త్రైగుణ్యవిషయా వేదా నిస్త్రైగుణ్యో భవార్జున । నిర్ద్వన్ద్వో నిత్యసత్వస్థో నిర్యోగక్షేమ ఆత్మవాన్
వేదాలు మూడు గుణాల విషయాలను మాత్రమే చెబుతాయి. అర్జునా, నువ్వు ఆ మూడు గుణాలను దాటి నిలుచు. ద్వంద్వాలను దాటి, ఎప్పుడూ శుద్ధమైన మనస్సుతో, సంపాదన, రక్షణ గురించి ఆలోచించకుండా, ఆత్మలో స్థిరంగా ఉండు.
యావానర్థ ఉదపానే సర్వతః సంప్లుతోదకే। తావాన్సర్వేషు వేదేషు బ్రాహ్మణస్య విజానతః
ఎక్కడికక్కడ నీరు నిండినప్పుడు బావి ఎంత ఉపయోగపడుతుందో, అలాగే జ్ఞానం కలిగిన బ్రాహ్మణునికి అన్ని వేదాలు అంతే ఉపయోగపడతాయి.
కర్మణ్యేవాధికారస్తే మా ఫలేషు కదా చ న । మా కర్మఫలహేతుర్భూర్మా తే సఙ్గోఽస్త్వకర్మణి
నీకు కర్మ చేయడంలోనే హక్కు ఉంది, ఫలితాలపై కాదు. కర్మ ఫలితాన్ని ఆశించవద్దు, కర్మ చేయకపోవడంలో కూడా ఆసక్తి పెట్టవద్దు.
యోగస్థః కురు కర్మాణి సఙ్గం త్యక్త్వా ధనంజయ । సిద్ధ్యసిద్ధ్యోః సమో భూత్వా సమత్వం యోగ ఉచ్యతే
యోగంలో స్థిరంగా ఉండి, ధనంజయ, మమకారం వదిలి కర్మలు చేయు. విజయ–పరాజయాల్లో సమంగా ఉండటం యోగం అని అంటారు.
దూరేణ హ్యవరం కర్మ బుద్ధియోగాద్ధనంజయ। బుద్ధౌ శరణమన్విచ్ఛ కృపణాః ఫలహేతవః
ధనంజయ, బుద్ధి యోగంతో చేసే కర్మ, సాధారణ కర్మకంటే ఎంతో మెరుగైనది. బుద్ధిలో ఆశ్రయం పొందు; ఫలితాన్ని ఆశించే వారు దురదృష్టవంతులు.
బుద్ధియుక్తో జహాతీహక ఉభే సుకృతదుష్కృతే । తస్మాద్యోగాయ యుజ్యస్వ యోగః కర్మసు కౌశలమ్
బుద్ధి కలిగినవాడు ఇక్కడ సుకృత–దుష్కృతాలను రెండింటినీ వదిలిపెడతాడు. అందుకే, యోగంలో స్థిరపడు; కర్మలో సమతే యోగం.
కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి ఫలం త్యక్త్వా మనీషిణః । జన్మబన్ధవినిర్ముక్తాః పదం గచ్ఛన్త్యనామయమ్
కార్యఫలాన్ని వదిలేసిన జ్ఞానులు, బుద్ధితో కూడి, జననబంధనాల నుంచి విముక్తి పొంది, బాధలేని స్థితిని సాధిస్తారు.
యదా తే మోహకలిలం బుద్ధిర్వ్యతితరిష్యతి। తదా గన్తాసి నిర్వేదం శ్రోతవ్యస్య శ్రుతస్య చ
నీ బుద్ధి మాయ అంధకారాన్ని దాటి పోయినప్పుడు, అప్పుడే వినవలసినవి, విన్నవాటిపట్ల నీకు ఆసక్తి ఉండదు.
శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే యదా స్థాస్యతి నిశ్చలా । సమాధావచలా బుద్ధిస్తదా యోగమవాప్స్యసి
శాస్త్రాల వల్ల కలిగిన అయోమయం తొలగి, నీ బుద్ధి స్థిరంగా, ఏకాగ్రతలో నిలబడినప్పుడు, అప్పుడే నీవు యోగాన్ని పొందుతావు.
స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా సమాధిస్థస్య కేశవ । స్థితధీః కిం ప్రభాషేత కిమాసీత వ్రజేత కిం
కేశవా! స్థిరమైన జ్ఞానంతో, సమాధిలో ఉన్నవాడిని ఎలా వివరించాలి? అతడు ఎలా మాట్లాడతాడు, ఎలా కూర్చుంటాడు, ఎలా నడుస్తాడు?
