియంత్రించి, మనసులో మాత్రం విషయాలను ఆలోచిస్తూ కూర్చుంటే, అలాంటి మూర్ఖుడు వంచకుడని అంటారు.
యస్త్విన్ద్రియాణి పనసా నియమ్యారమభతేఽర్జున। కర్మేన్ద్రియైః కర్మయోగమసక్తః స విశిష్యతే
అర్జునా! ఎవరు మనస్సుతో ఇంద్రియాలను అదుపులో పెట్టుకుని, పనిచేసే ఇంద్రియాలతో అసక్తిగా కార్యయోగాన్ని ఆచరిస్తారో, వారు ఉత్తములు.
నియతం కురు కర్మ త్వం జ్యాయో హ్యకర్మణః । శరీరయాత్రాపి చ తే న ప్రతిద్ధ్యేదకర్మణః
నీకు కట్టుబడిన పనిని చేయు. పని చేయడం, పనిలేకపోవడంకన్నా మేలు. పనిలేకుండా నీ శరీర పోషణ కూడా సాధ్యపడదు.
యజ్ఞార్థాత్కర్మణోఽన్యత్ర లోకోఽయం కర్మబన్ధనః। తదర్థం కర్మ కౌన్తేయ ముక్తసఙ్గః సమాచర
యజ్ఞార్థంగా కాని పనులు ఈ లోకాన్ని బంధిస్తాయి. కౌంతేయా! అందుకే, అనాసక్తిగా యజ్ఞార్థంగా పనులు చేయు.
సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా పురోవాచ ప్రజాపతిః । అనేన ప్రసవిష్యధ్వమేష వోఽస్త్విష్టకామధుక్
ప్రజాపతి మొదట ప్రజలను యజ్ఞంతో కలిపి సృష్టించి, 'ఈ యజ్ఞంతో మీరు పెరిగిపోవాలి. ఇది మీ కోరికలను తీరుస్తుంది' అని చెప్పాడు.
దేవాన్భావయతాఽనేన తే దేవా భావయన్తు వః। పరస్పరం భావయన్తః శ్రేయః పరమవాప్స్యథ
ఈ యజ్ఞంతో దేవతలను పోషించండి. దేవతలు మిమ్మల్ని పోషిస్తారు. పరస్పరం పోషించుకుంటూ, మీరు పరమ శ్రేయస్సును పొందుతారు.
ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా దాస్యన్తే యజ్ఞభావితాః। తైర్దత్తానప్రదాయైభ్యో యో భుఙ్క్తే స్తేన ఏవ సః
యజ్ఞంతో సంతృప్తిచెందిన దేవతలు మీకు కావలసిన భోగాలను ఇస్తారు. వారు ఇచ్చిన వాటిని తిరిగి సమర్పించకుండా తినేవాడు నిజంగా దొంగ.
యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో ముచ్యన్తే సర్వకిల్బిషైః । భుఞ్జతే తే త్వఘం పాపా యే పచన్త్యాత్మకారణాత్
యజ్ఞంలో మిగిలిన ప్రసాదాన్ని భక్తిగా తినేవారు అన్ని పాపాల నుంచి విముక్తి పొందుతారు. కానీ స్వార్థం కోసం మాత్రమే వండుకుని తినేవారు పాపాన్ని తింటారు.
అన్నాద్భవన్తి భూతాని పర్జన్యాదన్నసంభవః । యజ్ఞాద్భవతి పర్జన్యో యజ్ఞః కర్మసముద్భవః
అన్నం వల్ల జీవులు పుడతాయి. వర్షం వల్ల అన్నం పుడుతుంది. యజ్ఞం వల్ల వర్షం వస్తుంది. యజ్ఞం పనుల వల్ల కలుగుతుంది.
