భయాద్రణాదుపరతం మంస్యన్తే త్వాం మహారథాః । యేషాం చ త్వం బహుమతో భూత్వా యాస్యసి లాఘవమ్
పెద్ద యోధులు నువ్వు భయంతో యుద్ధాన్ని వదిలేశావని అనుకుంటారు. వాళ్లకు నీవు గౌరవించబడినా, ఇకపై నీకు తక్కువ విలువ ఇస్తారు.
అవాచ్యవాదాంశ్చక బహూన్వదిష్యన్తి తవాహితాః । నిన్దన్తస్తవ సామర్థ్యం తతో దుఃఖతరం ను కిమ్
నీ శత్రువులు నీ సామర్థ్యాన్ని నిందిస్తూ, అనుచితమైన మాటలు అనేకం మాట్లాడతారు. అంతకన్నా బాధ కలిగించేది ఇంకేముంటుంది?
హతో వా ప్రాప్స్యసి స్వర్గం జిత్వా వా భోక్ష్యసే మహీమ్ । తస్మాదుత్తిష్ఠ కౌన్తేయ యుద్ధాయ కృతనిశ్చయః
నీవు యుద్ధంలో చనిపోతే స్వర్గాన్ని పొందుతావు; గెలిస్తే భూమిని అనుభవించవచ్చు. అందుకే, కుంటీ కుమారుడా, నిశ్చయంతో లేచి యుద్ధానికి సిద్ధమవు.
సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా లాభాలాభౌ జయాజయౌ । తతో యుద్ధాయ యుజ్యస్వ నైవం పాపమవాప్స్యసి
సుఖం–దుఃఖం, లాభం–నష్టం, విజయం–పరాజయాన్ని సమంగా చూసి యుద్ధంలో పాల్గొను. అలా చేస్తే నీకు పాపం రాదు.
ఏషా తేఽభిహితా సాఙ్ఖ్యే బుద్ధిర్యోగే త్విమాం శ్రృణు। బుద్ధ్యా యుక్తో యయా పార్థ కర్మబన్ధం ప్రహాస్యసి
ఇప్పటివరకు నీకు వివేచన ద్వారా చెప్పిన జ్ఞానాన్ని వినావు. ఇప్పుడు దీన్ని సాధన దృష్టితో విను. ఈ జ్ఞానంతో నీవు కర్మ బంధాన్ని విడిచిపెట్టగలవు, పార్థ.
నేహాభిక్రమనాశోఽస్తి ప్రత్యవాయో న విద్యతే। స్వల్పమప్యస్య ధర్మస్య త్రాయతే మహతో భయాత్
ఇక్కడ చేసిన ప్రయత్నం వృథా కాదు, దుష్పరిణామం ఉండదు. ఈ ధర్మాన్ని కొంతమేరైనా అనుసరించినవారిని అది గొప్ప భయాలనుంచి కాపాడుతుంది.
వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిరేకేహ కురునన్దన । బహుశాఖా హ్యనన్తాశ్చ బుద్ధయోఽవ్యవసాయినామ్
కురునందన, ఇక్కడ స్థిరమైన బుద్ధి ఒక్కటే. స్థిరత లేని వారి బుద్ధి అనేక మార్గాల్లో విభజించబడుతుంది.
యామిమాం పుష్పితాం వాచం ప్రవదన్త్యవిపశ్చితః । వేదవాదరతాః పార్థ నాన్యదస్తీతి వాదినః
వివేకం లేని వారు, వేదాల పదజాలంలో ఆనందిస్తూ, వేరే దేమీ లేదని చెప్పేవారు, పార్థ.
కామాత్మానః స్వర్గపరా జన్మకర్మఫలప్రదామ్ । క్రియావిశేషబహులాం భోగైశ్వర్యగతిం ప్రతి
ఇంద్రియ సుఖాలు, స్వర్గాన్ని కోరుతూ, జన్మ, కర్మ ఫలితాలను ఇచ్చే, విస్తృతమైన కర్మలతో కూడిన, భోగ aisvaryాలను ఆశించే విషయాలను వారు చెబుతారు.
భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం తయాఽపహృతచేతసామ్ । వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిః సమాధౌ న విధీయతే
భోగ aisvaryాలలో మునిగిపోయి, అలాంటి మాటలతో మనస్సు మరిగిపోయినవారికి స్థిరమైన బుద్ధి ధ్యానంలో స్థిరపడదు.
