కే పూర్వం ప్రాహరంస్తత్ర యుద్ధే హృదయకమ్పనే । మామకాః పాణ్డవేయా వా తన్మమాచక్ష్వ సఞ్జయ
ఆ యుద్ధంలో, హృదయాలు కంపించేలా ముందుగా ఎవరు దాడి చేశారు? నా వారు, లేక పాండవులు? నాకి చెప్పు సంజయా.
కస్య సేనాసముదయే గన్ధో మాల్యసముద్భవః । వాయుః ప్రదక్షిణశ్చైవ యోధానామభిగర్జతామ్
ఏ సైన్యంలో పూల పరిమళం వ్యాపించింది, గాలి చుట్టూ తిరిగింది, యోధులు గర్జిస్తున్నప్పుడు?
ఉభయోః సేనయోస్తత్ర యోధా జహృషిరే తదా। స్రజః సమాః సుగన్ధానాముభయత్ర సముద్భవః
ఆ రెండు సైన్యాల్లోని యోధులు ఆనందంతో ఉత్సాహంగా ఉన్నారు. రెండు వైపులా పరిమళభరితమైన పూలహారాలు సహజంగా ఏర్పడ్డాయి.
సంహతానామనీకానాం వ్యూఢానాం భరతర్షభ । సంసర్గాత్సముదీర్ణానాం విమర్దః సుమహానభూత్
భరతవంశశిఖామణీ, సైన్యాలు గట్టిగా సమీకృతమై, ఒకదానికొకటి దగ్గరగా నిలబడి ఉన్నప్పుడు, వాటి మధ్య గొప్ప ఘర్షణ మొదలైంది.
వాదిత్రశబ్దస్తుములః శఙ్ఖభేరీవిమిశ్రితః। శూరాణాం రణశూరాణాం గర్జతామితరేతరమ్
అప్పుడా యుద్ధవీరులు పరస్పరం గర్జిస్తూ, శంఖాలు, బేరులు, ఇతర వాద్యాల శబ్దాలతో ఆకాశం మారుమోగింది.
ఉభయోః సేనయో రాజన్మహాన్వ్యతికరోఽభవత్। అన్యోన్యం వీక్షమాణానాం యోధానాం భరతర్షభ। కుఞ్జరాణాం చ నదతాం సైన్యానాం చ ప్రహృష్యతామ్
రాజా, ఆ రెండు సైన్యాల మధ్య గొప్ప యుద్ధం జరిగింది. యోధులు ఒకరినొకరు చూస్తూ ఉండగా, ఏనుగులు గర్జించాయి, సైనికులు ఉల్లాసంగా ఉన్నారు.
తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్ । విషీదన్తమిదం వాక్యమువాచ మధుసూదనః
అతడు అలా దయతో మునిగిపోయి, కన్నీళ్లతో కళ్లు మసకబారగా, మనసు కలవరంగా ఉండగా, మధుసూదనుడు అతనికి ఇలా అన్నాడు.
కుతస్త్వా కశ్మలమిదం విషమే సముపస్థితమ్ । అనార్యజుష్టమస్వర్గ్యమకీర్తికరమర్జున
ఈ సంక్షోభ సమయంలో నీకు ఈ నిరాశ ఎక్కడినుంచి వచ్చింది అర్జునా? ఇది ఉత్తములకు తగినది కాదు, పరలోకాన్ని గానీ, కీర్తిని గానీ కలిగించదు.
క్లైబ్యం మా స్మ గమః పార్థ నైతత్త్వయ్యుపపద్యతే। క్షుద్రం హృదయదౌర్బల్యం త్యక్త్వోత్తిష్ఠ పరంతప
పార్థా, నీకు ఈ బలహీనత తగదు. చిన్న మనసు, హృదయ దౌర్బల్యాన్ని వదిలిపెట్టి, శత్రువులను భయపెట్టేవాడా, లేచి నిలబడు.
కథం భీష్మమహం సఙ్ఖ్యే ద్రోణం చ మధుసూదన । ఇషుభిః ప్రతియోత్స్యామి పూజార్హావరిసూదన
మధుసూదనా, శత్రువులను సంహరించేవాడా, యుద్ధంలో భీష్ముడు, ద్రోణుడు లాంటి పూజ్యులకు నేను బాణాలతో ఎలా ఎదురుదాడి చేయగలను?
