ప్రసాదే సర్వదుఃఖానాం హానిరస్యోపజాయతే। ప్రసన్నచేతసో హ్యాశు బుద్ధిః పర్యవతిష్ఠతే
ప్రశాంతతలో అన్ని బాధలు నశిస్తాయి; ప్రశాంతమైన మనస్సు ఉన్నవాడి బుద్ధి త్వరగా స్థిరపడుతుంది.
నాస్తి బుద్ధిరయుక్తస్య న చాయుక్తస్య భావనా । న చాభావయతః శాన్తిరశాన్తస్య కుతః సుఖమ్
ఏకాగ్రత లేని వాడికి జ్ఞానం ఉండదు; ఏకాగ్రత లేనివాడికి ధ్యానం ఉండదు; ధ్యానం లేనివాడికి శాంతి ఉండదు; శాంతి లేనివాడికి సుఖం ఎలా కలుగుతుంది?
ఇన్ద్రియాణాం హి చరతాం యన్మనోఽనువిధీయతే । తదస్య హరతి ప్రజ్ఞాం వాయుర్నావమివామ్భసి
ఇంద్రియాలు తిరుగుతున్నప్పుడు, మనస్సు వాటిని అనుసరిస్తే, అది గాలిలో పడవను లాగిపోతున్నట్టు, జ్ఞానాన్ని లాగిపోతుంది.
తస్మాద్యస్య మహాబాహో నిగృహీతాని సర్వశః । ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థేభ్యస్తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా
కాబట్టి మహాబాహువా! ఎవడు తన ఇంద్రియాలను విషయాల నుంచి పూర్తిగా నియంత్రించుకుంటాడో, అతని జ్ఞానం స్థిరంగా ఉంటుంది.
యా నిశా సర్వభూతానాం తస్యాం జాగర్తిం సంయమీ। యస్యాం జాగ్రతి భూతాని సా నిశా పశ్యతో మునేః
ప్రపంచంలోని అన్ని జీవులకు రాత్రిలా అనిపించే సమయాన, నియమంగా ఉండే వ్యక్తి మేల్కొని ఉంటాడు. అందరు మేల్కొన్నప్పుడు, అది జ్ఞాని దృష్టికి రాత్రిలా ఉంటుంది.
ఆపూర్యమాణమచలప్రతిష్ఠం సముద్రమాపః ప్రవిశన్తి యద్వత్। తద్వత్కామా యం ప్రవిశన్తి సర్వే స శాన్తిమాప్నోతి న కామకామీ
ఎలా సముద్రంలో ఎన్నో నదుల నీరు వచ్చి కలిసినా, సముద్రం కదలకుండా నిండుగా ఉంటుందో, అలాగే అన్ని కోరికలు శాంతిగా ఉన్న మనిషిలో కలిసిపోతాయి. అలాంటి వాడే నిజమైన శాంతిని పొందుతాడు, కోరికల కోసం తపించే వాడు కాదు.
విహాయ కామాన్యః సర్వాన్పుమాంశ్చరతి నిఃస్పృహః । నిర్మమో నిరహంకారః స శాన్తిమధిగచ్ఛతి
ఎవరైనా అన్ని కోరికలను వదిలేసి, ఆశ లేకుండా, స్వార్థం లేకుండా, అహంకారం లేకుండా జీవిస్తే, అతడు నిజమైన శాంతిని పొందుతాడు.
ఏషా బ్రాహ్మీ స్థితిః పార్థ నైనాం ప్రాప్య విముహ్యతి । స్థిత్వాస్యామన్తకాలేఽపి బ్రహ్మ నిర్వాణమృచ్ఛతి
పార్థా! ఇదే బ్రహ్మ స్థితి. దీనిని పొందినవాడు ఇక మాయలో పడడు. చివరి క్షణంలో కూడా ఇందులో స్థిరంగా ఉంటే, బ్రహ్మతో ఐక్యాన్ని పొందుతాడు.
జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా బుద్ధిర్జనార్దన। తత్కిం కర్మణి ఘోరే మాం నియోజయసి కేశవ
జనార్దనా! మీరు జ్ఞానాన్ని కార్యానికి మించినదిగా భావిస్తే, కేశవా! మరి నన్ను ఈ భయంకరమైన కార్యానికి ఎందుకు ప్రేరేపిస్తున్నారు?
వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన బుద్ధిం మోహయసీవ మే । తదేకం వద నిశ్చిత్య యేన శ్రేయోఽహమాప్నుయామ్
మీ మాటలు కలిసిపోయినట్లుగా ఉండి నా బుద్ధిని గందరగోళంలో పడేస్తున్నాయి. అందుకే, నాకు స్పష్టంగా ఏది శ్రేయస్సు కలిగిస్తుందో చెప్పండి.