త్రైగుణ్యవిషయా వేదా నిస్త్రైగుణ్యో భవార్జున । నిర్ద్వన్ద్వో నిత్యసత్వస్థో నిర్యోగక్షేమ ఆత్మవాన్
వేదాలు మూడు గుణాల విషయాలను మాత్రమే చెబుతాయి. అర్జునా, నువ్వు ఆ మూడు గుణాలను దాటి నిలుచు. ద్వంద్వాలను దాటి, ఎప్పుడూ శుద్ధమైన మనస్సుతో, సంపాదన, రక్షణ గురించి ఆలోచించకుండా, ఆత్మలో స్థిరంగా ఉండు.
యావానర్థ ఉదపానే సర్వతః సంప్లుతోదకే। తావాన్సర్వేషు వేదేషు బ్రాహ్మణస్య విజానతః
ఎక్కడికక్కడ నీరు నిండినప్పుడు బావి ఎంత ఉపయోగపడుతుందో, అలాగే జ్ఞానం కలిగిన బ్రాహ్మణునికి అన్ని వేదాలు అంతే ఉపయోగపడతాయి.
కర్మణ్యేవాధికారస్తే మా ఫలేషు కదా చ న । మా కర్మఫలహేతుర్భూర్మా తే సఙ్గోఽస్త్వకర్మణి
నీకు కర్మ చేయడంలోనే హక్కు ఉంది, ఫలితాలపై కాదు. కర్మ ఫలితాన్ని ఆశించవద్దు, కర్మ చేయకపోవడంలో కూడా ఆసక్తి పెట్టవద్దు.
యోగస్థః కురు కర్మాణి సఙ్గం త్యక్త్వా ధనంజయ । సిద్ధ్యసిద్ధ్యోః సమో భూత్వా సమత్వం యోగ ఉచ్యతే
యోగంలో స్థిరంగా ఉండి, ధనంజయ, మమకారం వదిలి కర్మలు చేయు. విజయ–పరాజయాల్లో సమంగా ఉండటం యోగం అని అంటారు.
దూరేణ హ్యవరం కర్మ బుద్ధియోగాద్ధనంజయ। బుద్ధౌ శరణమన్విచ్ఛ కృపణాః ఫలహేతవః
ధనంజయ, బుద్ధి యోగంతో చేసే కర్మ, సాధారణ కర్మకంటే ఎంతో మెరుగైనది. బుద్ధిలో ఆశ్రయం పొందు; ఫలితాన్ని ఆశించే వారు దురదృష్టవంతులు.
బుద్ధియుక్తో జహాతీహక ఉభే సుకృతదుష్కృతే । తస్మాద్యోగాయ యుజ్యస్వ యోగః కర్మసు కౌశలమ్
బుద్ధి కలిగినవాడు ఇక్కడ సుకృత–దుష్కృతాలను రెండింటినీ వదిలిపెడతాడు. అందుకే, యోగంలో స్థిరపడు; కర్మలో సమతే యోగం.
కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి ఫలం త్యక్త్వా మనీషిణః । జన్మబన్ధవినిర్ముక్తాః పదం గచ్ఛన్త్యనామయమ్
కార్యఫలాన్ని వదిలేసిన జ్ఞానులు, బుద్ధితో కూడి, జననబంధనాల నుంచి విముక్తి పొంది, బాధలేని స్థితిని సాధిస్తారు.
యదా తే మోహకలిలం బుద్ధిర్వ్యతితరిష్యతి। తదా గన్తాసి నిర్వేదం శ్రోతవ్యస్య శ్రుతస్య చ
నీ బుద్ధి మాయ అంధకారాన్ని దాటి పోయినప్పుడు, అప్పుడే వినవలసినవి, విన్నవాటిపట్ల నీకు ఆసక్తి ఉండదు.
శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే యదా స్థాస్యతి నిశ్చలా । సమాధావచలా బుద్ధిస్తదా యోగమవాప్స్యసి
శాస్త్రాల వల్ల కలిగిన అయోమయం తొలగి, నీ బుద్ధి స్థిరంగా, ఏకాగ్రతలో నిలబడినప్పుడు, అప్పుడే నీవు యోగాన్ని పొందుతావు.