ప్రజహాతి యదా కామాన్సర్వాన్పార్థ మనోగతాన్। ఆత్మన్యేవాత్మనా తుష్టః స్థితప్రజ్ఞస్తదోచ్యతే
పార్థా! మనసులో కలిగే అన్ని కోరికలను వదిలిపెట్టి, తనలో తానే తృప్తిగా ఉండేవాడిని స్థిరబుద్ధి వాడని అంటారు.
దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః సుఖేషు విగతస్పృహః। వీతరాగభయక్రోధః స్థితధీర్మునిరుచ్యతే
బాధలో మనస్సు కలవరపడని, సుఖంలో ఆశ లేకుండా, మమకారం, భయం, కోపం లేని వాడిని స్థిరబుద్ధి మునిగా అంటారు.
యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ప్రాప్య శుభాశుభమ్ । నాభినన్దతి న ద్వేష్టి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా
ఎక్కడా మమకారం లేకుండా, శుభం వచ్చినా, అశుభం వచ్చినా ఆనందించని, ద్వేషించని వాడి జ్ఞానం స్థిరంగా ఉంటుంది.
యదా సంహరతే చాయం కూర్మోఽఙ్గానీవ సర్వశః । ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థేభ్యస్తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా
కూర్మం తన అవయవాలను లోపలికి తీసుకుంటున్నట్టు, ఎవడు తన ఇంద్రియాలను విషయాల నుంచి పూర్తిగా ఉపసంహరించుకుంటాడో, అతని జ్ఞానం స్థిరంగా ఉంటుంది.
విషయా వినివర్తన్తే నిరాహారస్య దేహినః। రసవర్జం రసోఽప్యస్య పరం దృష్ట్వా నివర్తతే
విషయాలను వదిలినవాడికి అవి దూరమవుతాయి, కానీ వాటి రుచి మాత్రం మిగిలి ఉంటుంది; ఆ రుచికూడా పరమాత్మను చూసినప్పుడు పోతుంది.
యతతో హ్యపి కౌన్తేయ పురుషస్య విపశ్చితః। ఇన్ద్రియాణి ప్రమాథీని హరన్తి ప్రసభం మనః
కౌంతేయా! ఎంత జ్ఞానవంతుడైనా, ఎంత ప్రయత్నించినా, చంచలమైన ఇంద్రియాలు అతని మనసును బలవంతంగా లాగిపోతాయి.
తాని సర్వాణి సంయమ్య యుక్త ఆసీత మత్పరః । వశే హి యస్యేన్ద్రియామి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా
అన్ని ఇంద్రియాలను నియంత్రించి, నన్ను ధ్యానిస్తూ కూర్చోవాలి; ఎవరి ఇంద్రియాలు వశంలో ఉంటాయో, వారి జ్ఞానం స్థిరంగా ఉంటుంది.
ధ్యాయతో విషయాన్పుంసః సఙ్గస్తేషూపజాయతే। సఙ్గాత్సంజాయతే కామః కామాత్క్రోధోఽభిజాయతే
విషయాలను మనసులో ఆలోచిస్తే, వాటిపట్ల మమకారం కలుగుతుంది; మమకారం వల్ల కోరిక, కోరిక వల్ల కోపం పుడుతుంది.
క్రోధాద్భవతి సంమోహః సంమోహాత్స్మృతివిభ్రమః । స్మృతిభ్రంశాద్బుదినాశో బుద్ధినాశాత్ప్రణశ్యతి
కోపం వల్ల మోహం, మోహం వల్ల జ్ఞాపకశక్తి కోల్పోవడం, జ్ఞాపకం పోయినవాడికి బుద్ధి నాశనం, బుద్ధి పోయినవాడు నాశనం అవుతాడు.
రాగద్వేషవియుక్తైస్తు విషయానిన్ద్రియైశ్చరన్ । ఆత్మవశ్యైర్విధేయాత్మా ప్రసాదమధిగచ్ఛతి
రాగద్వేషాలు లేకుండా, ఇంద్రియాలను నియంత్రించి, ఆత్మవశుడై విషయాలలో సంచరించే వాడు ప్రశాంతతను పొందుతాడు.
ప్రసాదే సర్వదుఃఖానాం హానిరస్యోపజాయతే। ప్రసన్నచేతసో హ్యాశు బుద్ధిః పర్యవతిష్ఠతే
ప్రశాంతతలో అన్ని బాధలు నశిస్తాయి; ప్రశాంతమైన మనస్సు ఉన్నవాడి బుద్ధి త్వరగా స్థిరపడుతుంది.