లోకేఽస్మిన్ద్వివిధా నిష్ఠా పురా ప్రోప్తా మయాఽనఘ। జ్ఞానయోగేన సాఙ్ఖ్యానాం కర్మయోగేన యోగినామ్
ఈ లోకంలో, పాపరహితుడా! నేను పురాతన కాలంలో రెండు మార్గాలను చెప్పాను. జ్ఞానమార్గం సాంఖ్యులకు, కార్యమార్గం యోగులకు.
న కర్మణామనారమ్భాన్నైష్కర్మ్యం పురుషోఽశ్రుతే। న చ సంన్యసనాదేవ సిద్ధిం సమధిగచ్ఛతి
పని చేయకుండా ఉండటం వల్ల ఎవ్వరూ కార్యరహితుడవడంలేదు. అలాగే, కేవలం సన్యాసం వల్ల కూడా పరిపూర్ణతను పొందలేరు.
న హి కశ్చిత్క్షణమపి జాతు తిష్ఠత్యకర్మకృత్ । కార్యతే హ్యవశః కర్మ సర్వః ప్రకృతిజైర్గుణైః
ఎవరూ ఒక్క క్షణమైనా పనిలేకుండా ఉండలేరు. అందరూ ప్రకృతి లక్షణాల వల్ల పని చేయవలసి వస్తుంది.
కర్మేన్ద్రియాణి సంయమ్య య ఆస్తే మనసా స్మరన్ । ఇన్ద్రియార్థాన్విమూఢాత్మా మిథ్యాచారాః స ఉచ్యతే
పనిచేసే ఇంద్రియాలను నియంత్రించి, మనసులో మాత్రం విషయాలను ఆలోచిస్తూ కూర్చుంటే, అలాంటి మూర్ఖుడు వంచకుడని అంటారు.
యస్త్విన్ద్రియాణి పనసా నియమ్యారమభతేఽర్జున। కర్మేన్ద్రియైః కర్మయోగమసక్తః స విశిష్యతే
అర్జునా! ఎవరు మనస్సుతో ఇంద్రియాలను అదుపులో పెట్టుకుని, పనిచేసే ఇంద్రియాలతో అసక్తిగా కార్యయోగాన్ని ఆచరిస్తారో, వారు ఉత్తములు.
నియతం కురు కర్మ త్వం జ్యాయో హ్యకర్మణః । శరీరయాత్రాపి చ తే న ప్రతిద్ధ్యేదకర్మణః
నీకు కట్టుబడిన పనిని చేయు. పని చేయడం, పనిలేకపోవడంకన్నా మేలు. పనిలేకుండా నీ శరీర పోషణ కూడా సాధ్యపడదు.
యజ్ఞార్థాత్కర్మణోఽన్యత్ర లోకోఽయం కర్మబన్ధనః। తదర్థం కర్మ కౌన్తేయ ముక్తసఙ్గః సమాచర
యజ్ఞార్థంగా కాని పనులు ఈ లోకాన్ని బంధిస్తాయి. కౌంతేయా! అందుకే, అనాసక్తిగా యజ్ఞార్థంగా పనులు చేయు.
సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా పురోవాచ ప్రజాపతిః । అనేన ప్రసవిష్యధ్వమేష వోఽస్త్విష్టకామధుక్
ప్రజాపతి మొదట ప్రజలను యజ్ఞంతో కలిపి సృష్టించి, 'ఈ యజ్ఞంతో మీరు పెరిగిపోవాలి. ఇది మీ కోరికలను తీరుస్తుంది' అని చెప్పాడు.
దేవాన్భావయతాఽనేన తే దేవా భావయన్తు వః। పరస్పరం భావయన్తః శ్రేయః పరమవాప్స్యథ
ఈ యజ్ఞంతో దేవతలను పోషించండి. దేవతలు మిమ్మల్ని పోషిస్తారు. పరస్పరం పోషించుకుంటూ, మీరు పరమ శ్రేయస్సును పొందుతారు.
ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా దాస్యన్తే యజ్ఞభావితాః। తైర్దత్తానప్రదాయైభ్యో యో భుఙ్క్తే స్తేన ఏవ సః
యజ్ఞంతో సంతృప్తిచెందిన దేవతలు మీకు కావలసిన భోగాలను ఇస్తారు. వారు ఇచ్చిన వాటిని తిరిగి సమర్పించకుండా తినేవాడు నిజంగా దొంగ.