స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా సమాధిస్థస్య కేశవ । స్థితధీః కిం ప్రభాషేత కిమాసీత వ్రజేత కిం
కేశవా! స్థిరమైన జ్ఞానంతో, సమాధిలో ఉన్నవాడిని ఎలా వివరించాలి? అతడు ఎలా మాట్లాడతాడు, ఎలా కూర్చుంటాడు, ఎలా నడుస్తాడు?
ప్రజహాతి యదా కామాన్సర్వాన్పార్థ మనోగతాన్। ఆత్మన్యేవాత్మనా తుష్టః స్థితప్రజ్ఞస్తదోచ్యతే
పార్థా! మనసులో కలిగే అన్ని కోరికలను వదిలిపెట్టి, తనలో తానే తృప్తిగా ఉండేవాడిని స్థిరబుద్ధి వాడని అంటారు.
దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః సుఖేషు విగతస్పృహః। వీతరాగభయక్రోధః స్థితధీర్మునిరుచ్యతే
బాధలో మనస్సు కలవరపడని, సుఖంలో ఆశ లేకుండా, మమకారం, భయం, కోపం లేని వాడిని స్థిరబుద్ధి మునిగా అంటారు.
యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ప్రాప్య శుభాశుభమ్ । నాభినన్దతి న ద్వేష్టి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా
ఎక్కడా మమకారం లేకుండా, శుభం వచ్చినా, అశుభం వచ్చినా ఆనందించని, ద్వేషించని వాడి జ్ఞానం స్థిరంగా ఉంటుంది.
యదా సంహరతే చాయం కూర్మోఽఙ్గానీవ సర్వశః । ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థేభ్యస్తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా
కూర్మం తన అవయవాలను లోపలికి తీసుకుంటున్నట్టు, ఎవడు తన ఇంద్రియాలను విషయాల నుంచి పూర్తిగా ఉపసంహరించుకుంటాడో, అతని జ్ఞానం స్థిరంగా ఉంటుంది.
విషయా వినివర్తన్తే నిరాహారస్య దేహినః। రసవర్జం రసోఽప్యస్య పరం దృష్ట్వా నివర్తతే
విషయాలను వదిలినవాడికి అవి దూరమవుతాయి, కానీ వాటి రుచి మాత్రం మిగిలి ఉంటుంది; ఆ రుచికూడా పరమాత్మను చూసినప్పుడు పోతుంది.
యతతో హ్యపి కౌన్తేయ పురుషస్య విపశ్చితః। ఇన్ద్రియాణి ప్రమాథీని హరన్తి ప్రసభం మనః
కౌంతేయా! ఎంత జ్ఞానవంతుడైనా, ఎంత ప్రయత్నించినా, చంచలమైన ఇంద్రియాలు అతని మనసును బలవంతంగా లాగిపోతాయి.
తాని సర్వాణి సంయమ్య యుక్త ఆసీత మత్పరః । వశే హి యస్యేన్ద్రియామి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా
అన్ని ఇంద్రియాలను నియంత్రించి, నన్ను ధ్యానిస్తూ కూర్చోవాలి; ఎవరి ఇంద్రియాలు వశంలో ఉంటాయో, వారి జ్ఞానం స్థిరంగా ఉంటుంది.
ధ్యాయతో విషయాన్పుంసః సఙ్గస్తేషూపజాయతే। సఙ్గాత్సంజాయతే కామః కామాత్క్రోధోఽభిజాయతే
విషయాలను మనసులో ఆలోచిస్తే, వాటిపట్ల మమకారం కలుగుతుంది; మమకారం వల్ల కోరిక, కోరిక వల్ల కోపం పుడుతుంది.
క్రోధాద్భవతి సంమోహః సంమోహాత్స్మృతివిభ్రమః । స్మృతిభ్రంశాద్బుదినాశో బుద్ధినాశాత్ప్రణశ్యతి
కోపం వల్ల మోహం, మోహం వల్ల జ్ఞాపకశక్తి కోల్పోవడం, జ్ఞాపకం పోయినవాడికి బుద్ధి నాశనం, బుద్ధి పోయినవాడు నాశనం అవుతాడు.
రాగద్వేషవియుక్తైస్తు విషయానిన్ద్రియైశ్చరన్ । ఆత్మవశ్యైర్విధేయాత్మా ప్రసాదమధిగచ్ఛతి
రాగద్వేషాలు లేకుండా, ఇంద్రియాలను నియంత్రించి, ఆత్మవశుడై విషయాలలో సంచరించే వాడు ప్రశాంతతను పొందుతాడు.