కర్మ బ్రహ్మోద్భవం విద్ధి బ్రహ్మాఽక్షరసముద్భవమ్ । తస్మాత్సర్వగతం బ్రహ్మ నిత్యం యజ్ఞే ప్రతిష్ఠితమ్
కర్మలు అన్నీ బ్రహ్మం నుండి పుట్టినవని తెలుసుకో. ఆ బ్రహ్మం కూడా శాశ్వతమైనదానినుండే ఉద్భవించింది. అందుకే, అన్నింటినీ వ్యాపించిన బ్రహ్మం యజ్ఞంలో ఎప్పుడూ స్థిరంగా ఉంటుంది.
ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం నానువర్తయతీహ యః । అఘాయురిన్ద్రియారామో మోఘం పార్థ స జీవతి
ఇలా ఏర్పడిన ధర్మచక్రాన్ని ఎవడు అనుసరించడో, అతడు ఇంద్రియ సుఖాల్లో మునిగి, పాపమైన జీవితాన్ని గడుపుతూ, వృథాగా జీవిస్తాడు, ఓ పార్థ!
యస్త్వాత్మరతిరేవ స్యాదాత్మతృప్తశ్చ మానవః । ఆత్మన్యేవ చ సంతుష్టస్తస్య కార్యం న విద్యతే
ఎవరైనా తనలోనే ఆనందాన్ని, తృప్తిని, సంతృప్తిని పొందగలిగితే, అలాంటి మనిషికి ఏ పనీ చేయాల్సిన అవసరం ఉండదు.
నైవ తస్య కృతేనార్థో నాకృతేనేహ కశ్చన। న చాస్య సర్వభూతేషు కశ్చిదర్థవ్యపాశ్రయః
అటువంటి వాడికి చేసిన పనిలోనూ, చేయని పనిలోనూ ఎలాంటి ప్రయోజనం ఉండదు. అలాగే, ఇతర ప్రాణులలో ఏ విషయానికీ అతడు ఆధారపడడు.
తస్మాదసక్తః సతతం కార్యం కర్మ సమాచర । అసక్తో హ్యాచరన్కర్మ పరమాప్నోతి పురూషః
కావున, నీవు ఎలాంటి ఆసక్తి లేకుండా, ఎప్పుడూ చేయవలసిన పనిని చేయు. ఎందుకంటే, ఆసక్తి లేకుండా పని చేసే వాడు పరమాన్ని పొందగలడు.
కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా జనకాదయః । లోకసంగ్రహమేవాపి సంపశ్యన్కర్తుమర్హసి
కర్మ ద్వారానే జనకుడు మొదలైనవారు సంపూర్ణతను పొందారు. ప్రపంచానికి మేలు కోసం అయినా నీవు కర్మ చేయాలి.
యద్యదాచరతి శ్రేష్ఠస్తత్తదేవేతరో జనః । స యత్ప్రమాణం కురుతే లోకస్తదనువర్తతే
ఎవరైతే ఉత్తములు ఏ పని చేస్తారో, ఇతరులు కూడా అదే అనుసరిస్తారు. వారు ఏ ప్రమాణాన్ని స్థాపిస్తారో, ప్రజలు దానినే అనుసరిస్తారు.
న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం త్రిషు లోకేషు కించన । నానవాప్తమవాప్తవ్యం వర్త ఏవ చ కర్మణి
ఓ పార్థా! మూడు లోకాల్లో నాకు చేయవలసిన పని ఏదీ లేదు. పొందవలసినదీ, పొందని దీ ఏదీ లేదు. అయినా నేను కర్మలో నిమగ్నుడిగా ఉంటాను.
యది హ్యహం న వర్తేయం జాతు కర్మణ్యతన్ద్రితః । మమ వర్త్మానువర్తన్తే మనుష్యాః పార్థ సర్వశః
ఓ పార్థా! నేను శ్రద్ధతో కర్మ చేయకపోతే, ప్రజలు నా మార్గాన్నే అనుసరిస్తారు.