యజ్ఞశిష్టాశినః సన్తో ముచ్యన్తే సర్వకిల్బిషైః । భుఞ్జతే తే త్వఘం పాపా యే పచన్త్యాత్మకారణాత్
యజ్ఞంలో మిగిలిన ప్రసాదాన్ని భక్తిగా తినేవారు అన్ని పాపాల నుంచి విముక్తి పొందుతారు. కానీ స్వార్థం కోసం మాత్రమే వండుకుని తినేవారు పాపాన్ని తింటారు.
అన్నాద్భవన్తి భూతాని పర్జన్యాదన్నసంభవః । యజ్ఞాద్భవతి పర్జన్యో యజ్ఞః కర్మసముద్భవః
అన్నం వల్ల జీవులు పుడతాయి. వర్షం వల్ల అన్నం పుడుతుంది. యజ్ఞం వల్ల వర్షం వస్తుంది. యజ్ఞం పనుల వల్ల కలుగుతుంది.
కర్మ బ్రహ్మోద్భవం విద్ధి బ్రహ్మాఽక్షరసముద్భవమ్ । తస్మాత్సర్వగతం బ్రహ్మ నిత్యం యజ్ఞే ప్రతిష్ఠితమ్
కర్మలు అన్నీ బ్రహ్మం నుండి పుట్టినవని తెలుసుకో. ఆ బ్రహ్మం కూడా శాశ్వతమైనదానినుండే ఉద్భవించింది. అందుకే, అన్నింటినీ వ్యాపించిన బ్రహ్మం యజ్ఞంలో ఎప్పుడూ స్థిరంగా ఉంటుంది.
ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం నానువర్తయతీహ యః । అఘాయురిన్ద్రియారామో మోఘం పార్థ స జీవతి
ఇలా ఏర్పడిన ధర్మచక్రాన్ని ఎవడు అనుసరించడో, అతడు ఇంద్రియ సుఖాల్లో మునిగి, పాపమైన జీవితాన్ని గడుపుతూ, వృథాగా జీవిస్తాడు, ఓ పార్థ!
యస్త్వాత్మరతిరేవ స్యాదాత్మతృప్తశ్చ మానవః । ఆత్మన్యేవ చ సంతుష్టస్తస్య కార్యం న విద్యతే
ఎవరైనా తనలోనే ఆనందాన్ని, తృప్తిని, సంతృప్తిని పొందగలిగితే, అలాంటి మనిషికి ఏ పనీ చేయాల్సిన అవసరం ఉండదు.
నైవ తస్య కృతేనార్థో నాకృతేనేహ కశ్చన। న చాస్య సర్వభూతేషు కశ్చిదర్థవ్యపాశ్రయః
అటువంటి వాడికి చేసిన పనిలోనూ, చేయని పనిలోనూ ఎలాంటి ప్రయోజనం ఉండదు. అలాగే, ఇతర ప్రాణులలో ఏ విషయానికీ అతడు ఆధారపడడు.
తస్మాదసక్తః సతతం కార్యం కర్మ సమాచర । అసక్తో హ్యాచరన్కర్మ పరమాప్నోతి పురూషః
కావున, నీవు ఎలాంటి ఆసక్తి లేకుండా, ఎప్పుడూ చేయవలసిన పనిని చేయు. ఎందుకంటే, ఆసక్తి లేకుండా పని చేసే వాడు పరమాన్ని పొందగలడు.
కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా జనకాదయః । లోకసంగ్రహమేవాపి సంపశ్యన్కర్తుమర్హసి
కర్మ ద్వారానే జనకుడు మొదలైనవారు సంపూర్ణతను పొందారు. ప్రపంచానికి మేలు కోసం అయినా నీవు కర్మ చేయాలి.
యద్యదాచరతి శ్రేష్ఠస్తత్తదేవేతరో జనః । స యత్ప్రమాణం కురుతే లోకస్తదనువర్తతే
ఎవరైతే ఉత్తములు ఏ పని చేస్తారో, ఇతరులు కూడా అదే అనుసరిస్తారు. వారు ఏ ప్రమాణాన్ని స్థాపిస్తారో, ప్రజలు దానినే అనుసరిస్తారు.
న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం త్రిషు లోకేషు కించన । నానవాప్తమవాప్తవ్యం వర్త ఏవ చ కర్మణి
ఓ పార్థా! మూడు లోకాల్లో నాకు చేయవలసిన పని ఏదీ లేదు. పొందవలసినదీ, పొందని దీ ఏదీ లేదు. అయినా నేను కర్మలో నిమగ్నుడిగా ఉంటాను.