నాస్తి బుద్ధిరయుక్తస్య న చాయుక్తస్య భావనా । న చాభావయతః శాన్తిరశాన్తస్య కుతః సుఖమ్
ఏకాగ్రత లేని వాడికి జ్ఞానం ఉండదు; ఏకాగ్రత లేనివాడికి ధ్యానం ఉండదు; ధ్యానం లేనివాడికి శాంతి ఉండదు; శాంతి లేనివాడికి సుఖం ఎలా కలుగుతుంది?
ఇన్ద్రియాణాం హి చరతాం యన్మనోఽనువిధీయతే । తదస్య హరతి ప్రజ్ఞాం వాయుర్నావమివామ్భసి
ఇంద్రియాలు తిరుగుతున్నప్పుడు, మనస్సు వాటిని అనుసరిస్తే, అది గాలిలో పడవను లాగిపోతున్నట్టు, జ్ఞానాన్ని లాగిపోతుంది.
తస్మాద్యస్య మహాబాహో నిగృహీతాని సర్వశః । ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థేభ్యస్తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా
కాబట్టి మహాబాహువా! ఎవడు తన ఇంద్రియాలను విషయాల నుంచి పూర్తిగా నియంత్రించుకుంటాడో, అతని జ్ఞానం స్థిరంగా ఉంటుంది.
యా నిశా సర్వభూతానాం తస్యాం జాగర్తిం సంయమీ। యస్యాం జాగ్రతి భూతాని సా నిశా పశ్యతో మునేః
ప్రపంచంలోని అన్ని జీవులకు రాత్రిలా అనిపించే సమయాన, నియమంగా ఉండే వ్యక్తి మేల్కొని ఉంటాడు. అందరు మేల్కొన్నప్పుడు, అది జ్ఞాని దృష్టికి రాత్రిలా ఉంటుంది.
ఆపూర్యమాణమచలప్రతిష్ఠం సముద్రమాపః ప్రవిశన్తి యద్వత్। తద్వత్కామా యం ప్రవిశన్తి సర్వే స శాన్తిమాప్నోతి న కామకామీ
ఎలా సముద్రంలో ఎన్నో నదుల నీరు వచ్చి కలిసినా, సముద్రం కదలకుండా నిండుగా ఉంటుందో, అలాగే అన్ని కోరికలు శాంతిగా ఉన్న మనిషిలో కలిసిపోతాయి. అలాంటి వాడే నిజమైన శాంతిని పొందుతాడు, కోరికల కోసం తపించే వాడు కాదు.
విహాయ కామాన్యః సర్వాన్పుమాంశ్చరతి నిఃస్పృహః । నిర్మమో నిరహంకారః స శాన్తిమధిగచ్ఛతి
ఎవరైనా అన్ని కోరికలను వదిలేసి, ఆశ లేకుండా, స్వార్థం లేకుండా, అహంకారం లేకుండా జీవిస్తే, అతడు నిజమైన శాంతిని పొందుతాడు.
ఏషా బ్రాహ్మీ స్థితిః పార్థ నైనాం ప్రాప్య విముహ్యతి । స్థిత్వాస్యామన్తకాలేఽపి బ్రహ్మ నిర్వాణమృచ్ఛతి
పార్థా! ఇదే బ్రహ్మ స్థితి. దీనిని పొందినవాడు ఇక మాయలో పడడు. చివరి క్షణంలో కూడా ఇందులో స్థిరంగా ఉంటే, బ్రహ్మతో ఐక్యాన్ని పొందుతాడు.
జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా బుద్ధిర్జనార్దన। తత్కిం కర్మణి ఘోరే మాం నియోజయసి కేశవ
జనార్దనా! మీరు జ్ఞానాన్ని కార్యానికి మించినదిగా భావిస్తే, కేశవా! మరి నన్ను ఈ భయంకరమైన కార్యానికి ఎందుకు ప్రేరేపిస్తున్నారు?
వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన బుద్ధిం మోహయసీవ మే । తదేకం వద నిశ్చిత్య యేన శ్రేయోఽహమాప్నుయామ్
మీ మాటలు కలిసిపోయినట్లుగా ఉండి నా బుద్ధిని గందరగోళంలో పడేస్తున్నాయి. అందుకే, నాకు స్పష్టంగా ఏది శ్రేయస్సు కలిగిస్తుందో చెప్పండి.