గురూనహత్వా హి మహానుభావాన్ శ్రేయో భోక్తుం భేక్షమపీహ లోకే। హత్వార్థకామాంస్తు గురూనిహైవ భుఞ్జీయ భోగాన్రుధిరప్రదిగ్ధాన్
ఈ లోకంలో గొప్ప గురువులను చంపకుండా, భిక్షాటన చేస్తూ బ్రతకడం మేలుగా ఉంటుంది. ధనం కోసం యుద్ధానికి వచ్చిన గురువులను చంపితే, రక్తంతో ముడిపడిన ఆనందాలను అనుభవించాల్సి వస్తుంది.
న చైతద్వీద్మః కతరన్నో గరీయో యద్వా జయమ యది వా నో జయేయుః। యానేవ హత్వా న జిజీవిషామ- స్తేఽవస్థితాః ప్రముఖే ధార్తరాష్ట్రాః
మేము గెలవడం మంచిదో, వారు గెలవడం మంచిదో కూడా మాకు తెలియదు. ధృతరాష్ట్రుని కుమారులను చంపిన తర్వాత బ్రతకాలని మనసు లేదు. వారు మన ఎదురుగా నిలబడి ఉన్నారు.
కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః పృచ్ఛామి త్వాం ధర్మసంమూఢచేతాః। యచ్ఛ్రేయః స్యాన్నిశ్చితం బ్రూహి తన్మే శిష్యస్తేఽహం శాధి మాం త్వాం ప్రపన్నమ్
నా స్వభావం బలహీనతతో కలుషితమై, ధర్మం విషయంలో అయోమయంగా ఉంది. నాకు నిజంగా మేలు అయ్యేదేంటో స్పష్టంగా చెప్పు. నేను నీ శిష్యుడిని, నీ ఆశ్రయాన్ని పొందాను. నన్ను శిక్షించు.
న హి ప్రపశ్యామి మమాపనుద్యా- ద్యచ్ఛోకముచ్ఛోషణమిన్ద్రియాణామ్। అవాప్య భూమావసపత్నమృద్ధం రాజ్యం సురాణామపి చాధిపత్యమ్
నా ఇంద్రియాలను ఎండబెట్టే ఈ దుఃఖాన్ని తొలగించగలదేమీ నాకు కనిపించడంలేదు. భూమిపై ప్రత్యర్థులేని రాజ్యాన్ని గానీ, దేవతల అధిపత్యాన్ని గానీ పొందినా ఈ బాధ పోదు.
ఏవముకత్వా హృషీకేశం గుడాకేశం పరంతప । న యోత్స్య ఇతి గోవిన్దముక్త్వా తూష్ణీం బభూవ హ
హృషీకేశునికి ఇలా చెప్పి, గూడాకేశుడు, శత్రువులను భయపెట్టేవాడు, 'నేను యుద్ధం చేయను' అని గోవిందుని ఎదుట మౌనంగా నిలిచిపోయాడు.
తమువాచ హృషీకేశః ప్రహసన్నివ భారత। సేనయోరుభయోర్మధ్యే విషీదన్తమిదం వచః
భారతవంశీయుడా, ఆ రెండు సైన్యాల మధ్య నిలబడి, విషాదంలో ఉన్న అతనిని చూసి, హృషీకేశుడు చిరునవ్వుతో ఇలా అన్నాడు.
అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం ప్రజ్ఞావాదాంశ్చ భాషసే। గతాసూనగతాసూంశ్చ నానుశోచన్తి పాణ్డితాః
నీవు శోకించవలసినవారిని గురించి విచారిస్తున్నావు, కానీ జ్ఞానమయమైన మాటలు మాట్లాడుతున్నావు. పండితులు బ్రతికినవారికైనా, చనిపోయినవారికైనా శోకించరు.
నత్వేవాహం జాతు నాసం న త్వం నేమే జనాధిపాః। న చైవ నభవిష్యామః సర్వే వయమతః పరమ్
నేను ఎప్పుడూ లేను, నువ్వు లేవు, ఈ రాజులు లేరు అన్న సమయం ఎప్పుడూ లేదు. ఇకపై మనం ఎప్పటికీ ఉండకుండా పోవడం జరగదు.
దేహినోఽస్మిన్యథా దేహే కౌమారం యౌవనం జరా। తథా దేహాన్తరప్రాప్తిర్ధీరస్తత్ర న ముహ్యతి
ఈ శరీరంలో జీవుడు బాల్యం, యవ్వనం, వృద్ధాప్యాన్ని అనుభవించునట్లు, అలాగే మరొక శరీరాన్ని పొందుతాడు. దీనిలో ధీరులు మోహపడరు.
మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ శీతోష్ణసుఖదుఃఖదాః । ఆగమాపాయినోఽనిత్స్యాస్తాంస్తితిక్షస్వ భారత
కుంతీపుత్రా, ఇంద్రియాలకు సంబంధించిన విషయాలు చలి, వేడి, సుఖం, దుఃఖాన్ని కలిగిస్తాయి. అవి వచ్చిపోతూ ఉంటాయి, శాశ్వతమైనవి కావు. వాటిని సహించు, భారతా.