ఉత్సీదేయురిమే లోకా న కుర్యాం కర్మ చేదహమ్ । సంకరస్య చ కర్తా స్యాముపహన్యామిమాః ప్రజాః
నేను కర్మ చేయకపోతే ఈ లోకాలు నశించిపోతాయి. నేను కలవరానికి కారణమవుతాను, ఈ ప్రజలను నాశనం చేస్తాను.
సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో యథా కుర్వన్తి భారత । కుర్యాద్విద్వాంస్తథాఽసక్తశ్చికీర్షుర్లోకసంగ్రహమ్
ఓ భారతా! జ్ఞానం లేని వారు కర్మలో ఆసక్తితో పనిచేస్తారు. అలాగే, లోకానికి మేలు చేయాలనే ఉద్దేశంతో జ్ఞాని కూడా ఆసక్తి లేకుండా పని చేయాలి.
న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం కర్మసఙ్గినామ్ । జోషయేత్సర్వకర్మాణి విద్వాన్యుక్తః సమాచరన్
కర్మలో ఆసక్తి ఉన్న అజ్ఞానుల మనస్సును జ్ఞాని కలవరపెట్టకూడదు. తాను నియమంగా కర్మలు చేస్తూ, వారిని కూడా అన్ని పనుల్లో నడిపించాలి.
ప్రకృతేః క్రియమాణాని గుణైః కర్మాణి సర్వశః। అహఙ్కారవిమూఢాత్మా కర్తాహమితి మన్యతే
ప్రకృతి గుణాల వల్ల అన్ని పనులు జరుగుతుంటాయి. కానీ, అహంకారంతో ముద్దయ్యినవాడు 'నేనే చేస్తున్నాను' అని భావిస్తాడు.
తత్త్వవిత్తు మహాబాహో గుణకర్మవిభాగయోః । గుణా గుణేషు వర్తన్త ఇతి మత్వా న సఞ్జతే
ఓ మహాబాహో! గుణాలు, కర్మల తేడా తెలిసిన జ్ఞాని, గుణాలు గుణాల్లోనే పనిచేస్తున్నాయని తెలుసుకుని, వాటిలో ఆసక్తి చూపడు.
ప్రకృతేర్గుణసంమూఢాః సఞ్జన్తే గుణకర్మసు। తానకృత్స్నవిదో మన్దాన్కృత్స్నవిన్న విచాలయేత్
ప్రకృతి గుణాలతో ముద్దయ్యినవారు గుణాల కర్మల్లో ఆసక్తి చూపుతారు. కానీ, సంపూర్ణ జ్ఞానం ఉన్నవాడు, అర్థం knows only partially ఉన్న మందబుద్ధులను కలవరపెట్టకూడదు.
మయి సర్వాణి కర్మాణి సంన్యస్యాధ్యాత్మచేతసా । నిరాశీర్నిర్మమో భూత్వా యుధ్యస్వ విగతజ్వరః
నా మీద అన్ని పనులు సమర్పించి, మనస్సు ఆత్మలో స్థిరపడి, ఆశలు లేక, మమకారం లేక, భయం లేక యుద్ధం చేయు.
యే మే మతమిదం నిత్యమనుతిష్ఠన్తి మానవాః । శ్రద్ధావన్తోఽనసూయన్తో ముచ్యన్తే తేఽపి కర్మభిః
ఎవరైతే నా ఈ మాటలను విశ్వాసంతో, అసూయ లేకుండా ఎప్పుడూ పాటిస్తారో, వారు కూడా కర్మ బంధనాల నుంచి విముక్తి పొందుతారు.
యే త్వేతదభ్యసూయన్తో నానుతిష్ఠన్తి మే మతమ్ । సర్వజ్ఞానవిమూఢాంస్తాన్విద్ధి నష్టానచేతసః
కానీ, నా మాటలను అసూయతో పాటించని వారు, అన్ని విషయాల్లో మూర్ఖులై, మనస్సు నశించినవారై, నశించిపోతారని తెలుసుకో.