యం హి వ్యథయన్త్యేతే పురుషం పురుషర్షభ। సమదుఃఖసుఖం ధీరం సోఽమృతత్వాయ కల్పతే
ఓ పురుషశ్రేష్ఠా, బాధలు, సుఖాలు సమంగా చూసే, స్థిరమైన మనస్సు గలవాడిని ఇవి ఏవీ కలవరపర్చవు. అలాంటి వాడే అమృతత్వానికి యోగ్యుడు.
నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః। ఉభయోరపి దృష్టోఽన్తస్త్వనయోస్తత్త్వదర్శిభిఃక
అసత్యానికి ఎప్పుడూ స్థిరత ఉండదు, సత్యానికి ఎప్పుడూ లేనివాటిలా ఉండదు. ఈ రెండింటి అంతం నిజంగా తెలిసినవారికి తెలుస్తుంది.
అవినాశి తు తద్విద్ధి యేన సర్వమిదం తతమ్। వినాశమవ్యయస్యాస్య న కశ్చిత్కర్తుమర్హతి
ఈ సర్వాన్ని వ్యాపించి ఉన్నది నశించనిది అని తెలుసుకో. ఈ శాశ్వతమైనదాన్ని ఎవ్వరూ నశింపజేయలేరు.
అన్తవన్త ఇమే దేహా నిత్యస్యోక్తాః శరీరిణః । అనాశినోఽప్రమేయస్య తస్మాద్యుధ్యస్వ భారత
ఈ దేహాలు అంతమయ్యేవి, కానీ దేహంలో ఉన్న జీవుడు నిత్యుడు, నశించని వాడు, కొలవలేనివాడు. అందువల్ల, ఓ భారతా, యుద్ధం చేయు.
య ఏనం వేత్తి హన్తారం యశ్చైనం మన్యతే హతమ్। ఉభౌ తౌ న విజానీతో నాయం హన్తి న హన్యతే
ఈ ఆత్మను హతమార్చినవాడని అనుకునే వాడూ, హతమయ్యిందని భావించే వాడూ ఇద్దరూ తెలియని వారు. ఇది హతమార్చదు, హతమవదు కూడా.
న జాయతే మ్రియతే వా కదాచి- న్నాయం భూత్వా భవితా వా న భూయః । అజో నిత్యః శాశ్వతోఽయం పురాణో న హన్తయే హన్యమానే శరీరే
ఇది ఎప్పుడూ పుట్టదు, ఎప్పుడూ చనిపోదు. ఒకసారి పుట్టి, మళ్లీ మాయమవదు. ఇది జన్మించని వాడు, నిత్యుడు, శాశ్వతుడు, పురాతనుడు. శరీరం నశించినా, ఇది హతమవదు.
వేదావినాశినం నిత్యం య ఏనమజమవ్యయమ్। కథం స పురుషః పార్థ కం ఘాతయతి హన్తి కమ్
ఓ పార్థా, ఈ ఆత్మను నశించనిది, నిత్యమైనది, జన్మించని వాడని, మారని వాడని తెలుసుకున్నవాడు, ఎలా ఎవ్వరిని హతమార్చగలడు? ఎవ్వరిని హతమార్చించగలడు?
వాసాంసి జీర్ణాని యథా విహాయ నవాని గృహ్ణాని నరోఽపరాణి। తథా శరీరాణి విహాయ జీర్ణా- న్యన్యాని సంయాతి నవాని దేహీ
వాడిన బట్టలు వదిలి, కొత్త బట్టలు వేసుకున్నట్టు, జీవుడు పాత దేహాలను వదిలి, కొత్త దేహాలను పొందుతాడు.
నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి నైనం దహతి పావకః। న చైనం క్లేదయన్త్యాపో న శోషయతి మారుతః
ఈ ఆత్మను ఆయుధాలు కోయలేవు, అగ్ని కాల్చలేడు, నీళ్లు తడిపించలేవు, గాలి ఎండబెట్టలేడు.
అచ్ఛేద్యోఽయమదాహ్యోఽయమక్లేద్యోఽశోష్య ఏవ చ। నిత్యః సర్వగతః స్థాణురచలోఽయం సనాతనః
ఇది కోయలేనిది, కాల్చలేనిది, తడిపించలేనిది, ఎండబెట్టలేనిది. ఇది నిత్యమైనది, అన్నింటిలో వ్యాపించినది, స్థిరమైనది, కదలని వాడు, శాశ్వతమైనది.